Sýretti salǵan Aıdarbek Ǵazızuly, EQ
Eýropany eseńgiretip, AQSh-ty abdyratqan koronavırýs kesirinen Qazaqstanda da tótenshe jaǵdaı jarııalandy. Juǵymtal vırýsty tizgindeýdiń birden-bir tıimdi joly temirdeı tártipti saqtap, árkim óz úıinde oqshaýlaný ekenin adamzat balasy túsindi.
Elimizde aldyn alý sharalarynyń ýaqtyly jasalyp, der kezinde karantın jarııalanýy arqyly irgeden taraǵan indet bizge birden lap qoıǵan joq. Degenmen bir jarym aı ishinde at tóbelindeı halyqtyń
2 jarym myńnan astamy indet juqtyrdy. О́tken aptada ǵana Qazaqstannyń bas sanıtary Aıjan Esmaǵambetova aýrý juqtyrǵandardyń sany sáýir aıynyń sońynda 2700 adamǵa, mamyr aıynyń aıaǵynda 4 myńǵa jýyqtaıdy degen boljamdy aıtqan bolatyn. Boljam buljymaı kelip jatqanyna qaraǵanda, qonaqjaı qazaqstandyqtarǵa bosańsý áli erte sııaqty. Sondyqtan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev tótenshe jaǵdaıdy 11 mamyrǵa deıin sozdy.
Osy rette adamdar qaýipsiz qarym-qatynas jasaýdy úırenbeıinshe, Úkimet qatań sharalar qoldanýdy jalǵastyra beretinin jetkizgen Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanovtyń dál qazir qaýipti kezeńde turǵandyqtan, karantın uzartylýy múmkin degen sózi eske túsedi.
Osy oraıda karantın jarııalaǵan Ulybrıtanııa men karantınsiz aýrýdy aýyzdyqtaǵan Ońtústik Koreıanyń jaǵdaıyn osy elderde qyzmet istep jáne oqyp jatqan medısına mamandarynan surap kórgen edik.
Ulybrıtanııa aýyr haldegi naýqastardy ǵana aýrýhanaǵa alady
«Anglııada karantın 5-6 apta buryn jarııalandy. Qazir barlyq dúkender, mekemeler jabyq. Ár turǵynnyń úıine ne isteý kerektigi týraly hattar keldi. Mysaly, sol hatta tek qana medısınalyq kómek nemese azyq-túlik alý úshin jáne kúnine bir ret sportpen aınalysý úshin ǵana shyǵýǵa bolatyny jazylǵan. Tek key worker, ıaǵnı mańyzdy qyzmetkerler ǵana jumysqa shyǵady. Oǵan medısına qyzmetkerleri, qoǵamdyq transport jumysshylary, quqyq qorǵaý qyzmetkerleri, volonter retinde qoǵamdyq jumystarǵa atsalysatyn adamdar, jerleý rásimderin ótkizetin jáne kóshelerdi jóndeý, kommýnaldyq qajettilikterge qyzmet kórsetetin jumysshylar jatady. Jalpy, Ulybrıtanııa eli koronavırýspen kúresý jolyn tórt satyǵa bóldi. Birinshisi – contain. Iаǵnı vırýstyń taralýyn tizgindeý kezeńi. Qazir biz sol satydamyz. Ekinshisi – delay (tejeý). Munda vırýstyń taralýyn jaz aılaryna deıin tejep otyrý kózdelgen. Úshinshisi – research. Munda koronavırýs qalaı juǵady, qalaı emdeýge bolady degen máseleler boıynsha ǵylymı zertteýler jasalmaq. Tórtinshi mitigate kezeńinde ǵylymı zertteýlerdiń nátıjesine súıene otyryp máseleni sheshý jumystary júrgiziledi. Bizde karantındi 7 mamyrǵa deıin sozǵan. Qazir Úkimet taǵy sozýdy qarastyryp, ekinshi kezeńge kóshýdi josparlap jatyr», deıdi London ýnıversıtetiniń Nevrologııa ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń doktoranty, nevrolog dáriger Raýan Qaıyrjanov.
Onyń aıtýynsha, Tumandy Albıon elinde koronavırýsqa jeńil shaldyqqandar óz úılerinde emdeledi. «Qazaqstanda naýqastarmen baılanysta bolǵandardyń barlyǵyn aýrýhanaǵa karantınge alady ǵoı. Munda ondaı emes. Ulybrıtanııa úkimetiniń veb-saıtynda barlyq nusqaýlyqtar berilip otyrady. Eger koronavırýstyń belgileri bolǵan jaǵdaıda ózińizdi bir apta oqshaýlaýyńyz kerek jáne otbasy músheleri eki apta úıden shyqpaýy tıis. Sondaı-aq aýrý juqtyrǵan adam call-center-ge habarlasyp keńes alady. Al aýrýhanaǵa jaǵdaıy nasharlap, tynys alýy qıyndaǵan naýqastardy ǵana jatqyzady», deıdi R.Qaıyrjanov.
Al Ulybrıtanııanyń Nıýkasl qalasy Ulttyq densaýlyq saqtaý qyzmetiniń (NHS) fızıoterapevti Boran Rahymbekuly bul elde medısınalyq júıeniń múldem basqa ekenin aıtady. «Ulybrıtanııada koronavırýs kezinde ǵana jeńil naýqastardy aýrýhanaǵa jatqyzbaı jatqan joq. Burynnan bul eldiń medısınalyq júıesi solaı. Emdeý tegin bolǵandyqtan tek aýyr naýqastardy ǵana aýrýhanalarda emdeıdi», deıdi ol.
Halyqtyń dúrligip, ýaıymǵa boı aldyrmaýy úshin psıhologııalyq qoldaýdyń jaqsy júrip jatqanyn jetkizgen qazaqstandyq nevrolog R.Qaıyrjanov: «Meniń baıqaýymsha, Qazaqstanda karantın sharalary qatańdaý sııaqty. Londonda turatyn ulttardyń sany óte kóp. Olardyń mentalıtetteri de ártúrli bolǵandyqtan karantınniń ekinshi aptasynan bastap halyq dalaǵa shyǵa bastady. Úkimet kóshede maskamen júrýdi mindettemegendikten maska taǵatyndar da az kezdesedi. Esesine bul jaqta psıhologııalyq qoldaý jaqsy damyǵan. Mysaly, men bilim alyp jatqan oqý ornynyń basshylyǵynan kúnine eki ret stýdentterge kórsetilip jatqan kómek boıynsha poshtaǵa hattar keledi. Keshe ǵana bizdiń rektordan óziniń jalaqysynyń 20 paıyzyn stýdentterge berip otyrǵany týraly hat keldi. Sondaı-aq osyndaı qıyn kezde psıhologııalyq kúızelisterdi qalaı jeńýge bolatyny týraly kúndelikti keńes elektrondy poshtamyzǵa kelip turady. Bir qyzyǵy, bes apta boıy kúndelikti keshki saǵat segizde barlyq adamdar terezelerin ashyp, qol shapalaqtap, ysqyryp koronavırýspen kúresip jatqan medısına qyzmetkerlerine degen ózderiniń qurmetin kórsetip keledi», deıdi.
Koreıa karantınniń ornyna jappaı testileý júrgizdi
«Densaýlyq Týr» medısınalyq týrızm kompanııasynyń dırektory, epıdemıolog Gúlnur Pasattyń aıtýynsha, Ońtústik Koreıa karantınniń ornyna jappaı ekspress-testileý júrgizgen. Nátıjesinde indettiń taralýyn aýrýdy erte anyqtap, ýaqtyly emdeý arqyly tizgindeı alǵan. «Karantınniń ornyna bul el jappaı test jasaýdy qolǵa aldy. Iаǵnı naýqaspen baılanysta bolǵandardyń barlyǵyn testten ótkizdi. Kúnine 15 myńdaı adamdy tekserdi. Sóıtip vırýs juqtyrǵandardy tez anyqtady. Basynda naýqastardyń kóptep tirkelýi de osy jappaı test jasaýdyń nátıjesi bolatyn. Test tapsyrý óte ońaı boldy. Kóshelerde shatyrlar tigilip, mashınadan shyqpaı-aq test tapsyryp júre berýge jaǵdaı jasaldy. Al óz erkimen tekserilgisi kelgender aqyly testten ótti. Biraq ol adamnan vırýs anyqtalsa aqshasyn qaıtaryp beredi. Sosyn ári qaraı emdeý tegin júrdi. Tek sımptomy bar jáne naýqastarmen qarym-qatynasta bolǵandarǵa ǵana tegin boldy», deıdi ol.
Gúlnur Namatýllaqyzynyń sózine qaraǵanda, Koreıa halqy tártipke baǵynǵan qul bolmaıdy uǵymyn boıyna sińirgen halyq ekenin bul joly da dáleldegen sııaqty. «Bizde qańtardyń ortasynda indet qatty tarala bastady. Kúnine myńǵa jýyq adamnan qosyldy. Qazir táýligine 5-6 adam ǵana tirkeledi. Eń bastysy, maska taǵyp júrý mindetteldi. Kez kelgen jerde kireberiste arnaıy mamandar teplovızormen tekserip, vıdeokameraǵa túsirip otyrdy. Koreıanyń halqy tártipke jaqsy baǵynady. Sondyqtan da indet tez tizgindeldi dep oılaımyn», deıdi ol.
Al Ulybrıtanııa bolsa naýqastarmen baılanysta bolǵandardyń kez kelgenine test jasap, aýrýhanaǵa jatqyza bermeıdi. «Munda tek qana aýyrǵan adamdarǵa jáne sımptomdary bar ekeni dáleldenip, jaǵdaıy nasharlaǵan kisilerge, sondaı-aq mańyzdy jumysshylarǵa ǵana test jasaıdy. Qazir kúnine 100 myń mańyzdy jumysshyǵa jáne olardyń otbasy múshelerine tegin test jasaý josparlanǵan. Ázirge kúnine 28-29 myńǵa jýyq adam test jasatady. Mysaly, keshe test jasalǵan 23 myń adamnyń 5 myńynda aýrý anyqtaldy. Al koronavırýs alǵash anyqtalǵannan búginge deıin 640 myń adamǵa test jasaldy. Sonyń ishinde 148 myńynan aýrý anyqtaldy», deıdi R.Qaıyrjanov.
Bizdiń elde de koronavırýsqa jappaı test tapsyrylyp jatyr. Máselen, elordada 9 sáýirden bastap jappaı ekspress-testileý júrgizý bastalǵan bolatyn. Juma kúni ótken onlaın brıfıng kezinde Nur-Sultan qalasy ákiminiń orynbasary Baqtııar Máken bas qalada 12 752 adam tapsyrǵanyn aıtty. Al 41 myń ekspress-test kvota boıynsha arnaıy medısına, polısııa, Ulttyq ulan qyzmetkerleri, áskerıler, qala tirshiligin qamtamasyz etý júıesi men kommýnaldyq qyzmetterdiń jumysshylary arasynda úlestirilgen. A.Esmaǵambetovanyń aıtýynsha, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń ǵımaratyndaǵy qyzmetkerlerge koronavırýs ınfeksııasy boıynsha testileý eki aptada bir ret júrgiziledi.
Qazaqstanda dáriger men dári-dármek tapshylyǵy bolmaıdy
«Ulybrıtanııada halyqtyń sany 70 mln-nan asady. Sondyqtan dárigerler az. Sol sebepti koronavırýspen kúreske zeınetke shyqqan 20 myńnan astam medısına qyzmetkeri jumysqa shaqyryldy. Sondaı-aq eriktiler de atsalysýda. Meni de kómekke shaqyrǵan hattar poshtama birneshe ret keldi. Biraq meniń bul elde medısınalyq qyzmetti atqarýǵa lısenzııam bolmaǵandyqtan bara almadym. Al bul eldegi medısınalyq maqsattaǵy buıymdardyń tapshylyǵyna keletin bolsaq, bastapqyda qorǵanysh zattary, apparattar jetispegeni ras. Bul jetispeýshilik áli de bar. Sondyqtan da medısına qyzmetkerleri de indet juqtyryp, birazy qaıtys boldy», deıdi R.Qaıyrjanov.
Al Boran Rahymbekuly Qarttar úıindegi qarııalardyń qatty qınalǵanyn aıtady. «Sharyqtaý shegi kezinde jaǵdaı óte qıyn boldy. On kúnnen beri qalada aýrý azaıyp keledi. Mysaly, Nıýkasldegi Royal Victoria aýrýhanasynyń ózinde 24 naýryzdan bastap 1500 tósek oryndy bosatyp, tórt tikushaq qonatyn fýtbol alańyn daıyndaǵanbyz. Qazir eń qajetti kásiporyndar jumystaryn aqyryndap bastap jatyr. Ásirese Qarttar úıinde daıyndyq jaqsy bolmaǵandyqtan bir aptanyń ishinde on adamǵa deıin qaıtys bolǵan jaǵdaılar boldy», deıdi B.Rahymbekuly.
Koreıada bolsa, tek maska tapshylyǵy azdap týyndaǵan. «Aýrý alǵash taralǵannan bastap maska taǵyp júrý mindetteldi. Qazir de maskasyz júrgen adamdy keziktirý qıyn. Basynda maska tapshylyǵy boldy. Biraq ol másele de tez arada sheshilip, kez kelgen orynnan maska alýǵa múmkindik týdy. Ońtústik Koreıada medısına jaqsy damyǵan, klınıkalar da jetkilikti bolǵandyqtan tósek-oryn, apparat jetispeýshiligi bolmady. Tek medısına qyzmetkerleriniń júktemesin jeńildetý úshin indet qatty taralǵan qalalarǵa basqa qalalardaǵy aq halattylar jumyldyryldy», deıdi G.Pasat.
Bul rette bizdegi jaǵdaı turaqty kórinedi. Bas sanıtar A.Esmaǵambetova elimizde koronavırýspen kúreske tartylǵan dárigerlerdiń jetkilikti ekenin aıtqan bolatyn. «Medısınalyq uıymdarda dárigerlerdiń jetispeýshiligin boldyrmaý maqsatynda ár óńirde 10 paıyzdan bastap 20 paıyzǵa deıin rezerv qarastyrylǵan. Sondyqtan búginde medısına qyzmetkerleri jetkilikti», dedi ol. Al dári-dármekterdi elimizdiń medısınalyq uıymdaryna jetkizý josparly túrde júzege asyrylyp jatqanyn jetkizgen «SQ-Farmasııa» JShS basqarma tóraǵasy Berik Shárip tapshylyq bolmaıtynyn aıtty. Osy mysaldarǵa qarap, elimizde de damyǵan elderdegideı qaýipti indetpen barlyq tarapta jan-jaqty kúres júrgizilip jatqanyn baıqaýǵa bolady. О́ıtkeni memlekettiń qamqorlyǵy qashanda mańyzdy.
