Dárigermen jolyqpas buryn «Shynymen de, bul kisini aqjarlyqtar jaqsy tanı ma, álde jaı aıtylǵan sóz be eken?!» dep Mádenıet úıiniń zalynda jınalysty kútip otyrǵan Aqjar aýylynyń birneshe turǵynyn jorta sózge tarttym. Tańǵalǵanym, Aqjarda bul kisini bilmeıtin adam joq sekildi. Báriniń aıtatyny bir ǵana sóz: «Myqty dáriger. Jaqsy qaraıdy», deıdi. «Qatty aýyryp, operasııada jatqan qanshama adamdy aman alyp qaldy. Jan-jaqtan kisi kóp keledi. Qaramaıyn dese de esik aldyna jatyp alady. Meniń ulymnyń lagerde syndyrǵan qolyn jazdy. Bizdiń aýylda demikpemen aýyrǵan kisini de osy dáriger emdedi. Bul kisini Aqjardyń emhanasynan shyǵaryp tastaǵany durys bolmady. Aýdanymyzǵa óte qajet adam. Mundaı hırýrg búginde óte az», dedi Tarbaǵataı aýdanyndaǵy Sátpaı aýylynyń turǵyny Erlan Kómekbaev.
Oblys ákiminiń ózi jumysqa shaqyrdy
Ermek Shaǵalaqovty jergilikti halyqtyń erekshe qurmetteıtinin, aıryqsha jaqsy kóretinin jýyqta Aqjar aýylyndaǵy Mádenıet úıinde oblys ákimi Danıal Ahmetovtiń qatysýymen shekaralyq aýdandardy damytýǵa qatysty ótken jıynda anyq ańǵarǵandaı boldyq. Zalda sóz alǵan osy óńirdiń bir turǵyny Aqjardaǵy medısına jaıyn, dárigerlerdiń adamdarmen durys sóılespeıtinin aıta kele bilikti dáriger Ermek Shaǵalaqovtyń eńbeginiń laıyqty baǵalanbaı júrgenin jetkizgende búkil halyq tik turyp, dýyldata qol soqty. «Halyq qalasa han túıesin soıady» demekshi, osy kezde aımaq basshysy dárigerdi el aldyna shyǵaryp: «Aınalaıyn Ermek, Aqjarǵa bas dáriger bolyp jumysqa kelshi. Qajetti jabdyqtardy alaıyq. Jańa mamandar ákelseńiz, páter máselesin shesheıik. Men emes, halyq surap tur ǵoı», dep usynys aıtty. Dáriger oblys ákiminiń ózi usynys aıtty eken dep elp etip, birden kelise ketpeı, baıyptylyq tanytyp: «Halyqtyń qoldaýymen jeke klınıka ashqaly jatyr edim. Sol jumys jarty jolda qalyp qoıa ma dep alańdaımyn. Oılanaıyn», dedi.
Jınalys aıaqtalǵan soń dárigermen Mádenıet úıiniń bir bólmesinde az-kem suhbat qurdyq. Ol týǵan jeri Aqjardaǵy aýdanaralyq aýrýhanaǵa 2016 jyly kelip, hırýrgııa bóliminiń meńgerýshisi qyzmetine bel sheshe kirisipti. Jergilikti turǵyndardyń alǵysyn alýmen qatar óz áriptesteri arasyndaǵy túsinispeýshilik osy kezde bastalǵan sekildi. «Bul jerde bir jyldaı jumys istedim. Oblystyń bas hırýrgi Marat Bashabaevtyń kelisimimen birneshe operasııa jasadym. Jasalǵan operasııa nátıjeli, sapaly boldy dep oılaımyn. Keıin áriptesterim arasynda biraz túsinispeýshilikter bolyp, jumystan kettim. Sózdiń oraıy kelgende aıta keteıin, jalpy óz basymnyń Aqjardyń eshbir dárigerine ókpem joq. Bul jerdiń dárigerleri óte myqty. Bas dáriger Qaırat О́skenbaev tájirıbesi mol, myńdaǵan adamnyń ómirin saqtap qalǵan bilikti maman», deıdi hırýrg.
Naýqasqa eń áýeli keregi – jyly sóz ben jaıdary qabaq
«Aqjar halqy sizdi erekshe jaqsy kóretinin buryn da bilýshi edik. Búgin tipti kózimiz jete túskendeı. Turǵyndar sizdi nege jaqsy kóredi? Munyń syry nede?» dep bizge qyzyqty, dárigerge yńǵaısyzdaý suraqty eriksiz qoıdyq. «Muny halyqtyń ózinen suraǵanyńyz durys bolatyn shyǵar. Meniń anyq biletinim – dárigerdiń aldyna shıpa izdep kelgen janǵa eń áýeli jyly sóz ben jaıdary qabaq kerek. Pendemiz ǵoı. Bárimizdiń basymyzda másele bar. Mende de bar. Biraq ózi aýyryp, járdem tilep aldyma kelgen adamdy qabaǵymnan qar jaýyp qarsy alsam ne bolady? Ol maǵan úmit artyp, senim bildirip kelip otyr ǵoı. Odan keıingi eń mańyzdy dúnıe – durys dıagnoz qoıý. О́zim aldyma kelgen adamdy bastan-aıaq, tolyq qarap shyǵamyn. Keıde dárigerler: «Mynaý meniki emes. Maǵan qatysy joq» dep qashqaqtap jatady. Máselen, naýqastyń oń tizesi aýyrsa, sol aýyrǵan tizesin ǵana qaraı salady. Boldy. Negizinde barlyq organ bir-birimen tyǵyz baılanysty. Sondyqtan adamdy tutastaı qaraýymyz kerek», deıdi dáriger. Osy kezde Mádenıet úıiniń biz dárigermen sóılesip otyrǵan bólmesindegi qara kózildirik kıgen beıtanys aǵamyz: «Oı, bul kisi kúldirip, kúshti emdeıdi» dep sózge aralasty.
Dárigerge búginde Aqjar aýylyn, Tarbaǵataı aýdanyn bylaı qoıǵanda, oblysymyzdyń túkpir-túkpirinen, tipti Almaty men Nur-Sultan, Qyzylorda qalalarynan naýqastar emine shıpa izdep keledi eken. Árıne aldyna kóp adam keletin hırýrg ár naýqasty qaraǵan saıyn ártúrli oı túıetini, keıde naýqaspen birge qınalyp, ózin qoıarǵa jer tappaı: «Nege osylaı?» dep kúıetini de anyq. Aq halatty abzal jandy alańdatatyn dúnıe az emes. Sonyń biri – uıaly telefon. «Qazirgi jastar, balalar uıaly telefondy ustamasa júre almaıdy. Bile bilsek, bul da adamdy aýyrtady. Telefonnyń zııany jaı adamǵa bilinbeıdi. Dáriger bolǵan soń biz bilemiz. Bireýdiń basy aýyryp keledi, biriniń kózi aýyryp keledi. Onkologııalyq aýrýlar kóp. Buǵan telefonnyń da áseri bar. Keıbir ata-analar: «Balama telefon bersem, tynysh otyrady. Jylamaıdy» dep maqtanady. «Buǵan maqtanbaý kerek, jylaý kerek» deımin men. Keıin erjetken soń aýyryp jylaǵansha, balanyń qazir telefonǵa qoly jete almaı jylaǵany durys. Meni tolǵandyratyn taǵy bir dúnıe – pampers. Qazirgi kishkene balalarda fımoz aýrýy kóp. Fımoz degenimiz – úrpisiniń durys ashylmaýy. Úrpi durys ashylmaǵanda balanyń kishi dáretke otyrýy qıyndaıdy. Qazaq halqynyń keremettigi sol, bala besikte jatqanda úlkender «Átpúsh ber, átpúsh ákel» dep ony oınatyp, ıiskep, shúmegin ýqalap, tartyp jatady. Bala soǵan máz bolady. Oılap qarasań, munyń ózi bir tárbıe, emniń, jattyǵýdyń bir túri eken. Sonda bala fımoz bolmaıdy eken. Negizinde aǵzadaǵy artyq zattar, neshe túrli bakterııalar úlken jáne kishi dáretpen shyǵýy kerek. Pampers sony jaýyp tastaıdy. Sondyqtan múmkindiginshe balaǵa úıde pampers kıgizbegen durys», deıdi hırýrg.
Ermek Shaǵalaqov qoly qalt etkende aýyl turǵyndaryn jınap, tegin dáris oqıdy eken. Dáris barysynda búginde jıi kezigetin býyn, osteohondroz, qan tamyr aýrýlary týraly aıtyp, aıtyp qana qoımaı, bul syrqattardy emdeý joldaryn massaj, jattyǵýlar arqyly kórsetip, turǵyndardyń suraqtaryna jaýap beretin kórinedi. Dáriger osyǵan erinbeı, jalyqpaı, úsh saǵat altyn ýaqytyn jumsaıdy eken. «Dáristerge dárigerler qatysa ma?» dep suradym. «Aýdan ortalyǵynda biraz ýaqyt jumys istegenimde dáristi eń áýeli kabınette oqydym, 15 kisi boldy. Ekinshi ret oqyǵanda 35 adam keldi. Kabınetke syımaı ketti. Úshinshi ret aýrýhananyń akt zalynda ótti. Qarapaıym halyq kóp boldy. Biraq birde-bir dáriger kelgen joq. «Kelińizder. Úırenińizder, bilgenimdi kórsetemin, bilmegenimdi sizderden suraımyn» dedim. О́zderi biledi ǵoı» dedi Shákárimniń «Bilgen erdiń bol shákirti, bilmegendi qyl shákirt» ustanymyn ustanatyn, ár kez boıyndaǵy, oıyndaǵy jıǵan-tergenin ózgege úıretýge umtylatyn bilikti maman.
Bul dárigerdiń artyqshylyǵy deımiz be, ózgesheligi deımiz be, qalaı deseńiz de erkińiz, aldyna kelgen naýqastarǵa topyrlatyp dári jazyp bere bermeı, jattyǵý men massaj arqyly emdegendi qolaı kóredi eken. «Amerıka ashyp, eshteńe oılap shyǵaryp júrgenim joq. Bári óz basymnan ótken. Buryn ózimniń de júregim aýyrdy. Qan qysymym boldy. Stýdent kezimde 2-qabattan qulap, omyrtqam da syndy. Sol kezde maǵan qanshama dári jazyp berdi. «Mynanyń bárin ishsem ólem ǵoı» dedim ishteı. Sodan keıin «Emdelýdiń basqa joly bar shyǵar» dep Býbnovskıı, Valentın Dıkýl, Konovalov sekildi avtorlardyń kitaptaryn qaradym. Árqaısysynan ózime keregin aldym. Omyrtqam synǵan kezde súıek bitkenshe úsh aı boıy tósekte qozǵalmaı jatý kerek bolǵanmyn. «Úsh aı qalaı jatam?» dep dárigerler tyıym salsa da aqyryndap qımyldaı berdim, qozǵala berdim. Bir aıdan keıin fýtbol oınap júrdim. Júregim aýyrǵanda jattyǵý, baýyrym aýyrǵanda massaj jasadym. «Munyń bárin oqyp alǵan joqpyn, óz basymnan ótkerdim» dep halyqqa aıtyp júremin. Qudaıǵa shúkir, jasaǵan em-domymyz el kóńilinen shyǵyp jatqan sekildi. О́ziń surap otyrsyń ǵoı, bir ǵana mysal aıtaıyn. Bir kúni maǵan kelip emdelip júretin áıel adam ózimen birge apaıyn ertip keldi. 8 jyl bala kótere almapty. Bir kúni kelgende jylap tur. «Birnárse durys bolmady ma?» dep shoshyp kettim. «Qýanǵannan jylap turmyn. Bes aı boldy bala kótergenime. Sizdiń aıtqandaryńyzdyń bárin istedim, jattyǵýlardy jasadym» deıdi. Ol kisiniń bala kótergenine qýanǵanym ras. Bul – Allanyń isi, men tek sebepshimin. Mundaı adamdar óte kóp», deıdi dáriger.
El tilegimen salynyp jatqan emhana
Mádenıet úıinen shyqqan soń dáriger jergilikti halyqtyń suranysymen, bata-tilegimen, qoldaýymen salynyp jatqan jeke emhanasyn aralatyp kórsetti. Buryn Abaı atyndaǵy mektep bolǵan eki qabatty ǵımarattyń jartysynda halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy men muraǵat qyzmetkerleri otyrsa, buǵan deıin qaraýsyz, bos turǵan jarty bóligi ákimdiktiń uıǵarymymen Ermek Shaǵalaqovqa berilipti. Eki qabatty ǵımarattyń ishin tanystyrǵan dáriger munda jaqyn kúnderi gınekologııa, stomatologııa, hırýrgııa kabınetteri, ońaltý bólmeleri, dárihana, erler men áıelderge arnalǵan eki palata, budan bólek operasııadan keıin qyzmet kórsetetin taǵy eki palata ashylatynyn jetkizdi. «Qazirdiń ózinde ashylmaǵan emhanamyzǵa operasııa jasatý úshin birneshe adam kezekte tur. Eń áýeli Allanyń, ekinshi halyqtyń kómegimen osy ǵımarat salynyp jatyr. Halyqqa rızamyn. Emhananyń 11 terezesin halyq qoıyp berdi. Oblystyq Densaýlyq saqtaý basqarmasy lısenzııa alýǵa kómektesemiz dep otyr. Barlyǵyna rahmet. Endigi oıym – osy emhanany tezirek ashý» degen dáriger emhanaǵa medısınalyq qurylǵylar alý úshin nesıe alǵanyn da jasyrmady.
Aıtpaqshy, jýyqta aqjarlyq dáriger bizge habarlasyp: «Bizdi ósiretin de, óshiretin de, tóbesine kóteretin de, tómenge túsiretin de – halyq. El tilegin eskerýsiz qaldyrýǵa bolmaıdy» deı kele oblys ákiminiń usynysyna kelisim bergenin aıtty.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Tarbaǵataı aýdany,
Aqjar aýyly
