OPEK+ kelisimi naryqqa qalaı áser etedi?

Tórt kúnge sozylǵan kelis­sóz­derdiń nátıjesinde OPEK pen onyń áriptesteri kúndelikti óndiretin «qara altyn» mólsherin 9,7 mln barrelge azaıtpaq. Bul bıylǵy mamyrdan bastalyp, maýsymǵa deıin jalǵasady. Odan keıin uıymǵa múshe memleketter men seriktesteri munaı óndirisiniń kólemin birtindep arttyrady. Áıtse de kelisimge sáıkes 2022 jylǵy sáýirge deıin ár memleket mindetti kólemnen asyp ketpeýi tıis. Bıylǵy meje 2007-2008 jyldar kezindegi qarjy daǵdarysynan keıingi mólsherden tórt ese kóp.

Esterińizge salsaq, koronavırýs pandemııasy saldarynan álemdik munaı naryǵynda sura­nys azaıyp, «qara altyn» quny túse bastaǵan-dy. «Jaý jaǵadan alǵanda, bóri etekten tartqandaı» bolyp, naýryzdyń basynda Reseı OPEK+ kelisiminen shyǵyp ketti. Kreml munyń sebebin Saýd Arabııasynyń óndiris kólemin azaıtý týraly talabyn basyný dep qabyldaǵanymen túsindirdi. Reseıdiń áreketine shamdanǵan arabtar da qarap jatpaı, óndiris kólemin kóbeıtetinin málimdedi. Osylaısha pandemııa saldarynan qaltyrap turǵan «qara altyn» baǵasy kúrt quldyrady.

Munaıdyń baǵasy arzandaýy oǵan táýeldi búkil elge ońaıǵa soqqan joq. Aqyry Reseı de, Saýd Arabııasy da sabasyna túsip, baǵany retteýge kelisken. Naýryzda OPEK+ kelisiminen shyǵyp ketkennen keıin Kreml munaı óndirisin 11 mln barrelge deıin jetkizetinin málimdegen. Endi jańa mámilege sáıkes, táýligine óndiretin munaı kólemin 2,5 mln barrelge azaıtyp, 8,5 mln barrelden asyrmaýy kerek. Reseıdiń energetı­ka mınıstrliginiń derekterine súıensek, qazirgi tańda osy elde táýligine shyǵarylatyn «qara altyn» kólemi 11,3 mln shamasynda. Iаǵnı reseılik kompanııalar óndiristi 17-18 paıyzǵa deıin ǵana azaıtady.

OPEK-tiń basty múshesi sanalatyn Saýd Arabııasy da osy mólsherden asyp ketpeýi tıis. Iran­nyń munaı mınıstri Bıdjar Zangane Twitter-degi paraqshasynda Kýveıt, Saýd Arabııasy jáne BAÁ táýligine shyǵarylatyn munaı kólemin qosymsha 2 mln barrelge deıin azaıtýǵa keliskenin jazdy. Bu­dan bólek, OPEK+ kelisiminiń aıasynda G20-ǵa múshe memleketter «qara al­tyn» óndirisin 3,7 mıllıon barrel­­ge azaıtpaq. Osylaısha, jalpy shek­teýdiń mólsheri táýiligine 15,4 mln barreldi quraıdy.

Buǵan deıin munaı óndirý oǵan suranystan shamamen táý­li­gine 3 mln barrelden artyq bolyp kelgen-di. OPEK pen Reseı kelise almaǵan soń, artyq ónimniń kólemi birden 20 mln barrelge deıin jetti. Jańa kelisimge saı, usynys kóle­mi burynǵy deńgeıge qaıtyp kelmek.

AQSh prezıdenti Donald Tramp atalǵan kelisimdi joǵary baǵalap, oǵan qatysqan búkil tarapqa tıimdi ekenin málimdedi.

«OPEK+ uıymynyń úlken kelisimi aıaqtaldy. Bul AQSh-ta energetıka salasyndaǵy júz myń­daǵan jumys ornyn saqtap qalady. Men Reseı prezıdenti Vla­dı­mır Pýtın men Saýd Ara­bııa­sy koroli Salmandy quttyq­tap, rahmet aıt­qym keledi. Qazir ǵana olarmen sóı­lestim. Barsha­myz úshin tıimdi kelisim», dep jazdy D.Tramp Twitter-degi paraqshasynda.

Al Kýveıttiń energetıka  mı­nıstri Halıd ál-Fadıl Twitter-degi paraqshasynda «2020 jyl­­ǵy 1 mamyrdan bastap ón­di­ris­ti shamamen 10 mıllıon barrel­ge deıin azaıtý jónindegi tarı­hı kelisimge qol jetkizdik», dep jazdy.

«Qara altyn» naryǵynyń turaq­talýyna AQSh tarapy da múddeli. Jahan­dyq munaı baǵasy tússe, Qurama shtattardaǵy energetıka salasy úlken daǵ­darysqa ushyra­maq. О́ıtkeni amerıkalyq óndiris­te negizinen taqtatas munaıyna basymdyq berilgen. Ony shyǵarý quny áldeqaıda qymbat. Sondyqtan álemdik baǵanyń quldyraýy AQSh-qa da ońaı soqpaıdy.

Osyǵan baılanysty Aq úı bas­shysy Donald Tramp OPEK-ke múshe memleketter munaı naryǵyn rettemese, Saýd Arabııasynan keletin ónimge salyq salatynyn málimdedi. Osylaısha Twitter AQSh tarapy qolda bar múmkindikti paıdalanyp, óz múddesin retteýdi kózdedi.

Sondaı-aq Aq úıdiń OPEK+ keli­simine áseri munymen bit­peıdi. Vıdeo talqynyń 4 kúnge sozylýynyń basty sebebi – Mek­­sıkanyń ózine qoıylǵan min­detti oryndaýǵa kónbeýi. Sol sebepti OPEK+ kelisimi sátsiz aıaq­talýy múmkin bolǵan. Biraq AQSh-tyń tikeleı aralasýy nátı­jesinde Meksıka mámilege keldi.

Áıtse de munaı eksporttaýshy elder óndiristi azaıtqanymen, baǵa qatty ózgergen joq. Negizi boljam boıynsha «qara altyn» quny bıyl orta eseppen – 42 dollar, kelesi jyly – 50 dollar, 2022 jyly 60 dol­larǵa jetýi kerek edi. Endi korona­vı­rýs saldarynan bul baǵa kózden bulbul ushatyn sekildi.