Bızneske aýyrtpalyq túsirmeý mańyzdy

Zań jobasymen mınıstrlikter tanyspaǵan ba?

Alqaly jıynnyń kún tár­ti­bindegi «Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń keıbir zańnamalyq akti­le­rine bıznes-klımatty jaqsartý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy Májilis depýtattarynyń nazaryna birinshi oqylymda usynyldy.

Atalǵan qujattyń jaı-jap­sary­men tanystyrǵan Ulttyq eko­nomıka mınıstri Rýslan Dále­nov zań jobasy 6 kodeks pen 33 zańǵa ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizýdi kózdeıtinin atap ótti. Zań jobasynda aqparatqa qol­je­timdilikti jaqsartý, birqatar kórsetiletin qyzmetti elektrondy formatqa aýystyrý, rásimderdi qysqartý jáne básekelestik ortany damytý sharalary qamtylmaq.

– Zańdy tulǵalarǵa tirkelgen jyljymaıtyn múlik obektileri boıynsha quqyq belgileıtin qujattarynyń, aýyrtpalyqtardyń jáne sot talap-aryzdarynyń bolýy týraly aqparatqa qoljetimdilikti qamtamasyz etý usynylady. Sondaı-aq menshik ıesiniń derbes derekterin kórsetpeı, jyljymaıtyn múliktiń aýyrtpalyq mártebesi týraly aqparatty ashýǵa ruqsat beriledi. Bul jyljymaıtyn múlik naryǵynda rásimdeýdi jeńildetip, kúmándi mámilelerdiń táýekelin tómendetedi. Jeke kredıttik bıýro úshin tutynýshylardyń tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń aldyndaǵy boryshtary boıynsha aqparatqa qoljetimdilikti qam­tamasyz etý usynylady. Mundaı aqpa­rat memlekettik kredıttik bıýro­ǵa ǵana búginde aı saıyn beri­lip jatyr, – dedi Rýslan Dálenov.

Mınıstr birqatar qyzmetti elek­trondy formatqa aýystyrý barysyna da toqtaldy. Onyń aıtýyn­sha, zań jobasynda notarıaldyq kýálandyrýdy talap etpeıtin jazbasha sharttarda mámilelerdi tirkeý kezinde belgi qoıýdy elektrondyq formatqa aýystyrý qarastyryldy. Bul – satý-satyp alý, syıǵa berý, jalǵa berý jáne basqa da mindetti notarıaldyq tirkeýdi talap etpeıtin mámileler.

Sondaı-aq kásiporyndy elek­trondyq memlekettik tirkeý kezinde bankte aǵymdaǵy shotty mindetti túrde onlaın ashý usynylady. Bul rette Nur-Sultanda, res­pýblıkalyq jáne oblystyq mańyzy bar qalalarda elektrmen jab­dyqtaý jelilerine qosylý rási­min ońaılatý maqsatynda tehnı­kalyq sharttardy berýge ótinish­terdi qabyldaýdy tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń saıttary arqyly elektrondyq túrde júzege asyrý kózdeledi.

Zań jobasynda bıznesti ilge­ri­letý maqsatynda resimderdi qys­qartý jaǵy qarastyrylǵan. Sonyń biri – tehnıkalyq jaǵynan kúrdeli emes obektileriniń qury­lysy úshin jobalyq-smetalyq qu­jattamasyn ázirleý jáne onyń saraptamadan ótý resimin alyp tastaý usynysy. Biraq bul normany Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵ­ma­týlın bastaǵan depýtattar qupta­mady.

– Sizderdiń erejelerińiz bo­ıynsha tehnıkalyq jaǵynan kúr­deli emes nysandardyń ishine – ekinshi jáne úshinshi deńgeıdegi nysandardyń bári jatady. Endi osy nysandardyń tizimin qarańyzdar. Olar: 5 qabatqa deıingi turǵyn úıler, 600 orynǵa deıingi mektep, 800 adamǵa deıin keletin oıyn-saý­da ortalyqtary jáne taǵy basqa... Endi osy nysandardyń bárin jobalyq-smetalyq qujattamasyz, saraptamasyz salýdy usynyp otyrsyzdar. Osy zań jobasyn ázirleýshiler myna zań jobasyn usyna otyryp, «mundaı nysandarǵa adam kóp kelmeıdi» dep jazady. Bul jerde ne aıtýǵa bolady? Bir ǵana suraq týyndaıdy: mınıstrlikter men vedomstvolardyń biri bolsyn Májiliske jibergen zań jobasyn oqydy ma ózi? – dedi Májilis Spıkeri.

Sonymen qatar depýtattar mem­lekettik monopolııa sýbektisiniń, memlekettik monopolııa sýbektisi bolyp tabylmaıtyn, básekelestik naryqta qandaı da bir taýardy óndirýge, ótkizýge aıryqsha quqyq berilgen zańdy tulǵanyń Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik monopolııa týraly zańnamasynda belgilengen shekteýlerdi saqtamaýy týraly normany da alyp tastaý qajet ekenin aıtty. Májilismender usynylǵan normalar memlekettik organdarǵa básekeli taýar na­ryq­tarynda jeke menshik nysanyndaǵy monopolısterdi jasandy túrde qurýǵa múmkindik beredi dep esep­teıdi.

Nurlan Nyǵmatýlınniń aıtýynsha, sońǵy jyldary otandyq taýar naryqtarynda básekelestik orta aıtarlyqtaı nasharlady. AQ jáne JShS nysanyndaǵy shamamen 24 uıym tek óz qalaýy boıynsha baǵa belgileý máselelerin sheshedi. Zań jobasyn ázirleýshiler usynǵan túzetý Memleket basshysynyń monopolııaǵa qarsy naqty sharalar qabyldaý jónindegi nusqaýlaryna qaıshy keledi.

 Telefon baılanysyna tólem qymbattamaıdy

Depýtat Aızada Qurmanova bıznes-ahýaldy jaqsartýǵa baǵyt­talǵan zań jobasynda aýyldy eldimekender boıynsha ámbebap qyzmetterdi sýbsıdııalaýdy alyp tastaý usynylǵanyn, bul norma aýyl turǵyndaryn birden-bir baılanys quraly – úı telefonynan ajyratatynyn alǵa tartyp, atalǵan jaǵdaı boıynsha jıynǵa qatysyp otyrǵan Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Asqar Jumaǵalıevtyń pikirin surady.

Asqar Jumaǵalıev bul eskert­peniń oryndy ekenin, 2004 jyly qolǵa alynǵan jumystardyń arqa­synda eldi mekenderdiń kóbi telefon baılanysymen qamtamasyz etil­genin jáne dál osy sýbsıdııa júıesimen aldaǵy ýaqytta aýyldarǵa ınternet tartý kózdelip otyrǵanyn jetkizdi.

Osyǵan sáıkes Májilis Tór­aǵasy aýyldyq telefon baılanysyna qatysty Úkimet usynǵan zań jobasyndaǵy normany qaıta qaraý kerektigin aıtty.

– Shynyn aıtý kerek, qazir aýyl­dy jerler ǵana emes, qalanyń ózinde ınternet baılanysy nashar. Ony jaqynda bárimiz de kórdik. Jasyratyny joq, búgingi tańda kóptegen aýylda bir ǵana sapaly baılanys bar shyǵar. Ol – telefon baılanysy. Qazirgi ýaqytta oǵan aıyna 670 teńge tólenedi. Eger eki-úsh esege ósetin bolsa, halyq ony qalaı tóleıdi?! Ony nege oılamasyzdar? – dedi Nurlan Nyǵmatýlın.

Májilis Tóraǵasy zańnyń bul normasyna qatysty «Qazaq­telekom» kompanııasynan anyq­tama alǵandaryn aıtty. Málimet boıynsha atalǵan norma kúshine enip ketse, 630 myń abonenttiń telefon tarıfi ósedi. Bul – aýyldaǵy abonentterdiń 98 paıyzy. Osy jaǵdaıda kommýnıkasııanyń basqa balamasy bolmaǵandyqtan, aýyl turǵyndary jalǵyz baılanys quralynan aıyrylady.

Alaıda Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov aýyldaǵy telefon baılanysy úshin tólem qymbattamaıtynyn, sebebi respýb­lıkalyq bıýdjet esebinen bul baǵytta aldaǵy úsh jylda 8,5 mlrd teńge kózdelgenin, sýbsıdııalaý shemasy burynǵysha qala bere­tinin jetkizdi. Sondyqtan Úkimet basshysynyń orynbasary daý týdyratyn normany zań jobasynan alyp tastaý qarastyrylǵanyn aıtty.

Jıyn barysynda zań jobasy boıynsha talqylanǵan máseleler eskerilip, ekinshi oqylymǵa deıin pysyqtalatyn boldy.

Jalpy otyrysta «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń kedendik aýmaǵyna ákelingen taýarlardy qadaǵalap otyrý tetigi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańynyń jobasy maquldandy. Álıhan Smaıylov bul kelisimge 2019 jyly 29 mamyrda Nur-Cultandaǵy Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes otyrysynda EAEO múshe memleketter basshylary qol qoıǵanyn atap ótti. Kelisimniń negizgi maqsaty – ta­ýarlar aınalymyn tıimdi baqylaý, zańsyz aınalymdy anyqtaý, salyqtan jaltarý jaǵdaılaryn joıý, bıýdjetke túsetin salyq pen keden tólemderin ulǵaıtý.

– Árbir memleket óziniń Ult­tyq qadaǵalaý júıesin qurýy qajet. Sondaı-aq, ózderiniń salyq tóleýshileriniń ilespe qujatta­rynyń osy júıede rásimdelýin baqylaýdy qamtamasyz etýi tıis. Qujattardy mundaı rásimdeýsiz EEAO sheńberinde taýarlardyń tasymaldanýyna tyıym salynady. Kelisimde Keden odaǵyna múshe memleketter arasynda qadaǵalaý jónindegi aqparat almasý boıynsha talaptar aıqyndalǵan. Mundaı almasý EEAO ıntegrasııalanǵan aqparattyq platformasy arqyly turaqty túrde júzege asyrylady. Taýarlar aınalymyn qadaǵalaý tetigin engizý 2025 jylǵa deıin EEAO sıfrlyq kún tártibin iske asyrýdyń negizin qalaıdy. Keli­simdi ratıfıkasııalaýdan keıin 12 aı ótken soń barlyq múshe mem­leketter qanatqaqty jobany iske qosady. Qanatqaqty joba­nyń qorytyndylary boıynsha qada­ǵalaý júıesiniń turaqty jumys is­teýine kóshý týraly sheshim q­abyl­danady, – dedi Qarjy mınıstri.

Otyrys sońyna qaraı Má­jilis depýtattary – Nurjan Áltaev, Amanjan Jamalov, Azat Perýashev jáne Aıqyn Qońyrov tıisti quzyrly organdardyń basshylyǵyna qazirgi pandemııa jaǵdaıyna baılanysty eskerilýi kerek birqatar másele men usynys qamtylǵan depýttattyq saýaldaryn joldady.