Zertteýdiń negizgi tujyrymdary men keńesteri onlaın translıasııa aıasynda usynyldy. Negizgi spıkerler – Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti Qorynyń joba jetekshisi G.Pazylqaıyrova jáne Whiteshield Partners aǵa menedjeri D. Galıskıı. Is-sharany Whiteshield Partners Eýrazııa aımaǵyndaǵy seriktesi Qanysh Tóleýshin júrgizdi.
Is-sharaǵa kelesi sarapshylar shaqyryldy:
- Sergeı Gýrıev – Parıjdegi Saıası ǵylymdar ınstıtýtynyń ekonomıka professory (Science Po);
- Anýar Ýshbaev - Tengri Partners mekemesiniń basqarýshy seriktesi;
- Sábıt Hákimjanov - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Qarjy turaqtylyǵy jáne táýekelder departamentiniń dırektory;
- Sultan Orazbaev - makroekonomıst, PhD, Garvard ýnıversıtetiniń ǵylymı qyzmetkeri;
- Pavel Voısehovskıı - Whiteshield Partners dırektory, Polshanyń burynǵy qarjy mınıstri.
Tanystyrý barysynda zertteý avtorlary eldegi makroekonomıkalyq ortanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý boıynsha usynystar aıtty.
Baspasóz konferensııasynda joba jetekshisi Gúlbaný Pazylhırova COVID-19 pandemııasynyń taralýy jaǵdaıynda makroekonomıkalyq júıeniń ártúrli kúızelisterge ımmýnıtetin nyǵaıtý sharalaryn talqylaý jáne qabyldaý óte mańyzdy ekenin atap ótti.
Whiteshield Partners aǵa menedjeri Dmıtrıı Galıskıı eldegi makroekonomıkalyq ortanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý boıynsha negizgi máseleler men usynymdardy usyndy. Onyń aıtýynsha, qazirgi ekonomıkalyq ósý modeli sońǵy ýaqytta taýar naryqtaryna táýeldilikke óte beıim bola otyryp, óz shekterin kórsetti, bul IJО́-niń qubylmalylyǵyna, salystyrmaly túrde tómen makroekonomıkalyq turaqtylyq pen kiristerdegi teńsizdikke ákeldi.
Dmıtrıı makroekonomıkalyq saıasat salasyndaǵy jańa bastamalardyń jıyntyǵy qazaqstandyq ekonomıkanyń dástúrli máselesin sheshýge bir mezgilde járdemdesetin, anaǵurlym joǵary jáne anaǵurlym turaqty ósýge qol jetkizýge baǵyttalýy tıis ekenin atap ótti.
Sarapshynyń aıtýynsha, salyq pen memlekettik ınvestısııalardyń IJО́-ge áseri Qazaqstanda bolmashy boldy, al sol ýaqytta memlekettik shyǵyndar negizgi fıskaldyq draıver boldy. Qazaqstannyń fıskaldyq júıesi úshin negizgi kedergi jáne bir mezgilde múmkindik salyqtardyń tómen deńgeıi bolyp tabylady, ol tıisinshe bıýdjet shyǵystarynyń JIО́-ge qatysty tómen deńgeıine ákep soǵady. Osyny eskere otyryp, fıskaldyq usynymdar shyǵystardyń tıimdiligin bir mezgilde arttyrǵan kezde memlekettik kiristerdi ulǵaıtýǵa baǵyttalýy tıis.
Monetarlyq saıasattyń transmıssııalyq arnasy men QR Ulttyq bankiniń jumysyn jaqsartý úshin múmkindikter bar. Osyǵan baılanysty, monetarlyq saıasat salasyndaǵy sheshimder QR Ulttyq Bankiniń jáne jaqynda qurylǵan Qarjy naryqtaryn retteý jáne damytý jónindegi agenttiktiń qyzmetin nyǵaıtýǵa baǵyttalýy tıis.
Eýropalyq Qaıta Qurý jáne Damý Bankiniń burynǵy bas ekonomısi jáne Parıjde saıası ǵylymdar ınstıtýtynyń (Science Po) qazirgi professory Sergeı Gýrıev zertteýdiń negizgi qorytyndylarymen jáne usynymdarymen kelisti. Sarapshy atap ótkendeı, Qazaqstan – bul munaı baǵasy men jahandyq resessııaǵa baılanysty kúrdeli syn-tegeýrinderge tap bolatyn el. Qurylymdyq ózgeristerdiń asa mańyzdy aspektileriniń arasynda Sergeı ekonomıkany sıfrlandyrý arqyly kóleńkeli sektordan shyǵarýdy, QR Ulttyq Bankiniń fýnksııalaryn qaıta bólýdi (negizgi basymdyq aqsha-nesıe saıasatynyń turaqtylyǵyn qoldaý bolyp qalýy tıis), bankterdiń ınvestısııalyq qyzmetine kedergi keltiretin problemalyq kredıtterdiń úlesin azaıtýdy, sondaı-aq ekonomıkanyń shıkizattyq emes sektoryna ınvestısııalardyń aıtarlyqtaı ósý qajettigin atap ótti.
Tengri Partners basqarýshy seriktesi Anýar Ýshbaev qazirgi ýaqytta eldegi qarjy operasııalarynyń úlesi basqa eldermen salystyrǵanda óte tómen ekenin atap ótti. Ekonomıkanyń tómen serpini jáne qarjy sektorynda jetkiliksiz tıimdi basqarý negizgi sebepter bolyp tabylady. Saqtandyrý sektory men baǵaly qaǵazdar sektoryna qaraǵanda negizgi fokýs bank sektoryna keldi. Anýar baǵaly qaǵazdardy tirkeý úderisterin ońtaılandyrýdy jáne naryq qatysýshylaryn prýdensııalyq retteýdi qamtıtyn kapıtal naryǵyn damytý boıynsha birqatar usynymdardy usyndy. Qajetti ınfraqurylym qurý da mańyzdy faktor bolyp tabylady, ony ishinara "Astana" Halyqaralyq qarjy ortalyǵy iske asyrady. Anýar atap ótkendeı, Qazaqstandaǵy qarjy naryǵyn tıimdi damytý úshin osy sektordaǵy eń úzdik retteý tájirıbesin ımporttaý qajet.
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń qarjylyq turaqtylyq jáne táýekelder departamentiniń dırektory Sábıt Hákimjanov eldiń aqsha-nesıe saıasaty týraly jeke pikirin bildirdi. Jalpy, sarapshy fıskaldyq jáne monetarlyq salalardaǵy bastamalardy qoldady. Mysaly, shyǵystardyń tıimdiligin bir mezgilde arttyrý, sondaı-aq bank aktıvteriniń sapasyn arttyrý kezinde memlekettik kiristerdi ulǵaıtý boıynsha usynylǵan usynymdar. Sarapshy memlekettik shyǵyndardyń ósý qarqynyn shekteý jáne olardyń beıimdelýin arttyrý boıynsha usynymdardy qosty. Sonymen qatar, Sábıt sońǵy onjyldyqta birqatar devalvasııanyń saldarynan aqsha-nesıe saıasaty aıasynda ulttyq valıýtaǵa degen senim tómendegenin atap ótti. Osyǵan baılanysty, joǵary bazalyq paıyzdyq mólsherleme ulttyq valıýtaǵa suranysty qoldaý úshin qajet.
Sultan Orazbaev, makroekonomıst, PhD, Garvard ýnıversıtetiniń ǵylymı qyzmetkeri akademııalyq turǵydan óz túsiniktemelerin berdi. Jalpy, makroekonomıkalyq turaqtylyq mańyzdy jáne qyzyqty aspekt bolyp tabylady. Sarapshy kvazımemlekettik sektor kompanııalaryn belsendi jekeshelendirý eldiń negizgi aktıvterin ıelenýdi shoǵyrlandyrý esebinen kiristerdi bólýdegi teńsizdikti odan ári kúsheıtý táýekelin kóteredi degen ustanymdy tolyqtyrdy.
Polshanyń burynǵy qarjy mınıstri jáne Whiteshield Partners kompanııasynyń dırektory Pavel Voısehovskıı ekonomıkadaǵy qazirgi jaǵdaı aldyńǵy daǵdarystardan óte ózgeshe ekenin atap ótti, onyń memlekettik saıasatty túsiný jáne durys sharalar qabyldaý úshin mańyzdylyǵyna toqtaldy. Áleýmettik faktor qazirgi saıasattyń mańyzdy aspektileriniń biri bolyp tabylady. Sarapshy kompanııalardy qoldaýǵa jáne ekonomıkany ártaraptandyrýǵa eleýli úlesi bar jumys oryndaryn saqtaýǵa fıskaldyq yntalandyrmalardy jalǵastyrýdy durys dep sanaıdy. Sonymen qatar, bıýdjetti ulǵaıtýdy jalǵastyrý jáne salyq júıesi men bıýdjettiń shyǵys bóliginiń tıimdiligin arttyrý qajet. Atap aıtqanda, tikeleı salyq salýdan janama salyq salýǵa kóshý, QQS-qa fokýsty baǵyttaý, sondaı-aq kóleńkeli ekonomıkamen kúresý kerek.
Aıta keteıik, makroekonomıkalyq sala máseleleri boıynsha zertteýge Eýrazııa aımaǵy boıynsha Whiteshield Partners bólimshesiniń sarapshylary qatysty.
