Qaraǵaı butaǵyna ilingen dombyra

Al 2005 jyldyń aqpan aıynyń soń­ǵy kúnderinde bizdiń úıge Almatydan hat keldi. Hat jazǵan kisiniń konverttegi aty-jóni kózime ottaı basyldy. Kon­vert­­ti tez-tez ashyp, ishindegi gazet qıyn­dysyn («Aıqyn» gazeti. 26 aqpan, 2005 j.) júgirte oqydym. Á, degennen myna bir joldar júregimdi diril qaqtyrdy.

«1997 jyly maýsym aıynda Almaty sa­na­­torııasynda emdelip jatyr edim. Ból­­meme bir aqsaqal izdep keldi. Qo­lyn­da dombyrasy bar. О́zi Semeıdiń azamaty eken. Tanystyq. Áńgimemiz jarasty. Ol dombyrada kúı tartyp, ótken-ket­kendi eske alystyq. Oǵan keshegi so­ǵys kezinde Gýrevtik azamat Satqan ekeýi­miz­diń dombyrany qaraǵaıdyń basyna qalaı ilge­ni­miz­di aıtyp berdim. Úsh kún ót­ken­de álgi semeılik Seıitqazy Tá­be­re­kov de­gen kisi maǵan qaıta keldi. «Oý, О́meke, ke­shegi áńgimeńizdi búgin teledıdar­dan berdi. Ilıa Jaqanov qazaqtyń týy sekildi orys ormanynyń ishinde ili­nip turǵan dom­byrany kórgen bir kisini 55 jyldan ke­ıin taýypty. Sol týraly aıtyp otyr eken», dedi.

Men tańǵaldym. Árıne ókinishke qaraı, qaraǵaı basyndaǵy dombyrany kór­­gen sol azamattyń kim ekenin men bil­­meımin ǵoı. Biraq keıin Ilıa Ja­qa­nov maǵan kelip jolyǵyp áńgimelesti. Jambyl oblysy, Talas aýdanyndaǵy sol kisini taýyp, bar oqıǵany qaz-qal­pyn­da «jazyp alamyn» dep edi. Sóı­tip júr­gende ózi Atyraýǵa kóship ketti de, sáti túspedi».

Mine, meni dáıim tebirentetin epızod... ana jyly bul kisiden jazyp alǵan maı­dan oqıǵasy tolyq eske tústi.

Endi men bul bir tuńǵıyq epızodtyń syryn shertip kóreıin. 1989 jyl. Naýryz aıy­nyń on toǵyzynshy juldyzy. Sol kúni (Jambyl oblysy, Talas aýdany) «Oıyq» sovhozynyń sáýletti klýbynda án keshin ótkizdim. Daýysyma yńǵaıly án­derdiń bári-bárin ózim oryndadym. Qan­daı án aıtylsa da, onyń shyǵý tarı­hy sel-sel áńgime boldy. Taǵdyry, ta­rı­hy bar esti ánderge sýsaǵan jandar sút­teı uıyp, siltideı tynyp, jan-jú­re­­gi­men berile tyńdady. Birjan saldyń «Aı­­bo­zymy», «Temirtasy», Aqan seriniń «Qa­­ra­torǵaıy», «Balqadıshasy», «Áý­dem­­jeri», Estaıdyń «Horlany», Abaı­­dyń «Qarańǵy túnde taý qalǵyp» áni, Úlebaıdyń «Dýdaraıy», Muhıttyń «Záý­reshi»... mine, osy ánder keıbir je­ńil­­tek jastardyń ózin tynyshtandy­ryp, bir sıqyrly sezimmen býyp tastady.

Zal ishiniń osy bir sátine janym súı­sin­di me, áıgili «Jas qazaq» ánine qa­laı oıysyp ketkenimdi baıqamaı qal­dym. Bul ándi shyǵarǵan kompozıtor Ramazan Elebaev Kókshetaýdaǵy sal-serilerdiń án dástúrin bizdiń zamanymyzǵa qaımaǵyn buzbaı ádemi jetkizgen iri talant, ári klas­­sıkalyq ánderdiń uly atasy Birjan sal­­dyń tuqymy ekenin aıtqanymda zal­dyń orta tusynan bir kisi qolyn kóterip:

– Biz myna ıen dalada mal sońynda júr­­gen marǵaý, esh nárseden habary joq adam emespiz. Osy «Jas qazaq» ániniń qa­laı týǵan hıkaıasyn bir-eki sózben aıtyp ber­shi, shyraǵym, – dedi.

Men qarııaǵa bas ızep, izet bildirip, jaı­lap sóz bastadym.

– Kompozıtor Ramazan Elebaev Mos­k­va konservatorııasynda oqyp júrip, ne­mis fashızmimen soǵys bastalǵan sátte maı­­dan tórinen bir-aq shyqty. Jan dosy Tó­legen Toqtarov ekeýi aıbyndy batyr Ba­ýyrjan Momyshulynyń dı­vızııa­syn­da tize qosyp bir júrdi. Qan­men jo­sylǵan orys dalasynyń Borodıno se­lo­synda Tólegen asqan erlik jasap, mert boldy. Sol kúni Baýyrjan Momyshuly basqarǵan qaraly jıynda Ra­ma­zan kózinen jasy sorǵalap turyp, «Jas qabir» degen ánin kúńirentti. Qar ja­mylǵan qasiretti dala zeńbirek únimen ǵana emes, osy qudiretti ánmen titiredi.

Keıin osy dıvızııaǵa gastroldik sa­par­men kelgen qazaq ártisteriniń ishinde jazýshy Ǵabıden Mustafın bul ánniń atyn «Jas qazaq» dep ózgertip, qaı­ta­dan sóz jazdy. Álbette, qazirgi sózi. Sol syqyrlaǵan sary aıaz qysqan tar bl­ın­dajda ándi Júsipbek Elebekov Ra­ma­zannyń óz aýzynan úırenip, elge jet­kizdi.

Kóp uzamaı quralaıdy kózge atqan has mergen Ramazan Elebaev ta Tólegen Toqtarov sekildi joıqyn erlikpen qaza tapty. Altyn aıdarly, asqaq sezimdi kom­pozıtor Ramazan Elebaevtyń Keńes Odaǵynyń Batyry Tólegen Toqtarovqa arnaǵan «Jas qazaq» áni «Trı tankısta», «Katıýsha», «Svıashennaıa voına» án­de­ri­men úndes bop, erlik rýhtyń ól­mes-óshpes gımnine aınaldy.

Iá, sol soǵysta Ramazannyń bir qo­lyn­da vıntovkasy, bir qolynda baıa­ny júrdi. Surapyl shaıqastyń qas-qaǵym sáttik bir tynys alǵan shaǵynda Rama­zan baıanyn qulashtaı sozyp, orys, ýk­ra­ın, tatar, qazaq ánderin shalqytyp, qa­jyǵan, sharshaǵan jaýyngerlerge rýh berdi. Ár júrekke jeńiske degen jarqyn úmittiń otyn jaqty. Senimin kúsheıtti. Ánde­rimiz qara nıetti jaýymyzǵa jaı oǵyndaı tıdi. Biz nemis fashızmin ál­gin­deı ánderdiń qaharly kúshimen jeń­dik. Mine, mýzykanyń qudireti! dep só­zimdi saıabyrlata bergende zaldyń al­dyń­ǵy qatarynan taǵy bir kisi ornynan túregeldi. Men áńgimeni toqtata qoıdym.

– Ilıa, shyraǵym, men muǵalimmin. Ákeń Jaqan aǵaımen áriptespin. О́kshelep ke­le jatqan inisimin. Syılaspyz. Ekeý­­miz de soǵysqa qatystyq. Táńir ıip, el­ge aman-esen oraldyq. Keshegi bir kún­­­deri Sarysý men Talas aýdandary bi­­rik­kende muǵalimderdiń jıyndarynda jıi-jıi júzdesip, qııamet soǵystyń aýyr kúnderin eske alyp, áńgimelesip júr­dik. Tán jarasy jazylady eken, jan ja­rasy jazylmaıdy. Solaı. Myna uly tir­shilikte sońǵy demimiz bitkenshe sol so­ǵystaǵy mert bolǵan erlerimizdi sa­ǵy­nyshpen sarǵaıa júrip, izdermiz, joq­tar­myz... kóterermiz rýhyn.

Aıtaıyn degenim – myna bir jaıt. Ony oılasam talyqsıdy júregim. Bireý oǵan senedi, bireý senbeıdi. Bir alasapyran shabýyl kezi. Qar jamylǵan orys ormany. Jaý oǵy jańbyrdaı jaýyp turdy. Biz qalyń qarǵa ombylap, «Za Rodıný!», «Za Stalına!» dep ýralap júgirip bara jattyq. Bir kezde oń jaǵyma jalt qarap em, bıik qaraǵaıdyń basynda ilýli turǵan dombyrany kórdim. O, toba! Dombyra! Kórgen sátte qaqqan qazyqtaı qalshıyp qatyp qalyppyn. Júregim órepkı soǵyp: «O, qudiret, dombyra... dombyra ǵoı, mynaý!» deı bergenimde, bireý tý syrtymnan «Vpered!» dep aıqaı saldy. Komandır eken. Sol zamatta tula boıym órt bolyp janyp, kálımaǵa ti­­limdi zorǵa... zorǵa keltirgendeı kú­bir­­lep: «O, qasıetińnen aınalaıyn, qa­­zaqtyń qara dombyrasy! Qazaqtyń jany men táni! Kókiregi men qýaty! Kúı­lep ala jónelse, Asanqaıǵydaı zar tógip, Betpaqtyń qaqyraǵan shólinde aqsaq qulandaı josylyp, Qarataýdyń ný shatqalynda bulbuldaı saırap, Shý men Talas darııasynyń, Jaılaýkól men Qamqalynyń... Bılikól men Kólmekóldiń aqqýyndaı sylań qaǵatyn, o, kıeli dombyra, sen de bizben birge maıdan tórinde júr ekensiń ǵoı!» dep zamatta týǵan jerim elestep, osy sózder tar keý­dem­di tepkilep, eki kózimdi ystyq jas kúı­dirip, qaraǵaı basynda yzyńdap tur­ǵan dombyraǵa jaýtań-jaýtań qarap, ýra­la­ǵan jaýyngerlerdiń sapynda súrine-qabynyp, solyqtap jylap kete bardym, Ilıa, shyraǵym.

Osy bir jaıdyń esime túsip ketkenin qa­rashy, Ilıa shyraǵym... kóz aldymda zeńbirek únimen solqyldaǵan orys ormany. Kók tiregen bıik qaraǵaıdyń bu­­taǵynda yzyńdaǵan qara dombyra... qan­­daı er tastap ketti eken, sol domby­ra­ny?!.

Qarııa osylaı dedi de úni dirildep, ornyna jaılap otyra berdi. Zaldan kúr­si­nis lebin sezdim. О́z júregim de aýyrlap uıyp ketti.

* * *

Sol án keshindegi álgi qarııanyń sózi jú­re­gimdi tebirentti de júrdi. Kezinde sol kisiniń aty-jónin jazyp almappyn. Tiri bolsa kórgim keledi...

Osy oqıǵadan keıin arada segiz jyl ótti.

* * *

1996 jyly qarashanyń bir qońyr ke­shin­de Almatyda Ǵylym aka­de­mııa­sy­nyń mádenıet saraıynda taǵy bir án-keshin ót­kizdim. Keıin bul kesh teledıdardan bir­neshe ret berildi.

1997 jyldyń jazy. Bir kúni maǵan:

Berekesiz tobyrdan,

Birligi kúshti az artyq!

Ne bolmasa:

Dúnıeden ótse danyshpan,

San júırikpen qaǵysqan.

Jınaqtar eshkim bolmasa,

Artynda qalǵan sóz jetim! – deıtin qalyń nýly Naımannyń ataqty arysy, Abylaıhannyń eń jaýapty elshilikke baptap salatyn sańlaq bıi – Aqtaılaqtyń urpaǵy... Abaı súıgen Qýandyq qyzdyń ákesi – Sabyrbaı aqynnyń tuqymy, medısına ǵylymynyń doktory Muqtar Aıtqazın bir suhbat quryp otyryp bylaı dedi:

– Siz bir án keshinde mýzykanyń qu­di­ret­ti kúshin aıtyp, soǵys kezinde dom­byra­syn qolynan tastamaǵan ja­ýyn­­gerdiń oqıǵasyn keltiripsiz. Sol dom­by­ra­nyń ıesin biletin qart jaýyn­ger osynda, Almatyda turady. Aǵaıynbyz. Ol kisi Aıagózden, aty-jóni – О́mirtaı Aq­madıev. Uzaq jyl boıy Aıagóz qala­sy atqarý komıtetiniń tóraǵasy bolyp qyz­­met etti. Semeı oblysy ǵana emes, Qa­­­zaqstanǵa belgili óte bedeldi jan. Ju­ba­ıy Sháıza jeńgeı muǵalim edi, 1991 jy­­ly qaıtys bolǵan.

Aıagózde batyr Baýkeń Momyshuly kezinde О́mirtaı aǵamyzdyń eń qadirli qonaǵy bop júrdi. Ekeýiniń shúıirkelese áńgimelesken sátterin bilemin.

О́mirtaı aqsaqal siz jaıynda menen surady da. Syrtyńyzdan ıe­le­nip: «Ilaǵańdy bilemin. Ekeýińizdi júz­des­ti­rem» dep, ýáde berdim.

Men bul sózge eleń ete túsip:

– Qashan? – dedim, ishteı degbirsizdene qalyp.

– Osy jaqyn kúnde, – dep kúlimsiredi Muqtar.

 * * *

Sodan kóp uzaǵan joq, Muqtar Aıt­qa­zın meni О́mirtaı aqsaqaldyń úıine alyp keldi. Qyzynyń qolynda turady eken. Sálemdestik. Kisini oıly janarymen ózine úıire tartatyn, jyly júzdi ınabatty jan shaı ústinde bizdi baısaldy, salıqaly áńgimemen baýrady. Úni sondaı jumsaq. Sál oılana qalsa, aıaly qońyr kózinde bir alys dúnıeniń buldyraǵan elesi kóringendeı bolady. Salaly saýsaǵymen qas-qabaǵyn sıpalap, qasynda otyrǵan bizdi umytqandaı ja­byr­qaý­ly hal keshedi. Jeńil kúr­si­ne­di. Kózi jasaýrap:

– Ilıa, shyraǵym, teledıdardan sen hıkaıasyn shertken sol dombyranyń ıesi meniń maıdandas dosym edi. Sol maıdanda qaraǵaı basyna ilingen sol dombyrany kórgen men sııaqty bir jaýyngerdiń áń­gi­mesin sen, mine, soǵys bitkennen keıin kóp jyl ótkende eske saldyń. Osyndaı da júrek tolqytar sáıkestik bola­dy eken. Maıdan joly, dostarym esime túsip, kózime jas aldym. Basymnan kesh­ken sol oqıǵany tolyǵyraq aıtaıyn, endi.

Nemis fashızmimen qandy shaıqastyń júrip jatqan kezi. Jasym on toǵyzda. Kóp­­tiń biri bolyp el qorǵaýǵa attandyq. Al­ǵash­qyda Zabaıkale áskerı okrý­gin­de­gi barlaý mektebinde bes aı oqydym. Sodan keıin meni Máskeý irgesindegi Kolomna qalasynda quralǵan 4-turaqty armııanyń quramyndaǵy 135-atqyshtar dı­vızııasynyń 120-barlaýshylar rota­sy­na bóldi. Bul rota – nemis tilin bi­le­tin batyl da tapqyr, ınjener-tehnık jigitterden arnaıy jasaqtalǵan rota. Ro­tamyzda ózimmen birge taǵy tórt qa­zaq jigiti bar. Bárimiz birge tu­ryp, bir­ge júremiz. Bizdiń dıvızııa Ka­lı­nın, 1-Ýkraın maıdandarynda urys júr­giz­dik.

Barlaýshylardyń adam sene ber­meı­tin shyrǵalań isteri kóp-aq. Biz ár kez barlaýǵa, shyǵarda joldastarymyzǵa áke-sheshe, baýyrlarymyzdy, úılen­gen­de­rimiz bolsa, jan-jarymyzdy, ba­la­­larymyzdy aıtyp, mekenjaıymyzdy qal­dyratyn edik. Sol joly olaı etýge murshamyz bolmady. Shuǵyl túrde tap­syrma alyp, qarbalas kúıde kete bardyq. Barǵan jerimiz – Tverdiń qalyń or­many. Jaý kúshi myqty shoǵyrlanǵan jer. Kózdegen bekinisti lezde taýyp, sol kúni túnde beıǵam jatqan nemisterdi tut­qıyldan bas salyp, bul armııanyń qujattaryn qolǵa túsirdik. Tún jamylyp, qalyń ormanǵa sińdik te kettik. Ishteı mázbiz. Qýanyp bir-birimizdi súıe beremiz. Qudaıdyń taǵy bir tańy atty. Kúndiz júrý qıyn. Qaýipti. Biraq qa­laı­da dıvızııaǵa tez jetýimiz kerek. Jyra-jyra, buta-butany tasalap, buq­pan­taılap kele jatqanda taǵy da taban as­tynan nemisterge keziktik.

Endi ne isteımiz? Sheginý múmkin emes. Boıymyzdy qater bıledi. Bir-biri­mizge tunjyrap, únsiz qaraımyz. Qar­sy aldymyzda betpe-bet nemister tur. Biz de nemistershe kıingenbiz. Dál osy sátte Orazhan Suranshynov qolyn kóte­rip, alǵa shyqty. Júregimiz dir ete tústi. Ol bizge «qapy qalmańdar» dep kóz qysa ym­dap, belgi berip, nemisshe sam­byrlaı sóılep, saırap ala jóneldi. Ne­mister ańy­ryp, Orazhannyń sózin jaı­baraqat tyń­dap turǵan sátte bizdiń jigit­ter olar­dy bas saldy. Áp-sátte avto­mattar sa­tyrlap, urys bastaldy. Qas qaǵym sát­tik topalańda nemisterdi baýdaı tú­sir­dik. Bizden de birer jigit shyǵyn boldy. Jazmysh isine ne dersiń, so­ǵystyń aty – soǵys... bul jolǵy tapsyrma da qııa­met­pen oryndaldy.

Taǵy birde... orys ormany. Jelsiz tynǵan jyly kún. Tús qaıta japalaqtap qar jaýdy. Biz kezekti barlaýǵa shyǵýǵa ázirlenip jattyq. Kishi besin boldy. Bir kezde Gýrevtik Satqan Serikbosynov ózimen birge alyp júrgen dombyrasyn qushyrlana bebeýletip, Qurmanǵazynyń daýyldy kúılerin birinen soń birin tókti. Sol shamyrqanǵan kúıi Mahambettiń:

Atadan týǵan arýaqty er,

Jaýdy kórse japyrar

Údeı soqqan daýyldaı! – deıtin, soǵan ilese:

Eriskendeı er bolsa,

Soǵysqandaı jer bolsa,

Birme-birge kelgende,

Áli de bolsa bir táńirge jylarmyn!

– deıtin termelerin otty ýytpen órshe­le­ne aıtty. Sál irkilip, toqtaı qalsa, dom­by­­rasyn tósine basyp, sábıin erkeletip otyr­ǵan jandaı meıirlene óbektedi. Biz oǵan tańǵala qaradyq. Satqan dombyrasyn qaıta-qaıta súıip, ornynan ushyp turdy da kári qaraǵaıdyń túbine bardy. Oılandy. Tómen qarap, uzaq múlgidi. Ol basyn kóterip, záýlim qaraǵaıdyń ushar basyna shalqaıyp turyp kóz tikti. Sosyn qaraǵaıǵa jarqanatsha tyrmysyp, tez-tez kóterildi de dombyrany súıip, bir bu­taq­qa ildi. Ile jerge tústi. Qasymyzǵa je­tip keldi. Eki kózinen tamǵan jas omyraýyn sýlapty. Jas bórideı julqynyp jú­retin aıbyndy jigittiń synǵanyn qa­ra. Satqan únsiz egilip turdy-turdy da qaraǵaıǵa qaraı qaıta júgirdi. Jan sala órmelep, dombyrasyn betine basyp, taǵy súıdi. Jerge tústi de ile-shala qa­ra­ǵaıǵa úshinshi ret kóterildi. Dom­by­ra­syn taǵy súıdi.

Sol sátte komanda berildi. Biz ja­pyr-jupyr sapqa turdyq. Kózinen jasy sorǵalaǵan Satqan da júgirip kep qata­ry­myzǵa tura qaldy. Biz qalyń qardy ombylap, málindeı shubatylyp, orman ishine bet túzedik. Satqan dombyra jaqqa jal­taq-jaltaq qarap, bizben birge kete bardy.

* * *

1944 jyldyń shildesi.

Barlaýshylardyń taǵy bir kezekti tap­­syrmasy... aramyzda ózi semeılik jer­­­le­sim, rota polıtrýgi Vasılıı Bý­la­býev esimdi seri jigit bar edi. Ol qa­zaq­sha taza sóılep, ylǵı kóńilimizdi kóte­rip, «Trı tankısta», «Katıýsha», án­de­rin shalqytyp, jigerimizge jiger qo­satyn. Sol ánderdi bárimiz qosylyp shyr­qaıtynbyz. Ásirese, Satqannyń án­shi­li­gi erekshe edi. Daýysy bıik te ashyq, sondaı qýatty edi. Vasılıı ekeýi «Svıa­shennaıa voına» ánin qaharly suspen aıt­qanda, siresken orys ormany gýildep ala jóneletin-di. Osy joly nemisterdiń shebinde sol jaısań jigit Vasılııden aıy­ryldyq. Men de esimnen tanyp, aıaǵymnan jaralandym. Satqan men Oraz­han meni bir jarym táýlik boıy kezek-kezek arqalap, 419-dala gospıtaline jet­kizipti. Al Satqan qaıda? Orazhan qaı­da? Esil erlerim... sol kúnnen bastap eke­ýinen kóz jazyp qaldym.

Orazhan Suranshynov – Jambyl oblysynyń jigiti. Orta boıly, qara tory, otty kóz, quryshtan quıylǵan bir myǵym bolmys. Quralaıdy kózge atqan mergen. Radıst. Nemis tilinde erkin sóıledi. Qıyn sátte jol tabatyn batyl edi, qaıran er!

Satqan Serikbosynovty – «Gýrevtiń Mahambeti! Qurmanǵazysy!» deýshi edik. Ándi de, kúıdi de darııadaı tolqytýshy edi. Qarshyǵadaı jutynǵan, nyp-nyǵyz, yqsham jigit edi. О́zi jaıly: «Áke-shesheme bala turmaı, shetineı beripti. Bir kúni ińgálap men týyppyn. Aýyldaǵy ájeler yrym ǵyp, meni áke-shesheme bul­dap, satypty. Sóıtip atymdy Sat­qan dep qoıypty», dep kúlýshi edi. Jalyn atyp turatyn janaryna bú­kil álem sy­ıyp ketkendeı, dúnıege ózge­she bir ińkárlikpen qaraıtyn, syrly sezimdi, oınaqtaǵan seri jigit edi. Onyń oı­maq­­taı ǵana qyzyl shyraıy bar aqquba jú­zin­degi map-maıda sekpili de kóz aldymda. Satqannyń qońyr úndi dombyrasyn bal­byrata tartyp:

Beremiz Otan úshin janymyzdy,

Qurban ǵyp jıyrma jasta sánimizdi.

El úshin, Otan úshin, urpaq úshin,

Tógemiz denedegi qanymyzdy!

Qandaı sóz, qanatty sóz –

«Jeńis» degen

Ejelden ataly sóz er istegen,

Ot alyp, osy sózden rýhymyz,

Qatal kún qan maıdanda berispegen! – dep salatyn otty áni de júregimde...

Sol surapyl jyldardan beri osy qandy kóılek dostarymdy bar dúnıege jar salyp, sharq ura izdeýmen júrmin, Ilıajan... biraz áskerı bólimderge, ózi­miz bolǵan orys qalalarynyń áskerı ar­hıv­­terine talaı ret hat jazdym. Or­az­­­han­nan da, Satqannan da bir habar joq. Aqtyq demim bitkenshe suraý salýmen óter­min, dúnıeniń tórt buryshyna ja­ly­­nyp...

Qaraǵaı butaǵyna ilingen domby­ra­nyń kýágeri О́mirtaı Aqmadıev aqsaqal shert­ken bar hıkaıa osy...   

 * * *

Gıtlerlik Germanııamen bolǵan qasi­ret­ti soǵys basylǵan sátte jasyndaı jar­qyl­daǵan ot júrekti Qasym aqyn:

Jeńdik qoı jaýdy, arman ne, qurbym,

Kúrkirep kúndeı ótti ǵoı soǵys.

Kelemin qaıtyp, óleńimdi aıtyp,

Qaıda eken, qaıda, darıǵa, sol qyz?!

– dep qanǵa bókken maıdan tórinde jan ǵa­shyǵy Saqypjamalǵa jetýge asy­ǵyp, onyń qaıda ekenin bilgisi kelip, bar dúnıege jar salyp edi. Qasym Saqyp­ja­ma­lyn tapty da. Ekeýi armansyz ǵumyr keshti. Baqyt degenińiz osy eken!

Al qyrǵyn soǵystyń qyl kópirinde aıaǵy­nan qany sorǵalaǵan О́mirtaı Aqma­dıev­ti alma-kezek arqalap, aman alyp qalǵan Orazhan Suranshynov (bálkim Suranshıev bolar – I.J.) pen Satqan Serik­bosynov (múmkin Serikbolsynov shyǵar – I.J.) qaıda? Qalaısha iz-túzsiz joǵaldy? Sol dostaryn izdeýden bir tyn­baǵan aıagózdik О́mirtaı aqsaqal, Qu­daı­­ǵa shúkir, ortamyzda júr, Uly Jeńis merekesin qarsy alyp.

Bul ǵajaıyp adamdardyń erlik isin endi ǵana qaǵaz betine túsirip, búginde men Aty­raýda turyp jatyrmyn. О́mirtaı aqsa­qal sonoý Almatydan hat jazyp: «Ilıa shyraǵym, atyraýlyq Satqan Serik­bosynovty sol tóńirekten... Edil men Jaıyq, Oıyl men Qıyl, Jem men Saǵyz, qart Kaspııdiń jaǵasynan izdeı júr­shi?» dep qıylady. Osy hıkaıa­ny shertip, men de eki kózim tórt bolyp, О́mir­­taı aqsaqaldyń qandy kóılek jol­dasy, habar-osharsyz ketken barlaý­shy, aty­raý­lyq azamat Satqan Serik­bo­sy­nov­ty izdep otyrmyn. Myna jaryq dúnıede esil er Satqannyń týǵan-týystary bar shy­ǵar... tilekke oraı bar bolsa, osy áńgi­me­den keıin «menimen tildesip te qalar» degen úmittemin!

Ilıa JAQANOV