Saıasat • 25 Mamyr, 2020

Partııalardyń partııasy qashan shyrqalady?

212 ret kórsetildi

Prezıdenttiń pármendi tapsyrmalary saıası júıeni jańǵyrtýǵa sony serpin berip, seń qozǵala bastady. Mıtıng mádenıetin qalyptastyrý, kóppartııalyq júıeni damytý jáne parlamenttik oppozısııa ınstıtýtyn qurý bastamalarynyń zańmen bekitý umtylystary – sonyń aıǵaǵy.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, EQ

Saıası básekelestik  endi qyza túsedi

Munyń bári Parlament Má­ji­lisi men máslıhattar saılaýy al­dynda partııalar básekesiniń kórigin qyzdyrmaq. Osy rette kóp­tiń kókeıinde bul joly da al­ty partııanyń dodasyna kýá bolamyz ba, álde jańa par­tııa­lardyń debıýtin kórip qalamyz ba degen suraqtyń turǵany anyq.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev el tizginin usta­ǵaly azamattyq qoǵamdy kúsheı­týge basymdyq berip, buqara men bılik arasyndaǵy dıalogty damytýǵa barynsha den qoıyp keledi. Bul qoǵamdaǵy siresken má­selelerdiń seńin qozǵap, sheti shyqqan shetin jaǵdaıdy she­shýdiń naqty is-sharalary qolǵa alynýda. Osy rette saıası júıeni reformalaýdyń mańyzy artty.

Prezıdent jańa kezeńge baǵyt-baǵdar bolatyn Jol­daý­ynda ózi ýáde etken saıası jań­ǵyrý úderisi azamattar men memlekettiń múddesine sáıkes birtindep úzdiksiz júzege asyrylatynyn alǵa tartty. Onyń saıası reformalaýǵa qatysty ıdeıalary ózi qurǵan Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń aıasynda jandana tústi.

Osy Keńestiń otyrysynda tegeýrindi qadamnyń alǵashqysy retinde mıtıng týraly zańnamany jetildirý nazarǵa alyndy. О́ıtkeni keıingi kezderi narazylyǵyn bildirip kóshege shyqqan jurttyń qarasy kóbeıgeni qoǵamdyq sanaǵa mıtıng ótkizý mádenıetin sińiretin ýaqyt kelgenin ańǵartty. Sol sebepti qazirgi zańnamaǵa jaı ǵana ózgeris engizý emes, beıbit jıynnyń barlyq túrin ótkizý, uıymdastyrý máselelerin retteıtin konseptýaldy jańa zań qajet boldy. Qazir osy maqsatta Parlamentte arnaıy zań jobasy qaralyp jatyr.

Álbette, Memleket basshysy qoǵamdy tolǵandyryp otyrǵan negizgi máselelerdiń kóshede emes, Parlamentte jáne azamattyq dıalog aıasynda talqylanyp, sheshimin tabýyna basa mán berip otyrǵany sózsiz. Sol úshin halyq úniniń eleýsiz qalmaýy, ony bılikke jetkizetin depýtattardyń bel­sendiligi, partııalardyń áleýeti al­dyńǵy qatarǵa shyqty. Prezıdenttiń «Ár alýan pikir – birtutas ult» ustanymy kóppartııalyq júıeni damytýǵa da ustyn bolyp tur. Sebebi partııalardyń básekesi eń aldymen halyqtyń problemalaryn sheshýge, eldik múddege negizdeledi.

Jańa partııalardyń paıda bolýyna kedergi keltiretin talaptardy jeńildetý tetigi de qarastyrylyp jatyr. Atap aıtqanda, Prezıdent saıası partııa qurýdy jeńildetýdiń bir alǵysharty retinde partııany tirkeý úshin onyń músheleri sanyn eki esege azaıtýdy usyndy. Iаǵnı saıası partııanyń kem degende 40 myń múshesi bolýy kerek degen burynǵy talap kelmeske ketip, endi jańa partııa qurý úshin 20 myń qol jınaý jetkilikti bolmaq.

Sonymen qatar Memleket basshysy partııa qataryna saılanatyn azamattar tizi­minde áıelder men jastar úshin min­detti 30 paıyzdyq kvotany engizý týraly bas­tama kóterdi. Bul normalar atal­ǵan sanat­taǵy tulǵalardy eldiń qoǵam­dyq-saıa­sı úderisterine belsendi ara­lasýǵa múm­­kindik bermek. Jalpy par­tııa­lyq gen­der­lik kvotalar Eýropa el­derinde keńinen qol­danylady. Mysaly, osyn­daı erejeler Ger­manııa, Norvegııa, Fran­sııa jáne Belgııada saılaý týraly zań deńgeıinde bekitilgen.

Búginde kóterilgen usynystar boıyn­sha Parlamentte zańnamaǵa arnaıy ózge­ris­­ter men tolyqtyrýlar engizilip jatyr. Saı­­laý týraly jáne Saıası partııa­lar týra­­ly zań jobalary aldymen Má­jiliste tal­­­qy­lanyp, maquldandy. Bul zań jo­ba­­­la­rynda saıası partııa qurý keder­gi­­­­lerin azaıtý, áıelder men jastardy saıa­­­­­sat­­qa belsendi qatystyrý jónindegi Pr­e­­­­­zı­­­­dent­tiń tapsyrmalary tolyqtaı qamtyldy.

Zańdardyń qabyldanýymen jastar­dyń, jas bolǵanda naqty 29 jasqa tol­maǵan azamattardyń el isine aralasyp, Par­lamentte jáne jergilikti ókiletti organ­darda qyzmet etýine zor múmkindik týyp tur. Kópshilik bul ózgeristerge oń kózqaraspen qarap, qazirdiń ózinde áleý­mettik jelilerde keńinen talqylap, aına­lasyndaǵy belsendi jastardan ókiletti oryndarǵa kimderdi laıyqty kóretini týraly pikirlerin ortaǵa salyp jatyr.

Atalǵan zańnyń Parlament Májili­sinde qaralýy barysynda palata Tóraǵasy, Nur Otan fraksııasynyń jetekshisi Nurlan Nyǵmatýlın de jastar kvotasyna erekshe nazar aýdardy.

«Shynyn aıtý kerek, bul másele qoǵam­da jáne jumys tobynda kóp talqy­landy. Bi­rin­shiden, kóptegen elde saılaý kezinde par­tııalyq tizimde jastarǵa arnalǵan kvota min­­detti túrde bekitilgen. Ekinshiden, qaı kez­­de bolsa da, qandaı qoǵam­da bolsa da jas­­tarǵa degen senim óte zor. Árıne jas­tar­­dyń ómirlik tájirıbesi azdaý bolýy da múm­­kin, biraq olardyń zamanǵa saı ıdeıala­ry, olardyń zamanǵa saı usynystary óte kóp. Qazaq halqy osyndaıda «Asyl – tas­­tan, aqyl – jastan» deıdi. Menińshe, jas­­tar kvotasy partııalyq tizimde zań bo­­ıyn­­sha mindetti túrde bolýy kerek. Árı­ne 29 jas­­ty bireýler jastaý deıdi, bi­reý­­ler ja­sy jetti deıdi. Biraq olardyń zaman­­ǵa saı ja­ńa kreatıvti ıdeıalary bar, usy­nys­­­­tary bar. Son­dyqtan mundaı batyl qadam­dar­dan qo­ryqpaýymyz kerek», dedi Májilis Spıkeri.

Jaqynda Saılaý týraly jáne Saıası partııalar týraly qos zań Senat depýtattary tarapynan da qoldaý tapty. Sodan keıin ile-shala Prezıdenttiń keńesshisi Erlan Qarın Facebook-tegi paraqshasynda arnaıy jazba qaldyryp, bul zańdardaǵy jańa normalar Memleket basshysynyń saıası reformalar paketi aıasynda qolǵa alynǵanyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, máslıhattardaǵy 3 335 orynnyń tek 740 ornyn ǵana áıelder alyp otyr. Jal­py respýblıka boıynsha 53 depýtat – 29 jasqa deıingi jastar. Olardyń 44-i aýdandyq máslıhattarda, al oblystyq máslıhattarda jastar múldem joq dep aıtýǵa bolady. Sondyqtan bul normalar áıelder men jastardyń eldegi qoǵamdyq-saıası prosesterge budan da keńirek ári belsendi qatysýyna yqpal etedi.

Endi zań boıynsha saıası partııalardyń quramynda áıelder men jastardyń úlesi 30 paıyzdy quraýy qatań qadaǵalanady. Olaı bolmasa, Ortalyq saılaý komıssııa­sy partııalardyń usynǵan tizimin tir­keý­den bas tartady. Partııalardyń bel­sendiligin kúsheıtýge arnalǵan mun­daı ilkimdi bastamalar kóp­par­tııalyq júıe­niń damýyna yqpal etýdi kózdeıtini túsi­nikti. Osylardyń ishinde parlamenttik oppo­zısııanyń orny erekshe.

Oppozısııa róli «Aq joldyń» enshisine tıe me?

Balama kózqarastar kúrmeýi qıyn kez kelgen kúrdeli máselege jan-jaqty qarap, túıinin tarqatýǵa septigin tıgizedi. Buǵan keıingi kezderi óz ustanymdaryn ashyq baıqatyp júrgen, oı-pikiri qalyp­tasqan, kópshiliktiń senimine ıe bolǵan azamattardyń ózekti máselelerdi sheshýge belsene aralasýy dálel bola alady. Dál osylaı partııalar arasyndaǵy syndarly, ashyq saıası básekelestik qyza tússe, qoǵamnyń olqy tustary keńinen tal­qylanyp, onyń oń sheshilýine de jol ashylady. Bul rette Prezıdenttiń parla­menttik oppozısııa ınstıtýtyn qurý týraly bastamasy saıası júıeniń boıyna aıtarlyqtaı qan júgirtpek.

Atalǵan ıdeıany da Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń otyrysynda usyndy. Sol alqaly jıynda ol:

«Biz balama pikirler men qoǵamdyq talqylaý toqyraýdyń bastaýy emes, kerisinshe, damýdyń basty talaptarynyń biri ekenine kóz jetkizdik. Sondyqtan Par­la­menttegi saıası azshylyqtyń negizin zań júzinde bekitý kerek. Bul úshin «Parlament týraly» zańdy saıası azshylyqqa kepildik beretin normalarmen tolyqtyrý qajet. Mysaly, basqa da partııalardyń ókilderi Par­lamenttegi keıbir komıtetterdiń tór­aǵasy laýazymdaryn ıelene alatyndaı jaǵdaı jasaý kerek. Bul bıliktiń zań shy­ǵarý tarmaǵyndaǵy balamaly qyz­met­tiń júıeli jumysyn qamtamasyz etýge múm­kindik beredi» degen edi.

Parlamenttik oppozısııa ınstıtýtyn qurý ıdeıasy kóppartııalyqty damytýǵa aıtarlyqtaı serpin beredi. Bul – bizdiń eldiń saıası júıesindegi sony qadam. О́ıtkeni Qazaqstannyń zań keńistiginde búgingi tańǵa deıin «oppozısııa» degen uǵym múldem bolmaǵan. Onyń syrtynda óz­derin oppozısııa tutyp, attandaǵandar da basy birigip, bútin bir úlken kúshke aı­nal­maǵan. Sondyqtan el arasynda qaısysy naq­­ty oppozısııa ekeni týraly syńarjaq pikir­ler áli kúnge tolastaǵan emes. Al atal­ǵan bas­tamadan keıin kópshilik bul jaǵ­daı qalaı qubylady, shyn máninde par­tııalardyń básekesi kúsheıe me degendeı qyzyǵýshylyq tanyta bastady.

Qazir tyń bastamanyń iske asyrylýy zańmen naqty bekitilip jatyr. Arna­ıy zań jobasy ázirlenip, Parlament Máji­lisinde maquldanyp ta úlgerdi. Bul qujat bo­ıynsha oppozısııa birneshe quqyq­tyq artyqshylyqqa ıe bolmaq. Atap aıt­qanda, Májilis komıtetteriniń birine tóraǵa­lyq etý, eki komıtettiń hatshysy laýazymdary, ár sessııa kezinde parlamenttik tyń­da­ýlar men úkimet saǵattaryn bekitý qu­qyǵy, úkimettiń zań jobasyna oppozısııa kelispeıtin qarsy balama zań jobasyn usyný, Parlamenttiń kez kelgen is-shara­larynda, Májilis pen Senattyń birles­ken oty­rys­tarynda sóz sóıleý sııaqty kepil­dikter beriledi.

Parlamenttik oppozısııa týraly zań jobasyn «Aq jol» demokratııalyq par­tııa­synyń tóraǵasy, Májilis depýtaty Azat Perýashev usyndy. Onyń aıtýyn­sha, «Aq jol» partııasy 2013 jyly par­lamenttik oppozısııa týraly zań jobasyn daıyndap, ol Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Demo­kratııa ıns­tıtýttary jáne adam quqyq­tary jónindegi bıýrosynyń oń baǵasyn alǵan eken. Sodan atalǵan partııa Prezı­denttiń byltyrǵy jeltoqsandaǵy tapsyrmasyna sáıkes zań jobasyn qazirgi kezeńge keltirip, qaıta ázirlep shyqqan.

Zań jobasynda Eýropadaǵy qaýipsiz­dik jáne yntymaqtastyq uıymy­nyń qorytyndysyn jáne Eýropa demo­kratııa­lyq Komıssııasynyń «Demo­kra­tııa­lyq par­lamentterdegi oppozısııa­nyń róli týraly» baıandamasy­nyń ustanymdary qol­danylypty. Bul eýropalyq qujat­tyń 23-tarmaǵynda «Parlamenttik oppo­zısııanyń quqyqtyq sharttary kez kelgen saıası júıeniń demokratııalyq jetilýin baǵalaýdyń etalony bolyp sanalady» dep kórsetilgen. Sonymen qatar baıandamanyń 11-tarmaǵynda «Parlamenttik oppozısııa degen – parlamentke engen, biraq úkimettiń músheleri joq saıası partııalardan turady» delingen.

«Qabyldanyp jatqan zań parlamenttik kóp­­shiliktiń oppozısııa quqyqtaryn bu­zýyna jol bermeıdi. Mysaly, eger op­po­z­ısııaǵa bólingen komıtetke azshy­lyq­­tyń úmitkeri qajetti daýys jınaı almasa, sol laýazymǵa oppozısııa basqa da kan­dı­dattaryn usyna alady. О́ıtkeni bul kvo­ta tek oppozısııaǵa berilgen. Eger par­­la­menttik kópshilik pikirtalasty toq­tatý tý­raly sheshim qabyldasa da, bári­bir op­po­zı­sııaǵa sóz berýge mindetti. Meniń­she, bul oppozısııaǵa eshqandaı qatysy joq­­­tarǵa ǵana unamaýy múmkin. Senat jo­­bany qoldasa, zań 2021 jyldan bas­tap kú­shine enedi. Iаǵnı, bul zań qazirgi frak­sııa­lar úshin emes, bolashaq parlamentke ar­nalǵan», dedi Azat Perýashev.

Qalaı degenmen, demokratııaǵa dem be­retin bul bastamanyń quptarlyq qadam ekeni daýsyz. Osylaısha bizdiń el­degi oppozısııa týraly túsinik birte-bir­te ózgere túser. О́ıtkeni qoǵamda oppo­zı­­sııaǵa úrke qarap, odan boıyn aýlaq us­taý­dy jón kóretin qatyp qalǵan qasań kóz­qaras qalyptasqan. Onyń ústine óz­derin oppozısııamyz dep sanaıtyndar jik-jikke bólinip, qyrǵı-qabaq bolyp, bir-birin belgili bir taraptyń soıy­lyn soǵady dep aıyptap jatady. Iаǵnı jańa birlestik­terdiń qurylýyna osyndaı keder­gi­lerdiń de bary ras. Eger oppo­zısııa shyn má­nin­de atyna zaty saı bolyp, halyqtyń ja­naı­qaıyn demokratııalyq jolmen jetkizse, bıýdjettiń tıimdi jumsalýynan bastap qajetti baǵdarlamalardyń tolyq oryndalýy, mańyzdy zańdardyń durys qabyldanýy sııaqty máselelerdi jiti qadaǵalasa, qoǵamdyq-saıası ómirdiń jandana túseri anyq. Ári partııalar arasynda naǵyz báseke bastalady.

Partııalardyń áleýeti qandaı?

Saıyp kelgende, saıası básekelestikti, par­tııalardyń belsendiligin kúsheıtýge baǵyt­talǵan usynystardyń zańmen beki­tilip, júzege asa bastaýy aldaǵy Par­lament Májilisi men máslıhattar saılaýy úshin mańyzdy bolyp tur. Qazirdiń ózinde partııany tirkeýdiń kedergileri azaıǵany jańa saıası birlestik qurýǵa talaptanǵandardy biraz yntalandyrdy. Mysaly, Ádilet vıse-mınıstri Natalıa Pan ótken jyldarǵa qaraǵanda elimizde saıası belsendiliktiń joǵarylaǵanyn málimdedi. Ádilet mınıstrligi ókiletti organ retinde saıası partııalardy memleket tirkeýiniń statıstıkasyn júrgizedi. Vedomstvo ókiliniń aıtýynsha, búginde 7 uıym tirkeýden óte almaı qalypty.

«Tirkeýden bas tartýdyń sebebine toqtalsaq, jeteýdiń beseýi bastamashy toptardyń tizimin usynbaýyna qatysty. Bireýinde uıymdastyrý komıteti qyzmetiniń merzimi ótip ketken, zańda alty aılyq merzim qarastyrylǵan. Bul turǵyda Ádilet mınıstrligi tirkeýden bas tartýǵa májbúr bolady. Taǵy bir birlestik tekserýden ótip jatyr, ıaǵnı onyń músheleri shetel azamattary, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri, áskerı qyzmetshi, sýdıa bolmaýy kerek. Osyndaı shekteýler bar. Bul turǵyda jalpy jeti birlestik bar», dedi Natalıa Pan.

Partııany tirkeýdiń rásimderin jeńil­detetin bastamalar qolǵa alynǵany­men, atalǵan saılaýlarǵa deıin jańa partııalar qurylyp úlgermeýi de múmkin. Mundaı pikirdi Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi, saıasattanýshy Rasýl Jumaly bildirdi. Ol jańa partııa qurý úshin 20 myń qoldyń ózin jınaý ońaı bolmaıtynyn, mysal retinde 140 mıllıonnan asa halqy bar kórshi Reseıde jańa partııa tirkeý úshin keminde 5 myń múshesi bolýy kerek ekenin alǵa tartty.

«Jańa partııa tirkeýdiń budan da basqa kedergileri barshylyq. Degenmen tıisti zańdardyń qabyldanǵany – jetistik. Endi oppozısııaǵa laıyq orta – qozǵalystar, partııalar, jekelegen tulǵalardyń Par­lamentke enýiniń negizderi jasalýy kerek. Qazir «Aq jol» demokratııalyq par­tııasy jáne Qazaqstan kommýnıstik ha­lyq partııasy Parlamenttegi oppozısııa sanalady. Biraq olardy tolyqqandy oppo­zısııaǵa jatady dep oılamaımyn. Sebebi Parlamentte depýtattar arasynda AQSh, Eýropadaǵydaı qyzý pikirtalastardyń bolyp jatqanyn kórmeımiz. Aıtalyq, oppozısııa degen bıýdjettiń durys bólin­beýi­men kelispeý sııaqty belgili bir máse­lege qatysty ótkir pikir bildirip oty­rý kerek. Zań jobalaryna daýys ber­ýge kel­gende esh qar­sylyqsyz 100 paıyz­ben qabyl­danyp jata­dy. Sodan soń taǵy túzetý­ler engizý kerek bolyp, Par­la­ment­­ke qaı­tarylǵanda depý­tat­tar qalaı baı­qa­ma­ǵanbyz dep óz­deri tań­ǵalyp jatady», dedi Rasýl Jumaly.

Sondaı-aq saıasattanýshy áıelder men jastardyń úlesi munsha paıyz bolýy kerek degenge qatyp qalýǵa bolmaıtynyn, tipti Parlamentte túgel áıelder otyrsyn, bastysy ol orynǵa bilikti, qabiletti, naǵyz laıyqty tulǵa kelýi kerek dep sanaıtynyn jetkizdi.

Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi, saıasattanýshy Erlan Saırov ta áleý­­mettik jelide Parlament depýtat­tary men máslıhat depýtattaryna qatysty biraz synyn aıtty. Ol depýtattardyń ózderin halyqtyń ókilinen góri zań shyǵarýshy dep esepteıtinin, al máslıhat depýtattary bıýdjetti bekitetin ákimderdiń jeke kontoryn elesetetinin atap ótti.

«Zań shyǵarǵanda bizdiń depýtattar «memleket múddesi» turǵysynan qaraýǵa tyrysady. Al sol memlekette azamattardyń turatyndyǵyn, azamattarsyz memlekettiń bolmaıtyndyǵyn, zańnyń azamattarǵa qolaıly bolýy kerek ekenin oılarynan shyǵaryp alady. Másele – osynda. Taǵy bir másele, depýtattar moraldyq bedeli bar, alǵyr bolýy kerek. Shetelde depýtattar ártúrli usynystaryn bildirip jatady. Al bizde joq. Zań shyǵarýshy tarmaqtyń halyq aldynda bedeli bar, yqpaldy tulǵalardan, óziniń oıyn ashyq jetkizýge qabiletti azamattardan quralǵany júıege qajet. Eger Parlament myǵym, myqty bolsa, júıe ornyqty bolady. Parlament shyn máninde Úkimetke áser ete alatyn bolsa, ádilettilik prınsıpteri ornaıdy. Parlament saıası ártarapty bolsa, kóshe stıhııasy saıabyrsıdy. Saıası ásire aǵymdar azaıady. Sondyqtan Parlamenttiń rólin arttyrý kerek. Jergilikti máslıhattyń da rólin kúsheıtip, depýtattarǵa kásibı túrde jumys atqarýǵa múmkindik bergen durys. Máslıhattyń tóraǵasy fýnksııasyn engizý mańyzdy», dedi Erlan Saırov.

Jalpy aldaǵy saıası dodaǵa daıyndyq týraly sóz qozǵalǵanda onyń qashan óte­ti­nine qatysty da biraz dolbar jasa­lyp jatyr. Ásirese el arasynda bul saı­laý­dyń merziminen buryn ótetini kóp aıtyl­dy. Mundaı oıǵa jeteleıtini – osy­ǵan de­ıin­gi saılaýdyń kóbi kezekten tys ót­keni. Alaıda Elbasy da, Memleket bas­shy­sy da parlamenttik saılaýdyń kons­tıtý­sııa­lyq merzimde ótetinin aıtqan edi. 2016 jyly saılanǵan altynshy shaqyrylym depý­tat­tarynyń ókilettik merzimi – 5 jyl. Iаǵnı, endigi saılaý 2021 jyly ótýi kerek.

Al endi bul saılaýda partııalar báse­­kesi qalaı órbıtini qyzyq bolmaq. Al­dy­­men dál qazir elimizde alty saıa­sı partııa tirkelgenin aıta keteıik. Olar – Nur Otan partııasy, «Aq jol» demo­­­­kra­tııalyq partııasy, Qazaqstan kommý­nıs­tik halyq partııasy, «Aýyl» halyq­tyq-demokratııalyq partııasy, «Bir­lik» saıası partııasy, Jalpyulttyq sosıal-de­mo­kratııalyq partııasy (JSDP). Bular­dyń aldyńǵy úsheýi qazir Májiliske ornyq­qan. Parlament palatasyndaǵy kóppartııa­lyqty qurap otyrǵan bul úshtik keler saılaýda túgel ornyn saqtap qala ala ma?

Árıne Nur Otan-nan keıin «Aq jol»-dyń atqa qonatyny aıqyn. О́ıtkeni Par­lamenttik oppozısııa týraly zań ázirlep, saıası básekelestikti kúsheıtýge atsalysyp jatqan partııa bul dodada buǵyp qal­mas. Al Qazaqstan kommýnıstik halyq par­tııa­synyń Parlamentke qaıta enýi ońaı bolmaıyn dep tur. Búginde bul partııa­nyń kózqarasy eskirgen dep sanaıtyn qara­paıym jurttyń qarasy kóbeıgen. Onyń ústine táýelsizdik jyldary dúnıege kelgen, jańasha oılaıtyn jastar ósip keledi.

Qansha jerden qaryshtap damyp, qalalarymyz qulashyn jaıa túskenimen, aýyldan tamyry ajyramaǵan aǵaıyn kóp. Buǵan qosa qazirgi tar kezeńde azyq-túlik­ten taryqpaý úshin aýyl sharýa­shy­lyǵy salasyn ilgeriletýdiń mańyzy arta tústi. Osy rette «Aýyl» partııa­sy­­ny­ń aty jıi atala bastady. Atalǵan par­­tııa­­­nyń tóraǵasy, Parlament Senaty­nyń depý­taty Álı Bektaev aýyl sharýa­shy­ly­­ǵy­na basymdyq berilip otyrǵan qazir­gi jaǵ­daıdy eskere otyryp, óz par­tııasy al­da­ǵy saılaýlarǵa belsendi daıyn­dalyp jat­­qanyn, sondaı-aq saıası báseke­lestik kúsheı­gen kezde Parlamentke jańa par­tııa­lar­dyń enýi ábden múmkin ekenin aıtty.

«Qazaqstan halqynyń 40 paıyzy aýyl turǵyndary ekenin eskersek, elektoraldy áleýetimizdi asa joǵary dep baǵalaýǵa bolady. Bul – iri qalalarǵa kóship kelgen, áli de aýyldyń qundylyqtarynan ajyramaǵan otandastarymyzdy qosyp eseptemegende aıtyp otyrǵanym. О́ıtkeni elimizdegi ýrbanızasııalyq prosesterdiń aýyldan iri qalalarǵa kóship kelip jatqan aýyl turǵyndarynyń esebinen júrip jatqanyn jaqsy bilesizder. Sonyń nátıjesinde qazir Nur-Sultan, Almaty, Shymkent sııaq­ty mıllıondyq qalalarymyz bar. Ja­qynda bulardyń qataryna Aqtóbe men Qaraǵandy qosylýy múmkin. Eger par­­tııa­nyń jumysyn durys jolǵa qoıa bil­sek, bul elektorattyń barlyǵyn óz tara­­py­myzǵa tartýǵa múmkindik bar. Kóp­partııa­lyq saılaý júıesi túptep kelgende par­tııalar arasyndaǵy ıdeologııalyq kúreske qurylady. Ár ótken saılaý sa­ıyn saıası alańdaǵy mundaı ıdeologııalyq teketirestiń belgileri aıqyndala túseri anyq. Bolashaq saılaýdyń nátıjesi boıynsha Parlamenttegi partııalyq konıýktýra ózgerýi múmkin. Parlament quramyna jańa partııalar enýi yqtımal. Tipti joǵar­ǵy zań shyǵarýshy organnyń quramy jańa partııalarmen tolyǵýy tıisti dep oılaımyn. Bul – qazirgi qoǵam úshin óte qajetti ózgeris», dedi Álı Bektaev.

Al byltyrǵy Prezıdent saılaýynda boı kórsetpegen «Birlik» pen JSDP partııalarynyń bıylǵy saılaýdaǵy áleýeti týraly aıtý qıyn. Bir biletinimiz, ótken jyly JSDP tarapynan Parlament saılaýyna daıyndalamyz, bul halyqtyń, bizdiń saılaý bolady degen málimdeme jasalǵan. Ne de bolsa, osy jolǵy saılaýǵa deıin jańa partııalar qurylyp, saıası ómirge jańa lep kelse, saılaý kezinde oıanatyn partııalardyń qımyly shırap, ájeptáýir sergip qalatyn shyǵar.

Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, demokratııalyq betburysqa negizdelgen eleýli ózgerister Parlament Májilisi men más­lıhattar saılaýy kezinde saıası báse­ke­lestiktiń kórigin qyzdyrýǵa yqpal etedi. Tıisti zańdardaǵy qısynsyz normalar­dy alyp tastaý, belsendi azamattardyń qu­­qy­­ǵyn qorǵaý, jańa partııalardy tir­keý­­di jeńildetý sııaqty qadamdar ar­qy­­ly qoǵamda pikir alýandyǵy keńinen sı­pat alady. Bul óz kezeginde saılaý­shy­l­ar­­­dyń ózderi múddeli bolǵan máse­le­­le­r­­di sheshýge qaýqarly degen qala­ǵan par­­tııa­syn tańdaýyna múmkindik bere­­di. Osylaısha halyqtyń saıası saýaty ar­typ, tańdaǵan partııalarynyń ýáde­leri­ne qanshalyqty berik bolǵanyn uda­ıy baqy­lap otyrady. Partııalarǵa senim kúsheı­se, shetin máselelerdi kóshede tolqý uıym­dastyrmaı-aq sheshýdi maqul kóre­­tin jurttyń qatary kóbeıer edi. Qa­laı bolǵanda da aldaǵy saılaý kezinde shy­myl­­dyǵy túriletin saıası sahnada par­­tııa­­lardyń partııasy shyrqalyp, jańa par­tııalardyń debıýtin kóremiz dep úmittenemiz.

 

Sońǵy jańalyqtar

Dollar baǵamy arzandady

Ekonomıka • Búgin, 12:30

Petropavlda esirtki zerthanasy anyqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:20

Qyran qanatynda qalyqtaǵan jyr

Rýhanııat • Búgin, 08:43

Sóz soıyl №105

Rýhanııat • Búgin, 08:39

Qaıyrymdy ister marafony jalǵasýda

Rýhanııat • Búgin, 08:33

Qundy qazyna ortalyǵy

Rýhanııat • Búgin, 08:15

Investısııa tartýǵa kúsh salýda

Aımaqtar • Búgin, 08:12

Talapty qyz Tálipova

Sport • Búgin, 08:10

Tarıhta turlaý bolǵan ba?

Tarıh • Búgin, 08:08

Serbııada saıysqa túsedi

Boks • Búgin, 08:06

Shúkirshilik

Rýhanııat • Búgin, 08:02

Bastamalardy qoldaý alańy

Saıasat • Búgin, 08:00

Alash topyraǵyndaǵy altyn tarıh

Eń qysqa áńgime • Búgin, 08:00

Ahýal alańdatyp tur

Aımaqtar • Búgin, 07:52

Sábı saýdasy qashan toqtaıdy?

Qoǵam • Búgin, 07:51

Aqtóbede «jol jyry» qaıta bastaldy

Qoǵam • Búgin, 07:48

Aq jeleńdi abzal jandar

Qoǵam • Búgin, 07:47

Jarqaıyńnyń jomart jandary

Aımaqtar • Búgin, 07:40

Jappaı vaksınalaý algorıtmi jasaldy

Medısına • Búgin, 07:35

Úndistandaǵy ahýal nashar

Álem • Búgin, 07:32

Jol – memlekettiń kúretamyry

Aımaqtar • Búgin, 07:24

Til men tarıh – halyqtyń qos qanaty

Oqıǵa • Búgin, 07:17

Uqsas jańalyqtar