Myńdaǵan qyzmetker jumyssyzdyq boıynsha járdemaqyǵa ótinish bergenine qaramastan, bul kompanııalar aksıonerlerge kem degende 700 mln dollar kóleminde dıvıdend tóleýdi doǵarmaǵan. О́kinishtisi sol, mundaı kompanııalardyń qatary az emes. Pandemııa qyspaqqa alǵanda, iri kásiporyn basshylary daǵdarysty jeńildetý úshin eriksiz úlken qurbandyqqa barýǵa májbúr. Daǵdarystyń salqyny ásirese jumysshylarǵa ońaı tımeıtini anyq. Qıyn jaǵdaıǵa qaramastan aksıonerler syıaqy jınaýdy jalǵastyryp jatyr. Basshylar jumys oryndaryn azaıtý kompanııalarynyń uzaqmerzimdi turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi dep alǵa tartady. Tabysynan aıyrylǵan azamattar jumyssyzdyq boıynsha járdemaqyǵa ótinish bergenimen aksıonerlerge mıllıondap dıvıdend tóleý ádiletsizdik dep sanaıdy sarapshylar. Bul basshylardyń koronavırýstyq epıdemııa jaǵdaıynda qyzmetkerlerge qamqorlyq tanytý jónindegi málimdemelerine kereǵar deıdi mamandar.
Máselen, Caterpillar kompanııasy keıbir zaýyttarynda operasııalar toqtatylǵan soń 8-shi sáýirde aksıonerler arasynda 500 mln dollardy bóletinin habarlady. Alaıda kompanııa qansha qyzmetkerdiń zardap shekkeni týraly aqparat berýden bas tartty.
«Biz búkil álem boıynsha san alýan jumysty qolǵa aldyq. Biraq ta zardap shekken adamdar týraly talqylamaımyz», - dep jaýap berdi Caterpillar baspasóz hatshysy Keıt Kennı elektrondy hatta.
Pandemııa osy kúnge deıin negiz bolǵan ekonomıkalyq logıkany joqqa shyǵardy. Aıtalyq, eńbeaqysy tómen bakaleıa taýar satýshylary, et kombınat jumysshylary jáne medbıkeler «almastyrylmaıtyn» qyzmetkerler ekeni anyq baıqaldy. Basqalarǵa qaraǵanda, olar joǵary táýekeldermen betpe-bet soqtyǵysýda.
Aksııalardy satyp alý men dıvıdenterdi tóleý arqyly aksıonerlerge qolma-qol aqshany úlestiretin kompanııalardy synap júrgenderdiń biri Loýeldegi Massachýset ýnıversıtetiniń ekonomıka boıynsha qurmetti professory Ýılıam Lazonık. Onyń aıtýynsha, daǵdarys kezinde aksııalardy satyp alý ıakı dıvıdendterdi tóleý qalypty qubylys. Dıvıdendterdiń qomaqty úlesin tabysy joǵary amerıkalyqtar ıelenip júr. Ishki kirister qyzmetiniń deregine sáıkes, barlyq dıvıdendterdiń shamamen 69% tabysy 200 myń dollardan asatyn salyq tóleýshilerge tıesili.
«Osyndaı toqyraý jaǵdaıynda kez kelgen kompanııa birinshi kezekte - aksıonerler arasyndaǵy qandaı da bir alys- beriske jol bermeý kerek», - dedi Lazonık. «Daǵdarys kezeńinde kompanııalar bir-birinen erekshelenetini kúmánsiz. Keıbiri qamqorlyq tanytsa, endi biri jumysshylardy qorǵaýdyń ornyna kerisinshe tonaıtyn bolady», - dedi ol. Ras, birneshe kásiporyn koronavırýstyq pandemııany eskerip, aksıonerlerge tólemderdi toqtatty. Degenmen mundaı qadamnan bas tartqandar da joq emes.
Naýryzdyń 26-da Caterpillar kompanııasy pandemııaǵa baılanysty birqatar nysannyń jumysy ýaqytsha toqtatylatynyn habarlady. Atap aıtqanda, Shyǵys Peorııde eki zaýyt jáne Meıplton quıý zaýytynda óndiris shektetildi.
Shamamen eki aptadan keıin kompanııa aksıonerlerge 500 mln dollar kóleminde qolma-qol dıvıdend tóleıtinin jarııalady.
«Tutyný suranysynyń tómendigine, yqtımal usynystyń shekteýleri men covid-19 pandemııasynyń taralýy, sol sekildi Úkimettiń sheshimine baılanysty óndiristi qysqartý boıynsha jahandaǵy kásiporyndarymyzda birqatar shara engizemiz», - dedi elektrondyq poshta arqyly Keıt Kennı. «Onyń ishine nysandardy ýaqytsha jabý, merzimsiz nemese ýaqytsha jumystan shyǵarý kiredi»,- dep naqtylandy.
Sondaı-aq sáýirdiń 7-de «Levı Stross» kompanııasy dúken jumysshylaryna jalaqy tóleýdi toqtatatynyn ári 4000-ǵa jýyq adam demalysqa jiberilgenin habarlap, sol kúni aksıonerlerge 32 mln dollar qaıtarylǵanyn jetkizdi.
«Bul ekonomıkalyq jáne adamzat tragedııasy búkil álemde oryn alǵandyqtan taıaý aılarda, osy salada jeńimpaz bolyp qalatynymyzdy kepildendiretin jedel ári batyl sheshim qabyldaıtyn bolamyz», - dedi kompanııanyń prezıdenti jáne bas atqarýshy dırektory Chıp Berg.
Naýryzdyń 24-de Steelcase ókilderi kompanııanyń Kalıfornııa, Mıchıgan, Pensılvanııa jáne Tehastaǵy zaýyttarynda óndiristiń qysqaratynyn nemese ýaqytsha toqtatylatynyn jetkizdi. 12 000-ǵa jýyq adam jumys isteıtin kompanııa basshylyǵy Mıchıgandaǵy qyzmetkerler ýaqytsha jumystan bosatylatynyn aıtyp, alaıda basqa shtattardaǵy jumysshylar týraly birde-bir aqparat taratpady. Sol kúni kompanııa aksıonerlerge shamamen 8 mıllıon dollar kóleminde dıvıdend tóleıtini belgili boldy.
Ralph Lauren syndy sán áleminiń rıteıleri qyzmetkerlerdi jumystan bosatqanymen, dıvıdend tóleý týraly sheshim 13 naýryzda, demek koronavırýstyń aýqymy tolyǵymen anyqtalmaı turǵan kezde qabyldanyp qoıǵanyn aıtady.
Dese de dıvıdendterdi tóleý men aksııalardy satyp alýdaǵy shekteýlerge baılanysty korporatıvtik sheshimder kúrdeli sıpatqa ıe. Sońǵy onjyldyqta «aksıonerlik qundy arttyrý» mandaty kópshilik úshin ortodoksaldy mánde órbidi. Kompanııalardyń aksıonerler úshin dıvıdendterdi qysqartýǵa nemese aksııalardy satyp alýǵa baılanysty ýájderi kóp jaǵdaıda túsiniksiz, deıdi Lazonık.
Pıter ÝORISKI,
The Washington Post
Aýdarǵan:
Jaqsylyq MURATQALI,
«Egemen Qazaqstan»
