Jetpis jyl boıy jurt júıkesin úreımen, qasań ıdeologııamen qursaýlaǵan keńes ókimetiniń kóleńkesi aýmaı turyp, táýelsizdiktiń tańy ata salysymen tól sanamyzdy, ulttyq rýhymyzdy janıtyn, jańa sanany qalyptastyrý qandaı kúrdeli ekenin qazir sezinýdiń ózi qıynǵa túsedi. О́ıtkeni osydan otyz jyl burynǵy ortada memleket quraýshy ultymyzdyń úni qazirgideı emes, báseń, daýysy qumyǵyńqy shyǵar edi. Áli de saıası, ekonomıkalyq, qarjylyq resýrstardyń kilti Máskeýdiń qolynda boldy. Sondyqtan táýelsizdiktiń tuǵyryn bekite túsetin tól sanany – memleketshildiktiń mańyzyn kóteretin tulǵalar is basyna ilýde bolsa da, kele bastaýy zańdylyq bolatyn. Osyndaı ótpeli kezeńde áýelgi is qalyptasqan qasań qaǵıdany buzýǵa baǵyttalýy tıis edi. Solaı boldy da. Muny aldymyzdaǵy aǵa býynnyń búgingi urpaqqa qaldyrǵan biregeı qundylyǵy retinde sanaýǵa bolady. Mine, sol sanatta, Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen táýelsiz eldiń irgesin qalap, tuǵyryn bekitý, jas memlekettiń negizgi qurylymdaryn qalyptastyrý jolynda ter tógip, kósh túzegen kerýenbasy tulǵalardyń biri – Qýanysh Sultanov.
HH ǵasyrdyń sońǵy onjyldyq bastaýynda basymyzǵa qonǵan baq qusy – táýelsizdik týraly keń dúnıege aqjarylqap aqparat qalaı tarap edi? Egemen elimizdiń eń alǵashqy Baspasóz jáne buqaralyq aqparat mınıstri Qýanysh Sultanovtyń esteligine kezek bersek, memleket jáne qoǵam qaıratkeri tórtkúl álemge qazaqtyń qasterli táýelsizdigi týraly tolaıym sóz tez taraǵanyn tómendegideı tolǵaıdy.
«Alasapyran tosyn qaıshylyqtarǵa toly 1991 jyl da jetti. Sol jyldyń sońǵy aıy ár qazaq balasynyń basyna baqyt qusyn qondyrdy. Ol baqyt qusynyń esimi – qazaqtyń memlekettik táýelsizdigi. Bul jolǵy jeltoqsannyń 16-sy jadyraǵan ashyq kún, Almatynyń «maı tońǵysyz» jyly qysynyń kórinisindeı beıildi boldy. 17-si de, 18-i de bes jyl burynǵy jeltoqsannyń qaıtarymyndaı ashyq aspanmen jaryq kúnder syılady. О́tken dáýirdiń ıgiligi men qasańdyǵyn da basynan ótkizgen urpaqtyń bir pendesi retinde ishimnen táýbe dep jaqsylyqqa jorydym. Azattyqtyń aq tańy atqan kúnderi meniń qatar júrgen zamandastarym, dostarym, áriptesterim ózara syrlasqanda osyndaı sezimderimizben bólistik», dep jazady elimizdiń aqparat salasynyń alǵashqy basshysy sol bir jyldar jóninde.
Egemen Qazaqstan gazetinde jaryq kórgen (2018 jyl, 14 jeltoqsan) «Tarıhı sát saltanaty» atty maqalasynda tuńǵysh baspasóz mınıstri sol kúnderdegi el aǵalarynyń erekshe tolǵanyspen qatar belsendilikpen ári biliktilikpen tarıhı qujatty qabyldaý barysyn jetkize otyryp, «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly» konstıtýsııalyq zań jobasyn talqylap, qabyldaýǵa qatysqanyn áserli áńgimeleıdi. Olardyń qatarynda Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qurylǵan arnaıy komıssııanyń tóraǵasy bolǵan akademık, zańger Sultan Sartaevtan bastap, Salyq Zımanov, Jabaıhan Ábdildın, Manash Qozybaev, О́zbekáli Jánibekov, Myrzataı Joldasbekov, Oljas Súleımenov, Sherhan Murtaza, Ábish Kekilbaev, Ánýar Álimjanov, Saýyq Tákejanov, О́mirbek Joldasbekov, Zınaıda Fedotova, Nurlan Orazalın, Murat Áýezov, Aleksandr Knıagının, Balǵabek Qydyrbekuly, Altynshash Jaǵanova jáne taǵy basqa zııaly tulǵalar talqylaý kezindegi pikirtalasqa belsene qatysyp, memlekettik táýelsizdigimizdiń irgetasyn qalaıtyn tuńǵysh zańnyń saýatty, pármendi ári sapaly bolýyna barynsha atsalysqanyn atap ótedi.
Iá, el aldynda ebelek kóshken túrli zaman ótti. Álbette, ózin-ózi bılegen el baqytty. Muny jeltoqsan yzǵarynan keıingi táýelsizdik tańy aıqyn ańdatty. «Keńesti el kemimes» degendeı, joǵaryda esimderi atalǵan aýzy dýaly alyptar shoǵyry aqyldasa, Elbasy zań jobasynyń ár babyna óz oıyn, kózqarasyn, ustanymyn ortaǵa salyp, keıbir baptarǵa tikeleı ózgerister, tolyq sóılemder engizip, aıryqsha úles qosa otyryp jer-jahanǵa jarııalanǵan qujattyń 1991 jyly 16 jeltoqsanda qabyldanǵany belgili.
«...Sol kúni keshte, túni boıy Prezıdent, onyń Ákimshiligi, búkil Úkimet músheleri, mınıstrlik apparattary túgel jumys oryndarynda boldy. «Egemen Qazaqstan», «Kazahstanskaıa pravda», respýblıkalyq teleradıoarnalar habar taratyp, jarııalap jatty. Prezıdent Ákimshiliginiń basshylyǵymen BUU-ǵa, basqa da halyqaralyq qurylymdarǵa, álemniń barlyq eline, shartarapqa jar salyp, qysqa merzimde habar jetkizýdi qamtamasyz ettik.
...Túngi saǵat 23:00-ge jýyq Prezıdenttiń telefony shyryldady.
− Al qutty bolsyn! Túrkııa Prezıdenti Turǵyt О́zaldan Táýelsiz memlekettiligimizdi moıyndap, quttyqtaǵan habary keldi. Erteńgi gazetterge, teledıdarǵa jarqyratyp bergizińder, − dedi Nursultan Ábishuly shabyttanyp, qýattanyp. Ádettegi sabyrly, ashyq ári anyq daýysy sol sátte maǵan erekshe sańqyldap turǵandaı estildi.
...Túngi saǵat 00:00-den asqanda Prezıdent kómekshisi telefonmen, erteń tańǵy 9-da keńeıtilgen Úkimet otyrysy bolatynyn aıtty. Keńeıtilgen Úkimet otyrysyn Nursultan Ábishuly ózi júrgizdi. Bul jolǵy otyrys múldem jańa, kópshiligimiz bile bermeıtin jańa sózder, termınder, jańa jobalar atalyp, ortaǵa salyndy. Jańa mindetter qoıyldy. Sol jıynǵa qatynasqan árbir adam, ár laýazymdy qyzmetker Prezıdenttiń sol kúnge erekshe daıyndyqpen kelgenin kórdik, kózimiz jetti, túsindik. Jańa, jas memlekettiń irgetasy men qabyrǵasyn qalasyp, shańyraǵyn kóterip, shatyryn kórkemdeýge qatysatyn baqytqa ıe boldyq. Uly dalanyń tórinde kók Týyn jelbiretken Jańa dáýirdegi Jańa Qazaqstannyń Máńgilik el bolýǵa bet alǵan Uly joryǵy osylaı bastalyp edi», dep tebirenispen eske alady Qýanysh Sultanuly.
Biz bul joldardy sol ýaqyttyń kótergen júgin seziný úshin kesek kúıinde keltirdik. Mine, Qýanysh Sultanulynyń jas kezinen beri qalyptasyp, kemeline kelgen qaıratkerlik bolmysy táýelsizdik jyldarynda Elbasy men el údesinen shyǵýǵa qyzmet etip, memleket pen qoǵamnyń ıgiligine aınalyp júre berdi.
Eńbek jolynyń Saryózektegi baspahanadan bastalyp, aýdandyq gazetterde túzetýshi, ádebı qyzmetker, bólim meńgerýshisi bolyp jalǵasýy jáne qyzmet satylarynyń basym bóliginde ıdeologııalyq uıymdastyrý jumystarynyń basshylyǵynda mol tájirıbesiniń bolýy Qýanysh Sultanulynyń táýelsiz eldiń tól baspasózin qalyptastyrýda kádege asty. Buǵan deıin bir árpine deıin baqylanatyn BAQ-tyń qyzmeti naryqqa beıimdelýge, básekelestik ortaǵa batyl bet aldy.
«El qadirin kórgen biledi, jer qadirin júrgen biledi». Qýanysh Sultanuly jalyndaǵan jas kezinen jastar uıymdaryna jetekshilik etti. Jastyq ot pen jigerdi týra arnasyna salyp, el erteńi bolatyn kadrlardy daıarlaýǵa úles qosty. О́ńirlerde jumys istedi, Jetisýda, Arqada izi qaldy. Egemendiktiń eleń-alań jyldarynda Úkimet basshylyǵy quramynda da boldy. Bastapqyda «Qazaqstan halyq birligi odaǵy» atty qozǵalysy, keıinnen partııasynyń ortalyq keńesiniń tóraǵasy bolyp, qoǵamdyq qyzmetke de belsendi aralasty. Árıne passıonar tulǵanyń paıym men parasatynyń birneshe salada kórinis tabýy kezdeısoq emes. Dál osy memlekettiliktiń búgini men erteńi kúdik pen kúmánǵa ilinip, ári-sári kúı keship turǵan kezde eldi uıyta biletin, sergek sózi sanaǵa sáýle quıatyn Qýanysh Sultanuly syndy aǵalardyń kúsh-qýaty qajet-tin.
Eldestirmek – elshiden. Qýanysh Sultanuly qazaq eliniń endi ǵana qalyptasyp kele jatqan halyqaralyq dıplomatııasynyń órkendeýine de ózindik úlesin qosqan dıplomat. Qazaqstannyń Azııadaǵy eń iri áriptesi ári kórshisi, alyp el Qytaıda Tótenshe jáne О́kiletti elshi boldy jáne Vetnamda, KHDR-da, Mońǵolııada osy qyzmetti qosa atqardy. 1995 jyldardan bastap parlamentarıılik qyzmetke aýysqanǵa deıin el men eldiń arasyn jaqyndatýǵa, alys-beristi kóbeıtýge, atamekenine kósh túzegen qandastarǵa naqty qoldaý kórsetýge súbeli úles qosty.
El aýyzy – dýaly. Qaıratker ómiriniń basym bóligi elimizdiń zań shyǵarýshy organymen tikeleı baılanysty. Sońǵy jıyrma jyldyń bederindegi parlamentarıılik eńbeginen buryn ol táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary Joǵarǵy Keńes depýtaty, Joǵarǵy Keńes tóraǵasynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan úlken tájirıbege ıe bolatyn. Sondyqtan el Parlamentindegi Qýanysh Sultanulynyń bozbala ǵumyryna ólshem bolarlyq eńbegi elimizdiń eń joǵary zań shyǵarýshy organynyń ornyn aıqyndaı túsýine, el qyzmetine eseli úles qosqan tutas kezeń boldy deýge tolyq negiz bar.
Álbette, «El artyndaǵy shań jutar, el aldyndaǵy maı jutar» degen támsildi qaı tuǵyrǵa qondyratyny qaıratkerlerdiń erik-jigerine baılanysty. Osy oraıda el-eldiń bári jaqsy bolsa da, óz eliń bárinen jaqsy ekenin erte túısinip, elge qyzmet etýge den qoıǵan elshildik bolmys ekiniń birine qona bermeıtin qasıet ekenin moıyndaýymyz kerek.
Byltyr Almaty qalasynda ótken «Kemeńgerliktiń 30 jyly» atty halyqaralyq konferensııaǵa Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qatysqan bolatyn. Sol jıynda Parlament Májilisiniń depýtaty Qýanysh Sultanov Elbasy baıandamasynyń oryndalǵan paryz kodeksi ekenin aıtty. Bul baǵa – eń áýeli memleketshil sanaǵa degen qurmet. О́zi aıtqandaı, jas memlekettiń shańyraǵyn kóterip, shatyryn kórkemdeýge atsalysa júrip, el isiniń qylpyǵan júzinen ustaı júrip túısinýden týǵan tereń tujyrym. Ozar eldiń – armany ozyq. Qýanysh Sultanovtyń ǵumyrlyq armanynyń máni – qýatty hám turaqty el bolý. Osy armanǵa jaqyn kókjıekten kóz salyp turǵan qaıratkerdiń qajyr-qaıraty áli de memleket múddesine qyzmet ete bermek.
Aıda BALAEVA,
Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri
