Bul, árıne kóp oılarǵa jeteleıdi. Osyndaı sátte keń-baıtaq elimizde ertede, ótken ǵasyrlarda oryn alǵan, halyqty qynadaı qyrǵan juqpaly indettermen (oba, súzek, sheshek, tyrysqaq, kókjótel, kókala jáne t.s.s.) kúresken dárigerlerdiń qaısar da qajyrly isteri eriksiz eske túsedi. HIH-HH ǵasyrlarda eńbek etken qazaqtan shyqqan alǵashqy dıplomdy dárigerler Muhametjan Qarabaev, Májıt Shombalov, Ámire Aıtbaqın, Halel Dosmuhameduly, Sanjar Asfendııarov, Ábýbákir Aldııarov, Dáýletshah Kósepqalıev, qazaqtan shyqqan áıel dárigerler Gúlsim Asfendııarova, Aqqaǵaz Dosjanova, Raqııa Shagabýdınova-Ermekova jáne basqa da aty atalmaǵan, tizimge esimderi enbegen dárigerler men feldsherler aýyr turmys-tirshiliktiń taýqymetin tartqan, asharshylyqtan kúızelgen jáne oǵan qosa mezgil-mezgil bas kótergen ınfeksııalyq aýrýlarǵa shaldyqqan adamdardy emdep, aldyn alý sharalaryn júrgizip, sanıtarlyq-aǵartý isine aralasyp, halqymyzdyń ortasynda densaýlyq saqtaý isiniń qalyptasýyna úlken úles qosqanyn esten shyǵarmaımyz.
Iá, eldi kúızeliske ushyratqan aýyrtpalyq kezeńder elimizde az bolmaǵan. Sol kezderi ómir súrgen adamdar ony jeńý úshin bastaryn biriktirip, ortaq oıǵa kelip, ártúrli is-sharalar júrgizip, qıyndyqtardy jeńe bilgen. «Biz ne kórmedik?! Ashtyqty da, toqshylyqty da...» dep kúrsinip otyrýshy edi erterektegi kóne qarııalar. Shynynda, ár adam basyna túsken iske kónedi, synaqqa tóseledi, taısalmaı boıyna kúsh-qaırat jınap, áıteýir bir sheshimin taýyp, qıyndyqtardy jeńedi. Bul – ómir fılosofııasy.
Prezıdent sondaı-aq aq jeleńdi jandardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin shuǵyl sharalar qabyldap, máseleniń anyq-qanyǵyn zerttep, buǵan jol bergen basshylardyń jaýapkershiligin qaraý kerek ekenin basa aıtty. Mundaı jaǵdaılarǵa jol bermeý qajet. Qaýipsizdik sharalaryn qatań saqtaǵan jón. Onsyz bolmaıdy. Elimizde jarııalanǵan tótenshe jaǵdaı, óńirler men qalalarda karantındik tártip kópshilikti qajetti nusqaýlardyń talaptaryn qatań oryndaýǵa shaqyrýda. Átteń, áli de tártipke selqos qarap, tótenshe jaǵdaı rejimin buzýshylar kezdesýde. О́zgeni oılap, ınfeksııanyń tarap ketpeýine jol bermeý maqsatynda óz ómirlerin qaýipke tigip júrgen aq halatty jandar medısına qyzmetkerleri blok-beketterde, sanıtarlyq pýnktterde, aýrýhana men emhanalarda kún-tún demeı ter tógip eńbek etýde. Tipti qaýip seıilgenshe úı-jaıyna barmaı, bala-shaǵasyn aptalap kórmeı, jóndi as-sý ishpeı arnaıy daıyndalǵan pansıonattar men jataqhanalarda turyp jatqandary az emes. Baǵalaı bilsek, bul – erlik.
Keıde «Dárigerdiń eńbegin ómirde nemen salystyrýǵa bolady?» degen suraq qoıylady. Nemen salystyrýǵa bolatynyn bilmeımin. Biraq dárigerge artylatyn jaýapkershilik óte úlken. О́ıtkeni oǵan adamnyń boıyndaǵy eń qymbaty – densaýlyǵy tapsyrylǵan. Aýyr haldegi naýqasty aman alyp qalǵanda, adamdar «birinshi Qudaıǵa shúkir, ekinshi aman alyp qalǵan dárigerge rahmet» dep aıtyp jatady. Endi osyndaı jaǵdaıda Qudaıdan keıin, ekinshi dárigerdiń aty aıtylyp otyrǵanynan-aq osy mamandyq ıelerine qandaı aýyr júk artylatynyn túsiný qıyn emes. Áste barlyq mamandyqtardyń ishinen dáriger eńbegi asa úlken jaýapkershilikti qajet etetin, el-jurt syılaıtyn mamandyq. Qaıtip naýqasty ajal tyrnaǵynan arashalap qalam dep dáriger janyn da, júregin de, bilimin de aıamaıdy.
Qazir Allaǵa shúkir, medısına qarqyndy damydy, dıagnostıkalyq múmkinshilik artty, júrgiziletin em-dom shıpa bolýda, tipti aǵzalardy almastyrý otalary ómirimizge batyl engizildi. Kóptegen qaterli ınfeksııalyq aýrýlar elimizde múldem joıyldy. О́ıtkeni qazirgi dárigerler ol aýrýdyń shyǵý sebebin, zertteý joldaryn, klınıkalyq belgilerin, emdeý tásilin jáne profılaktıkalyq is-sharalardy jaqsy biledi. Bul kúnderi eldi dúrliktirip turǵan qaýipti koronavırýs ınfeksııasyna da jaqyn mezgilde tusaý túserine senemin. Koronavırýs epıdemııasy qazirgi adamdar aldynda, memleketter aldynda turǵan úlken bir synaq, ýaqytsha, ótkinshi qıyndyq dep qabyldaǵanymyz jón. Ony jeńýge árkim atsalysýy kerek. Qazaqta «Tún artynan kún shyǵady» degen qanatty sóz bar. Aman bolsaq, bul indet te joıylady. Prezıdent aıtqandaı, eldiń qamy úshin bastaǵan isimiz qaıyrly bolady dep senemiz!
Saǵyndyq ORDABEKOV,
dáriger-hırýrg, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor
TARAZ
