Bılldiń boljamy aqıqatqa aınaldy

Pandemııanyń shartarapqa tıgizetin zııany týraly Bıll Geıts osydan 10 jyl buryn alǵash ret málimdegen-di. Ol óziniń jeke blogynda  «shoshqa tumaýynyń» epıdemııasynan keıin osy máselege nazar aýdaryp, álem mundaı daǵdarysqa daıyn emes dep kesip aıtty. Onyń pikirinshe, «shoshqa tumaýy» epıdemııasy kezinde adamzatqa sáttilik joldas boldy. Sondaı-aq Bıll Geıts aldaǵy ýaqytta mundaı in­dettiń taralýy kóbeıe bere­tinin eskertip, densaýlyq saq­taý salasyna yjdaǵatpen qa­ra­ý­dyń mańyzyna ekpin bergen edi.

Bes jyldan keıin Bıll Geıts bul máselege taǵy da toqtaldy. 2015 jyly Vankýverdegi TED Talk konferensııasy kezinde álemniń qaýipti dertke ázir emes ekenin taǵy aıtty. «Eger aldaǵy ýaqytta 10 mıllıon adam bir nárseniń saldarynan qaza tapsa, onyń sebebi soǵys emes, óte juqpaly vırýs bolady» dep aıtqany esimizde. Dál sol kezde Afrıka qurlyǵy Ebola vırýsynan zardap shegip, búkil álemge qaýip tóngen-tuǵyn.  Bıll Geıts osy bastan qamdanbasaq, kelesi epıdemııanyń aýqymy Eboladan asyp túsetinin boljady. «Adamdar juqpaly aýrýmen naýqastansa da, ózin jaqsy sezinip, ushaqqa minip, bazarǵa barýyna kedergi keltirmeıtin vırýsqa tap kelýimiz yqtımal», depti TED Talk konferensııasynda. Bir qyzyǵy, Bıll Geıtstiń qaýpi shyndyqqa aınaldy.

Bıll Geıts 2016 jyly BBC arnasyna bergen suhbatynda kez kelgen tumaýdyń túri álem elderiniń aıaǵyn bir etikke tyǵýy yqtımal ekenine taǵy toqtaldy. Onyń paıymdaýyn­sha, jahandyq densaýlyq saq­taý júıesi Ebola men Zıka vırýstary epıdemııasy sııaqty indettiń taralýyna jol ber­meý­ge daıyn emes.

Mıllıarderdiń boljamy munymen bitpeıdi. 2017 jyly Mıýnhendegi qaýip­sizdik jónindegi konferensııada juqpaly indettiń jahandyq sıpat alyp ketýinen qaýiptenetinin jetkizdi. Onyń sózine súıensek, epıdemıologtar aýa arqyly taraıtyn kez kelgen vırýs bir jyl ishin­de 30 mıllıonǵa jýyq adam­dy ajal qushtyrýy múm­kin ekenin áldeqashan eskertken. Sondaı-aq mundaı qaýipti dert aldaǵy 10-15 jylda bolýy yqtımal dep málimdedi. «Iаdrolyq soǵys pen klımattyń ózgerýi seki­l­di asa qaterli pandemııa ıegi­mizdiń astynda tur. Iаdrolyq qarýǵa jáne aýa raıynyń kúrt qubylýyna jol bermeý sekildi, jahandyq pandemııanyń aldyn alý da mańyzǵa ıe», depti Bıll Geıts.

Al 2018 jyly Massa­chýsets medıa qoǵamynyń jyl sa­ıyn­ǵy jıynynda da álem­niń pandemııaǵa daıyn emesi­ne taǵy bir márte toq­taldy. «Tarıhtan tálim almaǵan­dyq­tan, keleshekte asa qaterli, jahan­dyq pandemııany boljaý qıyn emes», dedi mıllıarder.

Bıll Geıtstiń densaýlyq saqtaý salasynyń kemshiligine jıi toqtalýyna tańǵalýdyń reti joq. Mıllıarder – osy baǵytqa eń kóp qarjy quıǵan sanaýly adamnyń biri. Ol BUU-nyń Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymyna talaı jyldan beri qamqorlyq jasap keledi. О́zińiz eseptep kórińiz. DDU-ǵa qarjylaı kómek jóninen AQSh birinshi orynda tursa, Bıll Geıts ekinshi satyǵa jaıǵasqan. Bir adamnyń quıǵan aqshasy kóp elden áldeqaıda artyq. Aıta keterligi, Bıll myrza DDU-nyń donory retinde sanalǵan alǵashqy jeke adam.

Bıll Geıtstiń munshalyq­ty qaıyrymdylyǵy Dúnıe­júzilik densaýlyq saqtaý uıymyndaǵy bedelin arttyra túskeni anyq. Sondyqtan shyǵar, uıym basshylyǵy mıllıarderdiń aqyl-keńesin tyńdaıtyny jıi aıtylatyn. Tipti, muny synaǵandar da tabyldy. Ásirese, Bıll Geıtstiń usynysymen DDU polıomıelıtpen kúreske erekshe kóńil bólgeni de synǵa ushyrady.

2017 jyly DDU basshysyn saılaý kezinde de Bıll Geıtstiń uıymǵa yqpaly týraly jıi jazyldy. Onyń uıymnyń qazirgi bas dırektory Tedros Adanom Geb­reı­sýsty qoldaıtyny da tal­qy­landy. Áıtse de, Bıll Geıts­tiń uıymy muny joqqa shyǵardy.

Qoryta aıtqanda, Bıll Geıts talaı jyldan beri den­saýlyq saqtaý salasyna erek­she kóńil bólip keledi. Son­­dyqtan onyń álemdik pan­de­mııa týraly boljam jasaýyna tańǵalýdyń reti joq. Vırýstan keletin qaýipti basqa-basqa, Microsoft kompanııasynyń negizin salǵan Bıll Geıts jaqsy túsinse kerek-ti...