Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Ramazan pende tań atqannan kesh batqanǵa deıin qalaýyna eń jaqyn nárselerden, atap aıtqanda, as-sý ishýden, aq nekemen alǵan jaryna jaqyndaýdan ózin shekteıdi. Kúná ataýlydan boıyn aýlaq ustaýǵa tyrysady. Bul shekteýler ne úshin, kim úshin kerek? Allaǵa adamnyń kúndiz tamaqtan tyıylǵany qajet pe?
Jaratýshy ıemiz kúlli jaratylystyń ishinde kórkem beınede jaratqan jumyr basty pendeniń tipti adal etilgen isten bas tartyp, ózine jaqyndaı túskenin qalaıdy eken. Qulynyń mahabbaty men umtylysyn kórgisi keledi eken. Alla taǵalanyń jaqsylyqtar eselenip jazylatyn aıda múminniń ár amalynyń saýabyn ózim berem deıtini sodan bolar...
Rasynda, qyzyldy-jasyldy qym-qýyt myna tirshilikte jaqsy kóretin nyǵmet kóp. Qalanyń qaınaǵan qarbalas ómirinde dúnıelik maqsattar basty ýaıymǵa aınalyp ketetini belgili. Tirshiliktegi problemalar pendeni negizgi maqsatynan adastyra jazdaıdy. Múminniń muraty qulshylyq pen tirshilikti úılestirip, Allanyń razylyǵyna bólený emes pe.
«Adamdar arasynda áldebir hıkmetterdi Alladan kem kórmeı, sıynatyndar da tabylady. Allany súıgendeı, olardy da súıedi. Al múminder Allany ǵana súıedi», («Baqara» súresi, 165-aıat). Oılanǵanǵa oı salar aıat.
Oraza Allany súıýdi, Onyń razylyǵyn dúnıelik isten joǵary qoıýdy úıretedi. Kúnniń ysyp ketýi, sáresine uıyqtap qalý, qaryn ashyp ketý, jumystan sharshaý, qatty shól qysý, t.b. jaǵdaılar múmin úshin sebep te, syltaý da emes. Aýzy berik musylman jany men tánin jamandyqtan, tipti ruqsat etilgen nárseden «tusap» qoıady. О́ıtkeni, Allaǵa degen mahabbat bárin jeńedi.
Osy rette ardaqty paıǵambarymyz Muhammed (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) úıretken duǵa eske túsedi:
«Ýa, Alla! Seni jaqsy kórýdi jáne Seniń meni jaqsy kórýińdi suraımyn. Sondaı-aq Seniń mahabbatyńa jaqyndatatyn amaldy jaqsy kórýdi suraımyn. Saǵan degen mahabbatymdy salqyn sýdan da artyq etshi!».
Osy duǵadan kóp nárseni ańǵaramyz. Birinshiden, Allany jaqsy kórýdi jáne Onyń bizdi jaqsy kórýin suraýymyz kerek. О́ıtkeni biz umytshaq pende bolǵan soń ómirde ár nárseni jaqsy kórip ketemiz. Dúnıelik nyǵmetter Allaǵa degen mahabbatty umyttyryp jiberýi múmkin. Tipti «Baqara» súresiniń 165-aıatynda aıtylǵandaı adamdar arasynda dúnıedegi keıbir nárselerdi Allany jaqsy kórgendeı, jaqsy kórip ketetinder bolady eken. Baılyq, mánsap, qyzmet, t.b. nyǵmetter basty mahabbatymyzǵa aınalmaýy tıis. Ekinshiden, biz Allany jaqsy kórdik delik. Al Ol bizdi jaqsy kóre me? Másele osynda. Allanyń bizdi jaqsy kórýi – bárinen de mańyzdy nárse. Ol úshin ne istemek kerek? Úshinshiden, Jaratqan Iemiz unatqan amaldy jaqsy kórýdi suraý kerek. Allaǵa unamdy amal jasaý degenimiz osy. Demek sanamyzda «osy isim Allaǵa unamdy ma?» degen suraq jańǵyryp tursa ıgi. Tórtinshiden, Allaǵa degen mahabbatymyzdy salqyn sýdan da artyq etýdi suraý. Ásirese oraza kezinde shól qysqan sátte salqyn sý qanshalyqty mańyzdy bolsa, Allaǵa degen mahabbat – odan da mańyzdy qundylyq. О́ıtkeni ómirge kelýimizden bastap qandaı ıgilikke bólensek, eń áýeli sol nársege Allanyń qalaýymen qol jetkizdik emes pe? Boıymyzǵa qanymyzdy júgirtip, asqazanymyzda tamaǵymyzdy qorytyp, denemizge kúsh-qýat darytyp, aman-esen jer basyp júrgenimiz kimniń arqasynda? Árıne, Allanyń...
Rızyqty berýshi de Alla, alýshy da Alla. Aýyzashar duǵasynyń maǵynasy qandaı ǵıbratty:
«Ýa, Rabbym! Seniń rızalyǵyń úshin oraza ustadym, Saǵan ıman etip, táýekel ettim, Seniń bergen rızyǵyńmen aýyz ashtym. Shól ketti, tamyrlar nár aldy. Alla qalasa saýaby qaldy».
Aqyldy adam osyǵan oı júgirtip, tilin Allany madaqtaýdan bosatpaıdy. Al buǵan oı júgirtpegen pende ómirdiń zańdylyǵy osyndaı degen kelte túsinikpen ózine de, Allaǵa da ádiletsizdik jasaıdy... Qudaı saqtasyn!
Oılanyp qarasaq, Rabbymyz Ramazanda jeti qabat aspannyń esikterin ashyp qoıady. Bul ne úshin? Duǵany qabyl etý úshin eken. Alladan ata-anamyz ben bala-shaǵamyzdyń, aǵaıyn-týys pen elimizdiń, Otanymyzdyń, barsha musylman úmbetiniń ıgiligi úshin suraıtyn duǵamyz kóp emes pe? Otyz kún boıy osyny suraýǵa múmkindigimiz bar.
Qurannan bas kótermeıtin kezeń bul. О́ıtkeni bul aıda qasıetti Quran tústi. Alla Qurannyń ár árpine saýap jazamyn dep ýáde berip tur. Onyń ústine ár áriptiń saýaby on esege ósse, qalaısha Quranǵa «jabysyp» qalmasqa?!
Namazdy kóbeıtetin kezeń. Hadıste aıtylǵandaı, adam balasy namazǵa taýdaı kúná-kemshilikterimen keledi eken. Sájdege bas qoıǵanda kúnási tógiledi. Ramazanda namazdy kóbeıtip, kúnámizdi tógip, nege tazaryp almasqa?!
Máshhúr Júsip babamyzdyń óleńinde:
«Orazań otyz kúngi – otyz kisi,
Bes kisi – bes namazyń bilemisiń.
Joq qylyp jamandyqty
joıyltýǵa,
Bularsyz dánemege kelmes kúshiń», dep keletin jyr joldarynda aıtylǵandaı, oraza – jamandyqty joıýǵa úlken múmkindik. Bul – Allanyń meıirimi.
Ramazan – Allany jaqsy kóretinimizdi dáleldeıtin aı. Orazada on bir aı boıy jınalǵan jamandyq ataýlydan júrek tazarady. Adaldan tyıylǵan nápsi, aramnan ózin ońaı tejeıdi. Bul – basqa aılarda Ramazannyń rýhymen ómir súrýge bolady degen sóz. Izgi ǵulamanyń biri: «Ramazanshyl bolma» degen eken. Bul – tek oraza kezinde taqýalyqty arttyryp, basqa kezde burynǵy qalypqa túsip, kemshilikke kóz juma qarap júre berme degen sóz.
Áıgili ámirshi Ábý Bákir (oǵan Alla razy bolsyn): «Kim Alla taǵalanyń mahabbatyn sezinse, onyń dúnıemen isi bolmaı qalady jáne adamdardan oqshaýlanady», degen eken. Al ǵulama Hasan Basrı: «Kim Rabysyn tanysa, Ony súıedi. Kim dúnıeni tanysa, odan júzin burady...», depti.
Ramazanda júregimizdi tazartyp, anadan jańa týǵan sábı syndy kúnádan arylýdy násip etkeı. Orazada Allaǵa degen mahabbatymyzdy dáleldeýge kúsh-qýat, myqty jiger násip bolǵaı. Ramazannan keıin de saf qalpymyzdy saqtaýǵa Jaratqan járdem bergeı.
Aǵabek QONARBAIULY,
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń baspasóz hatshysy
