Jalpy otyrystyń kún tərtibinde aldymen beıbit jınalystardy uıymdastyrý jəne ótkizý tərtibi týraly zań jobasy qaıta qaraldy. Depýtat Qanat Mýsın atalǵan zań jobasyna Parlament Senaty engizgen ózgerister men tolyqtyrýlardy Məjilistiń Zańnama jəne sot, quqyqtyq reforma komıteti muqııat qarap shyqqanyn aıtyp, birqatar məselege toqtaldy.
– Senattyń túzetýleri Məjilis maquldaǵan tujyrymdama men mazmundy ózgertpeıdi əri onyń jekelegen normalaryn jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń, astananyń jəne oblystardyń əkimshilik ortalyq aýdandarynda beıbit jınalystardy uıymdastyrýdyń arnaıy oryndarynyń mindetti sanyn belgileý, turmys-tirshilik nysandarynyń, kólik pen ózge de ınfraqurylymnyń jumys isteýiniń buzylýy, azamattardyń erkin júrip-turýyna kedergi kel tirý sııaqty beıbit jınalysty ótkizýden bas tartý negizin alyp tastaý usynylady. О́ıtkeni mundaı kedergilerdi bılik naqty əri arnaıy oryndy belgileý kezinde eskerýi jəne olardyń aldyn alýy tıis. Eger mundaı buzýshylyqtar joıylsa, beıbit jınalysqa jekelegen qatysýshylardyń quqyqqa syıymsyz əreketterine baılanysty jınalysty toqtatpaý jəne beıbit jınalys barysynda densaýlyqty qorǵaýǵa arnalǵan jeke qorǵanys quraldaryn paıdalanýǵa ruqsat berý usynylady. Sonymen qatar zań jobasynyń jekelegen normalarynyń qurylymyn jetildirý maqsatynda túzetýler engizildi, – dedi Qanat Mýsın.
Məjilis depýtattary bul zań jobasyna Senat engizgen ózgerister men tolyqtyrýlardy biraýyzdan qoldap, daýys berdi. Budan keıin depýtattar ózderi bastamashy bolǵan halyq aralyq avtomobıl tasymaldaryn qadaǵalap otyrý məselelerine qatysty zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Bul qujat jóninde alqaly jıynnyń minberinde depýtat Pavel Kazansev baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, zań jobasy navıgasııalyq plombalardy paıdalana otyryp, tranzıttik tasymaldardy qadaǵalap otyrý júıesin qurý jónindegi sharalar keshenin əzirleýge qatysty Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda əzirlendi. Zań jobasynda Əkimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske jəne «Avtomobıl kóligi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna ózgerister men tolyq tyrýlar engizý usynylady. Onda «halyqaralyq tasymaldardy qadaǵalap otyrýdyń aqpa rattyq júıesi», «elektrondy səıkestendirgishter (navıgasııalyq plom balar)» uǵymdaryn engizý; Úkimetke halyqaralyq tasymaldardy qadaǵalap otyrý júıesiniń ulttyq operatoryn aıqyndaý boıynsha quzyrettilik berý; halyq aralyq avtomobıl tasymaldaryn júzege asyrý kezinde elektrondy səıkestendirgishterdi paıdalaný bóliginde tasymaldaýshylarǵa qoıylatyn talaptardy belgileý; elektrondy səıkestendirgishterdi qasaqana búldirgeni nemese joıǵany úshin əkimshilik jaýaptylyqty engizý kózdelgen. Sonymen qatar zań jobasynda navıgasııalyq plombalardy paıdalaný tərtibin salyq jəne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemderdiń túsýin qamtamasyz etý salasynda basshylyqty júzege asyratyn ýəkiletti organnyń bekitýi usynylady.
Zań jobasyn talqylaý barysynda baıandamashydan depýtat Bekbolat Tileýhan onsyzda shekarada uzaq kidiretin júk tasýshy kólikterge navıgasııalyq plombalar ornatý usyn-sonar kezektiń paıda bolýyn soqtyrmaı ma dep surady. Suraqqa jaýap bergen Pavel Kazansev shekaradan ótetin kólikterdiń bərine birdeı atalǵan qadaǵalaý júrgizilmeıtinin, bul proses eýrazııalyq keńistiktegi barlyq júk tasýshy kólikterdiń 6-7 paıyzyna ǵana qatysty ekenin aıtty. Sondaı-aq alqaly jıynǵa qatysqan Qarjy vıse-mınıstri Qanat Baedilov EAEO-ǵa múshe memleketterden Qazaqstanǵa keletin kólikter jyldan-jylǵa kóbeıip jatqanyn, sondyqtan zamanaýı tehnologııalardyń kómegimen olardy qadaǵalaý kerek ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, navıgasııalyq plombalardy kólikke taǵý bir mınýt qana ýaqytty alady. Sosyn sıgnal arqyly mundaı kólikterdiń qozǵalysyn Memlekettik kirister komıtetiniń sıtýasııalyq ortalyǵy baqylaıdy. Buǵan qosa Qanat Baedilov depýtat Baqytbek Smaǵuldyń suraǵyna oraı aldaǵy ýaqytta júk kólikterinen basqa da kólik quraldaryna, onyń ishinde temir jol arqyly ótetin vagondarǵa qadaǵalaý júrgizilý qarastyrylyp jatqanyn aıtty. Məjilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın bul zań jobasy jóninde sóz qozǵaǵanda depýtattardyń zań shyǵarýshylylyq jumysyna basa nazar aýdardy.
– Biz depýtattarymyzdyń bastamasymen əzirlengen taǵy bir zań jobasyn maquldadyq. Erekshe aıtý kerek, bizdiń depýtattardyń zań shyǵarý bastamashylyǵy – osy sessııada óte joǵary. Mysaly, 41 zań jobasyna depýtattar ózderi bastamashy boldy. Aldymyzda taǵy da on shaqty zań jobasy bar, – dedi Nurlan Nyǵmatýlın.
Sonymen qatar depýtattar TMD-ǵa múshe memleketterdiń avtokólik quraldaryn jymqyrýǵa qarsy kúrestegi jəne olardy qaıtarýdy qamtamasyz etýdegi yntymaqtastyǵy týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý jónindegi zań jobasyn maquldady. Ishki ister mınıstri Erlan Turǵ ymbaev buǵan 6 eldiń – Reseı, Təjikstan, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan jəne Moldovanyń ishki ister mınıstrleri qol qoıǵanyn məlimdedi.
– Hattamanyń negizgi maqsaty – urlanǵan avtokólik ıeleriniń quqyqtaryn qorǵaý. Kelisimdi bekitý birqatar məseleni sheshedi. Məselen, 2005 jyly Kelisim qabyl danǵannan bastap, osy kezge deıin urlanǵan 220-dan asa kólik tiń tek 66-sy, ıaǵnı 30%-y elge qaıtarylǵan. О́ıtkeni suraý salý normalary durys jumys istemeıdi. Osy kemshilikterdi joıý úshin qujatqa jańa normalar engizildi. Endi ereje boıynsha suraý salýdy oryndaýǵa bir aı ǵana ýaqyt beriledi. Suraý salý boıynsha aqparat usynýdan bas tartý úshin naqty negiz qajet. Sondaı-aq hattamada jol-kólik, órt jəne tabıǵı apattan zardap shekken avtokólikter týraly məlim et berý, keden organdarymen aqparat almasý jəne bir jyl ishinde suraýy joq avtokólik, qaı jer de anyqtalsa, sol memlekettiń men shiginde qaldyrý məseleleri qarastyrylǵan. Bul jerde bir eskertpe bar. Bizdiń memlekette shekaradan ótetin kólikter týraly ortaq aqparattyq derekter bazasy joq. Sondyqtan bul norma Qazaqstanǵa qoldanylmaıdy, – dedi Erlan Turǵymbaev.
Bul zań jobasyn talqylaǵan kezde mınıstr urlanǵan kólikterdi shekara asyryp jiberý məselesine qosa el ishindegi kólik urlyǵymen de kúres sharalaryn atap ótti. Onyń aıtýynsha, Ishki ister mınıstrligi byltyr maýsym aıynda avtokólik bólshekteri tek arnaıy dúkenderde satylýy kerek degen normany engizipti. Lombardtaǵydaı endi kólik ıesi bólshekterdi qaı kólikten alǵanyn dəleldep, tehnıkalyq qujat pen jeke basynyń kýəligin kórsetedi. Iаǵnı kólik bólshekteri bazarynda qandaı saıman qaı kólikten alynǵany belgili bolady. Buǵan qosa, avtokólikterge qatysty məlimetter bazasy ıntegrasııalandy. Kólik júrgizýshisiniń ózimen birge barlyq qujatyn alyp júrý erejesi alynyp tastalmaq. Tek jeke kýəligi bolsa, jetkilikti. Al júrgizýshiniń kóligi qandaı, qansha senimhat jazyldy, saqtandyrý polısi qashan aıaqtalady, tehnıkalyq tekseristen qashan ótti, aıyppuly qansha – bəri de məlimetter bazasynan kórinip turady. Sol úshin búgingi tańda polısııa qyzmetkerleri 6 myń planshet qoldanady. Jalpy otyrysta maquldanǵan taǵy bir qujat Iranmen azamattyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy boldy. Bul kelisimde eki eldiń quzyretti organdarynyń azamattyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek kórsetý məseleleri reglamentteledi. Qujatta kómek kórsetýden bas tartý negizderi, quqyqtyq aqparat jəne materıaldarmen almasý, zań aktilerin taný jəne oryndaý sharttary jan-jaqty aıqyndalǵan. Sondaı-aq qujattardy tapsyrý sharttary, dəleldemelerdi jınaý jəne berý, kýəger men sarapshyny shaqyrý, sot aktileri men tórelik sheshimderdi taný jəne oryndaý belgilengen. Eki memlekettiń quqyqtyq kómek kórsetý rəsimderinde tikeleı ózara is-qımyl jasaıtyn quzyretti organdary aıqyndalǵan.
