Biz ulttyq qaýipsizdik degende memleketimizdiń ómirlik mándi múddeleriniń, ulttyq qundylyqtarynyń, ómir saltynyń ártúrli ishki jáne syrtqy qaýip-qaterlerden qorǵalýy dep túsinemiz. Al, ishki ulttyq qaýipsizdik memlekettiń turaqty qyzmet etip damýyna áser etetin qaýip qaterden qorǵaný áreketi.
Memleket basshysy óziniń suhbatynda ana tili bizdiń ulttyq qundylyǵymyz, ony qorǵap, saqtaı almasaq keler urpaq bizdi keshirmeıdi dep eskertedi. Qazaq tiliniń ulttyń baǵa jetpes qundylyǵy ekenin kórsete kelip tilimizdi saqtaý, qadirleý ulttyq qaýipsizdigimizdi nyǵaıtýdyń kepili degen oıǵa jeteleıdi.
Táýelsiz el bolǵanymyzǵa 30 jyldaı ýaqyt bolsa da birqatar memlekettik qyzmetkerler, bıznes ókilderi t.b. tarapynan memlekettik tilge degen enjar kózqaras, salǵyrt qatynas tyıylmaı keledi. Bul árıne, bir jaǵynan Keńes dáýirinen qalǵan ıdelogııanyń jalǵasy bolsa, ekinshi jaǵynan ózimizge jabysqan ádet bolyp ketken.
Biz sońǵy eki-úsh kóleminde ulttyq sanany jańartý úderisin bastadyq. Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaev bastaǵan Rýhanı jańǵyrý, sanany oıatý jumystary atqaryldy.
Jańartýdyń basynda qazaq tiliniń memlekettik til retindegi rólin kúsheıtip, ana tilimizdiń mərtebesin eseleı túsetin naqty ister atqarý qajettigi týyndady.
Memlekettik tildiń mártebesin qorǵaý – elimizdegi ótkir máselege aınalyp keledi. Osy maqsatta «Qazaq úni» ulttyq portalynda osyǵan deıin QR Konstıtýsııasyndaǵy 7-shi baptyń 2-shi tarmaǵyn alyp tastaý týraly birqatar maqala jarııalandy. Solardyń ishinde eń keleli, ári ózektisi osydan úsh jyl buryn, 2017 jyly 26 aqpanda jarııalanǵan «Memlekettik tildiń táýelsizdigi Ata zańda aıqyn kórinsin!» atty Qazaqstan Prezıdentine jazylǵan Ashyq hat.
Konstıtýsııalyq reforma kezinde elimizdiń belgili tulǵalary Ábdijámil Nurpeıisov, Dýlat Isabekov, Asanáli Áshimov, Qabdesh Jumádilov, О́mirzaq Aıtbaev, Mekemtas Myrzahmetov, Tóregeldi Sharmanov, Kamal Ormantaev, Nurǵalı Núsipjanov, Tólen Ábdik, Amangeldi Aıtaly, Smaǵul Elýbaı, Sábıt Dosanov, Ǵabbas Qabyshev, Temirhan Medetbek, Beksultan Nurjekeev, Israıl Saparbaı, Ulyqbek Esdáýlet jáne t.b. bastaǵan 118 ult zııalysy qol qoıǵan Konstıtýsııadaǵy orys tili týraly 7 baptyń 2-shi tarmaǵyn alyp tastap, Memlekettik til týraly zańnyń jańa jobasyn qabyldaýdy talap etken bolatyn.
«Qazaq úni» basylymynyń deregine qaraǵanda búginde bul Ashyq hatty qoldaǵandar sany 100 myńnan asypty. Ult múddesi úshin buryn munshalyqty qalyń qol jınalǵan emes. Iаǵnı, Memlekettik til týraly zań qabyldaý kún tártibindegi kúnnen-kúnge kúsheıip kele jatqan eń ózekti másele bolyp tur. Qoǵamdy alańdatyp otyrǵan qazaq tili máselesin Memleket basshysy da qoldaýda.
Memleket basshysy: «Qazaqtyń tili – qazaqtyń jany! Halqymyzdyń tarıhy da, taǵdyry da – tilinde. Mádenıeti men ádebıeti de, dili men dini de – tilinde. V.Radlov aıtqandaı, qazaq tili – túrki halyqtary ishindegi eń taza ári baı tildiń biri. Osy oraıda tarıhqa úńilsek keshegi Ábýnasyr Ál-Farabı, Abaı osy tilde álem deńgeıinde tamasha shyǵarmalar shyǵarǵanyn aıtýǵa bolar edi. Bıyl ótetin sharalardy paıdalana otyryp Qazaq tili mártebesiń bar qoǵam bolyp kóterýimiz kerek. Sonymen qosa árıne latyn álipbıine kóshirý jumysyn jalǵastyrý qajet.
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Altyn Orda mereıtoıyn atap otyryp ony álemdik týrıstik klaster deńgeıinde damytý kerektigin aıtyp tapsyrma bergen bolatyn. О́te oryndy ári ýaqytynda aıtylǵan oı! Qazaq eli sol Ordanyń tikeleı murageri, al sol Uly Ulystyń memelekettik tili qypshaq tili, ıaǵnı kazirgi qazaq tili bolyp shyǵady!
Endi sol Uly Ulystan qalǵan Syǵnaq, Saýran, Saraıshyq sııaqty qalalardy jóndep, Joshy han kesenesin óńdeý jumysyn tezdetip, mańaıyn abattaý jumystary bar. Bul jumys jalpyhalyqtyq mindet ony biz jumyla atqarýymyz kerek dep oılaımyn.
Til ótken tarıhpen ǵana emes, búgin men bolashaqty baılanystyratyn qural. Menińshe, tildiń tuǵyry da, taǵdyry da besikten, otbasynan bastalady. Otbasynda ana tilinde sóılep ósken búldirshinniń tilge degen yqylasy tereń, qurmeti bıik bolady. Osy turǵyda, balabaqshalarda, mektepterde memlekettik tildiń mártebesin kóterýdi nazarda ustaý qajet.
Biz memlekettik tildiń mártebesin kóterý baǵytyndaǵy jumystardy úzdiksiz jalǵastyra beremiz»- dep atap kórsetti.
Osy kez Táýelsiz Qazaqstan elin aýyr synnan ótkizip tur. Qıynshylyqtar az emes. Ásirese álem ekonomıkasynda bolyp jatqan daǵdarys jas memleketimizge ońaı tımedi. Biraq biz bul synaqtan da ótemiz.
Sondyqtan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tarıhymyzdy tereńnen qozǵap, elge rýhanı serpilis berýge baǵyttalǵan tapsyrmasyn oryndaýǵa el bolyp jumyla kirisýimiz kerek.
Búrkitbaı AIаǴAN,
QR BǴM ǴK Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory,
tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor
