Sebebi jergilikti iri seriktestik eldi mekenniń irgesine deıingi jerge kópjyldyq shóp egip tastaǵan. Aýyl shetindegi 30 shaqty úıdiń maly 50 metrden ári uzasa, ıesi jaýapqa tartylady. Oblys ortalyǵynan 50 shaqyrym qashyq jatqan Sılantev Obaǵan aýyldyq okrýgine qaraıdy. Eldi meken turmysqa qolaıly: ár úıge tabıǵı gaz jáne sý qubyry kirip tur. Eshkim qystaı ot jaǵyp, kúl shyǵaryp áýrege túspeıdi. Aýyz sý da jyly úıdiń ishinde. Biraq qoldaǵy birdi-ekili mal basyn kóbeıtý qıyn. Negizgi kúnkóris kózi aýlasyndaǵy tórt túlik bolǵandyqtan, bul másele biraz jyldardan beri aýyl turǵyndarynyń bas aýrýyna aınalǵan.
Zeınetker Naǵashybaı Alpysov Sılantevtegi shetki úılerdiń birinde turady. Qarııa on shaqty usaq mal, eki sıyr ustaıdy eken. Jer kógergen soń, aýyl malyn baǵatyn baqtashy shyqqansha, maldy kózden tasa qylmaýǵa tyrysamyz deıdi ol. О́ıtkeni dál esiktiń aldyndaǵy ashyq alqapty túgeldeı alpaýyt seriktestikke tıesili shabyndyq alyp jatyr.
– Halyq mal ustaıyn dese, jaıylym joq. Dál terezeniń túbinde 390 gektardaı jer jatyr. Munda buryn egin ekken. Ushaqpen áýeden dári shasha bastaǵan soń halyq shýlap, aqyry kópjyldyq shóp egip tastady. Endi seriktestik osy shabyndyq jerge mal túsirmeı otyr. О́tken aıda oraza bastalyp, dál aýyz bekitken kúni qolymyzdaǵy azǵantaı maldy sál ottasyn dep jibere qoıyp edik. Saǵat keshki 17.00 shamasynda mal jaıyp júrgen balamdy polısııa ustap alyp, eskertý hattamasyn toltyrtypty. Saǵat 21.30-de aýyz ashyp jatyr edik, úıge polısııa kelip, balamdy alyp ketti. Sóıtse jaıylymǵa túsken mal úshin bir kúnde ekinshi ret hattama toltyryp, 50 myń teńge aıyppul salyp, eger bir jetiniń ishinde tóleseń 50 paıyzben qutylasyń dep eskertipti, – dedi aqsaqal.
Buǵan deıin Rashıt Qoıshybaevtyń da malyn alqapqa tústi dep jer ıeleri qamap qoıypty. Munyń aıaǵy áıteýir aıyppul salýǵa jetpeı tynǵan. Turǵynnyń aıtýynsha, jaıylym tapshylyǵynan bıyl buzaýlaǵan sıyrdyń kúı jınaýy qıyn, yńyrshaǵy shyqqan janýar sútti de az beretin kórinedi.
– Biz ǵana emes, kórshiles jatqan Kishi Chýrakov, Obaǵan aýyldary da jaıylym tapshylyǵynyń zardabyn tartyp otyr. Kezinde aýyldyń dál irgesinen 50-100 metrden ári qaraıǵy jerdiń bárin jergilikti seriktestik menshiktep alǵan. Halyqpen sanasqan joq. Sondyqtan ol kezdegi jer bólinisin zańsyz dep sanaımyz. «Jaıylymdar týraly» zań boıynsha egin eldi mekennen keminde 5-7 shaqyrym qashyq ornalasý kerek. Bizge ákimdik shalǵaıdan jaıylym usynyp otyr. Chýrakov, Obaǵan, Sılantev aýyldary alty aı jaz mal baǵatyn ol jerdiń kólemi azdyq etedi. Ala jazdaı jylqy, sıyr, qoı-eshkiniń bári sol alaqandaı jerde júredi. Kúzge salym ol jerdiń shańy shyǵyp, saýyn sıyrdan sút te shyqpaı qalady. Elbasy Nursultan Nazarbaev aýyl halqyna qarap otyrmaı, mal baǵyp, odan ónim alyp úırenýdi únemi qaıtalap keledi. Jergilikti bılik osyny eskerip, halyqtyń muń-muqtajyna qulaq asýy tıis. Jaıylym – aýyl úshin ónim shyǵaratyn zaýyt sekildi dúnıe. Sondyqtan oblys basshylyǵy kezinde jekeniń menshigine ótip ketken Selantev pen Obaǵan aýyldarynyń irgesindegi jerdi halyq ıgiligine qaıtaryp berýge kúsh salǵany durys, – deıdi Rashıt Qoıshybaev.
Daýly jer alpaýyt seriktestik «Olja-Agronyń» «Olja-Belıaev» deıtin bólimshesine qaraıdy eken. Sharýashylyq basshysy Maqsut Jáleluly:
– «Áńgime zań boıynsha bizdiń menshigimizdegi №11 egis alqaby týraly bolyp otyr. Ol jer bizdiń shóp shabatyn shabyndyq. Endi bul jerdiń seriktestik menshigine qalaı ótkeninde sharýam joq. О́zim munda bir jyldan beri jumys istep jatyrmyn. Seriktestiktiń jeri bolǵandyqtan, biz ol jerden shóp shabamyz. Biraq aýyldyń maly kóktem shyǵa taptap, shópti jep qoıyp jatyr. Talaı ret eskerttik, el qulaq asar emes. Sondyqtan shabyndyqty bógde maldyń tuıaǵynan qorǵap qalý úshin polısııanyń kómegine júginýge týra keldi. Biz ol jerden ájeptáýir, 300-400 tonnadaı shóp alamyz. Odan osy aýylda turatyn jumysshylarymyzǵa da úlestirip beremiz. Byltyr, mysaly, ár jumysshyǵa 4 tonnadan túsirip berdik, – dedi Maqsut Jáleluly.
Sılantevti qosqanda bes eldi meken kiretin Obaǵan aýyldyq okrýginde turatyn 3 myńnyń ústindegi halyq 500-den astam sıyr, myńǵa tarta usaq mal, 100-ge tarta jylqy ustaıdy eken. Al jaıylym kólemi 3 myń gektardan asady. «Bul bizge jetkilikti» deıdi aýyldyq okrýgtiń ákimi Beıbit Seıilhan. Onyń aıtýynsha, qazirgi kıkiljiń turǵyndardyń maldy qaraýsyz jiberýinen týyndap otyr. Al aýyldaǵy shetki úıden nebári elý metr qashyqtaǵy jer jekeniń menshigine qalaı ótip ketkeni beımálim.
Turǵyndar jergilikti bılik ókilderine aýyldan shalǵaı jatqan ákimdikke tıesili jerlerdi alpaýyt seriktestik menshigine ótip ketken aýyl irgesindegi jaıylymǵa aýystyryp berý týraly talap qoıyp otyr.
– Bizdiń qazir ol sharýashylyqqa osyny paıdalanyńdar dep bere qoıatyn eginge, shabyndyqqa qolaıly jerimiz joq. Sondyqtan bul týraly másele kóterilgen joq. Aýyl arqyly ótetin kúre joldyń arǵy betinde jer jetedi. Halyqtyń qolyndaǵy 561 bas sıyrǵa bizde 1683 gektar jaıylym bar. Bul mal basyna shaqqanda 3 gektardan keledi, sondyqtan jaıylym jetkilikti, – dep kesip aıtqan aýyl ákimi turǵyndardy alańdatqan jaıylym máselesin ózekti sanamaıtynyn ańǵartty.
Demek aýyl irgesindegi jaıylymǵa qolaıly jer telimin memleket menshigine qaıtarý týraly turǵyndardyń talaby da qarastyrylmaıdy degen oıǵa qaldyq.
Qostanaı oblysy
