Dıqandarǵa demeý astyqty ólke úshin asa mańyzdy

Tótenshe jaǵdaıda Tobyl óńirindegi qunarly topyraqqa dán sebý naýqanyna Úkimet 21 mlrd teńge bóldi. Jyldyq mólsherlemesi 5%-dan aspaıtyn qomaqty qarajat kóp keshikpeı Agrarlyq nesıe korporasııasy arqyly jaqyn-shalǵaıdaǵy  sharýalardyń qolyna  tıe bastady. Prezıdent sonymen qatar Úkimetke aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshilerdi  arzan dızel otynymen qamtamasyz etýdi tapsyrǵan. Dıqandarǵa úlken demeý bolǵan úkimettik janarmaıdyń quny naryqtaǵy baǵadan 15% tómendetilip, lıtrine 165 teńge bolyp bel­gi­lengen. Memleket der ýaqy­tynda jáne dál syndarly kezeń­de qol ushyn sozyp, qoldaý kórsetti.  Sonyń arqasynda dán sebý naý­qanyn keshiktirmeı, merzi­minde bastap ketýge múmkindik týdy deıdi qostanaılyq dıqandar.   

Qostanaı oblysynda aldaǵy kóktemgi egis naýqanynda 5 mln 200 myń gektar jerge dán sebý josparlanyp otyr. Alaıda munshama alqapty memleket qoldaýynsyz ıgerý bıyl asa qıynǵa soǵatyn edi. О́ıtkeni byltyr astyqty aımaqta qatty qurǵaqshylyq boldy. Qýatty degen irgeli sharýashylyqtardyń ózi alqaby aptapqa urynyp, qam­basy ortalanyp qalǵan. Dońyz jyly ásirese Qamysty aýdanyna aýyr tıdi. Bul aýdannyń talaı jyl tájirıbe jınaqtaǵan kánigi dıqandarynyń ózi  qurǵaqshylyqqa qarsy qaýqar tanyta alǵan joq. Sondyqtan bul óńirdegi dıqandardyń deni mem­lekettiń qoldaýyna muqtaj edi.

– Memleket basshysy óte durys ári asa mańyzdy shara qabyldady. Bıyl eń birinshi kezekte aýyl sharýashylyǵyna qoldaý qajet. Byltyr egin shyq­paı qaldy, bıyl el kóleminde tótenshe jaǵdaı jarııalandy. Endi bul másele oń sheshim tapty dep oılaımyn. Meni Prezıdenttiń iri sharýashylyqtarmen qatar, tehnıkasy eski, múmkindigi az shaǵyn sharýashylyqtarǵa da erekshe kóńil bólip, ásirese arzandatylǵan janarmaıdyń qııandaǵy usaq sharýa qojalyq­taryna deıin shyǵynsyz ári bel­gilengen baǵamen jetýin qada­ǵalaýdy tıisti organdarǵa tapsyrǵany qýantty.  Shaǵyn sharýa­shylyqtar dızel otyny men tuqym jaǵynan jylda qına­lady. Qostanaı alqabyna dán sebilse, el  yryzdyqsyz qal­maıdy, – dedi «Altynsarın» se­rik­testiginiń dırektory, Qazaq­stan­nyń Eńbek Eri Borıs Knıazev. 

Arzandatylǵan dızel oty­ny aımaqtaǵy eń iri indet oshaǵyna aınalǵan Jitiqara aý­danynyń dıqandaryna da jetti. Qazir bul aýdanda 40 adam­nan koronavırýs indeti anyq­talyp, karantın rejimi qataıa túskenine qaramastan, dı­qan­dardyń kóktemgi egis naý­qanyna daıyndyq jumystary qyzý júrip jatyr.

– Aýdan ekonomıkasynda aýyl sharýashylyǵy qashanda erekshe mańyzǵa ıe. Bıyl aýdan­daǵy aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshilerge 3 myń tonna arzandatylǵan dızel ja­narmaıy bólinip otyr. Qazir­gi qıyn jaǵdaıdyń ózinde dıqan­darǵa «jasyl dáliz» qyzmeti kór­setilip jatyr. Tıisti qujat­ta­ry durys bolsa, olar tosqaýyl beketterinen kezek­siz ótedi. Barlyq sanıtarlyq talaptardyń saqtalýyn qamtamasyz etý jó­ninde sharýashylyq basshylaryna eskertilgen. Dıqandar ar­zan­datylǵan janarmaıdy jet­kilikti túrde esh kedergisiz jet­kizip aldy. Munyń syrtyn­da kóktemgi egis naýqanyn oıda­ǵydaı ótkizý úshin «Keń dala» baǵdarlamasy boıynsha 360 mln teńge qarastyrylyp otyr. Bul qarjyny tuqymsyz qal­ǵan usaq sharýashylyqtar alyp jatyr, – dedi aýdan ákimi Abaı Ybyraev.

Qostanaılyq dıqandar bıyl kóktemgi alqap jumystaryna erte kirisip ketti. Qazir sharýa­shy­lyqtardyń kóbi topyraq ylǵalyn jabý jumystaryn aıaqtap qaldy. Sáýirdiń ortasyna taman oblysta jappaı kók­temgi egin naýqany basta­lady. Alaıda oblystyń ońtús­tik aýdandaryndaǵy sharýa­shy­lyqtar bıyl jerge dán sińirý jumystaryn erte bastamasaq bolmaıdy dep otyr. О́ıtkeni ylǵal qalyńdyǵy 1 metr bol­ǵa­nymen, jer tez keýip barady. Sondyqtan ońtústiktegi dı­qandardyń shamasy kelgeni sáýirdiń sońy, mamyrdyń basynda dán seýip úlgerýdi kózdeıdi. Dán der kezinde sebilse, 30 kún mamyr jerde ylǵal saqtalady. Ári qaraı maýsymda eń bolmasa bir ret jańbyr seýip ótse, egin jaqsy kóteriledi.

Byltyr jazdaǵy qurǵaq­shy­lyqtyń kesepaty Naýyrzym aýdanyna da qatty tıdi. Kóptegen sharýashylyqtyń egini kúıip ketti. Túk ónim ala almaǵan usaq sharýashylyqtyń birazy bıyl Úkimetten jetken arzan janarmaıǵa qol jetkizip, sonyń arqasynda kóktemgi alqap jumystaryn ýaqytynda bastap ketýge múmkindik alyp otyr.

– Oblys karantınge jaby­­lyp jat­qan kúni Amanqaraǵaıdaǵy munaı saqtaý bazasynan 18 myń lıtr dızel otynyn jetkizip aldym. Ár lıtri – 165 teńgeden. Arzan janarmaıdyń arqasynda qazir 80% alqaptyń ylǵalyn jaýyp aldyq. О́leńdi aýylynda qazirshe eki-aq sharýashylyq alqapqa shyqty. Qalǵandarynda ne qarjy, ne dızel otyny joq. Tehnıkasy qańtarylyp, alqapqa shyǵa almaı tur. Bıyl bizdiń óńirdegi usaq sharýashylyqtarǵa Úkimet qoldaýy kerek-aq. О́z ba­sym byltyr «Sybaǵa» baǵdar­lamasy boıynsha 80 bas asyl tuqymdy iri qara alamyn dep urynyp qalyp otyrmyn. О́ıt­keni kepilge qoıatyn jer-múl­kim­niń bári soǵan tigildi. Ol kezde qatty qýańshylyq bolady dep oılamaǵan edim. Endi bıyl joq dep qarap otyrýǵa bolmaıdy. Arzan janarmaıǵa qol jetkizip, jumysty bastap kettik. Biraq sebetin tuqym joq. Izdestirip jatyrmyz. Aqmola oblysy jaqtan qaryzǵa tuqym bereıik, biraq 100 tonnany kúzde 300 tonna etip qaıtarasyń degen usynystar túsip jatyr. Ne isterimdi bilmeı otyrmyn, – dedi Naýyrzym aýdanyndaǵy «Bogdan» sharýa qojalyǵynyń ıesi Dmıtrıı Isaev.

Aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasy mehanızasııa bóliminiń jetekshisi Almat Ábenovtyń aıtýynsha, bıyl oblystaǵy kóktemgi egis naýqanyna memleketten 71 myń tonna arzandatylǵan dızel otyny bólingen. Naýryz aıynda 20 myń, sáýirde 31 myń tonna, mamyrda 20 myń tonna janarmaı kelýi tıis dep josparlanǵan eken. Búginge deıin munaı óń­deý zaýyttaryna 47 myń ton­nanyń aqshasy tólenip, oblysqa 32,2 myń tonna janarmaı jet­kizilipti. Arzandatylǵan janar­maıdyń naýryz aıyndaǵy quny lıtrine 177 teńgeden bol­ǵan. Prezıdenttiń 31 naýryz­daǵy úndeýinen keıin, sáýirde 165 teńgege deıin arzan­dapty. Qazir osy baǵada jiberilip jatyr. Bul – naryqtaǵy kóter­me baǵadan arzan. Oblys­tyń aýylsharýashylyq qury­lym­dary operatorlarmen 50,4 myń tonna dızel otynyna ke­lisimshart jasasyp, 30 myń ton­nanyń aqshasyn tólep qoıypty. Sharýashylyqtar qazirgi tańǵa deıin munaı bazalarynan 18 myń tonna arzan janarmaı jetkizip alǵan.

Qostanaı oblysy