Ádebıet • 26 Mamyr, 2020

Pýlıtser sóresindegi úsh kitap

387 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Jýyrda jýrnalıstıka men ádebıettegi, mýzyka men teatrdaǵy aıtýly syılyqtardyń biri – Pýlıtser syılyǵynyń laýreattary marapattaldy. О́zekti áleýmettik taqyryptardy kótergen, saıası aıla-amaldardyń astaryn dáıekti derektermen naqtylaǵan tereń zertteýler men qoǵam kelbetin aıshyqtaǵan ádebı shyǵarmalar júldeli orynnan kórindi. Osy oraıda janrlyq sıpaty men kórkemdik-ıdeıalyq izdenisteri úshin ár jyldary Pýlıtser syılyǵynyń ıegeri atanǵan úzdik toptamany nazarǵa usynamyz. Taqyryp aıasy árqıly ári tartysty sıpatymen erekshelenetin bul týyndylar kimdi bolsyn beıjaı qaldyrmasy anyq.

Pýlıtser sóresindegi úsh kitap

Kolson Ýaıthed,

«Jerasty temir­joly», 2017 jyl

Álemniń birneshe bedeldi marapa­tyna ıe bolǵan roman birqatar áde­bıet­tanýshylar men belgili qoǵam qaı­ratkerlerin tańǵaldyrǵan týyndy boldy. Romanda Amerıkadaǵy qul­dyq­qa qarsy kúres týraly baıandalady. Jazý­shy qııaldy natýralızmmen, tarıhı shyndyqty sol fantastıkalyq kórkem áde­bıetpen úılestiredi. Al tarıhı derekter keń kólemdi mysal túrinde berilgen. Kórkem týyn­dyǵa Djordjııadaǵy maqta plantasııasynan «Jerasty temir­joly» arqyly soltústikke qashatyn Kore esim­di qara násildi quldyń jankeshti taǵ­dyry arqaý bolǵan. Bul «Jerasty temir­joly» – XVIII ǵasyr­dyń sońynda Ame­rıkada quldardy qutqarý jáne olardy oń­tústikten bos shtattarǵa nemese Kana­daǵa shyǵarý úshin jasalǵan qupııa joldar men baspana júıesi dep ataldy. Shyn­týaı­tynda bul eshqandaı jerasty da, temir jol da emes, metaforalyq sıpatta qol­da­nylǵan jal­pylama ataý. Osylaısha kóz­den tasa jasyryn jol arqyly saparlaýshylar beketter arasynda «kondýktorlar» dep atalatyn kólikpen tasymaldanady. Jan ushyra qashqan Kora da osy bir bostandyqqa aparar azapty temir jol boıynda basyn táýekelge tigedi, óıt­keni artynda quldyqtyń qa­myty men ólim óksheleı qýyp kele jatyr edi. Al áıgili «Aı ja­ryǵy» men «Qymbatty aq adamdar» serıa­lynyń rejısseri Barrı Djen­kıns jýyq arada shy­ǵarmany Amazon úshin ekra­nı­zasııalaýǵa ýáde bergen bolatyn.

 

Vet Tan Ngýen,

«Jan­ashyr»,  2016 jyl

2

Vetnamdyq professordyń bul debıýti 2016 jyldyń eń kóp talqylanǵan romanyna aınaldy. Jıyrmadan astam bedeldi basylymda «Jyl basylymy» bolyp tanylyp, halyqaralyq syılyqtardyń jeńimpazy atandy. Avtor romandy Saıgonnyń qulaýynyń (soǵystyń aıaq­talǵanyn bildiredi) qyryq jyldyǵynda jarııalanýy tegin emes. О́ıtkeni Vet­nam soǵysynyń tarıhyna resmı, ádettegi jattandy kózqaras tur­­ǵysynan qaraǵan bolar dep oı­lasańyz qatelesken bolar edińiz. Kórkem shyǵarmanyń ózegi bolǵan keıipkerler galereıasy alýan obrazǵa baı, mysaly, sońǵy ushaqpen Amerıkaǵa qashyp baryp, Los-Andjeleste aıaq sýy­tatyn vetnamdyq general­dar­dyń qaıshylyqty kezeńin alyńyz. Aralarynda óziniń kimge jaqtasatynyn oılaǵan kommýnıstik shpıon jáne bar. Adam men qoǵam arasyndaǵy tartys pen sabaqtastyqty tarıhı fantastıka arqyly sýrettegen roman batys órkenıe­tiniń ıgilikterine tartylyp jat­qan, deıturǵanmen Shy­ǵys soǵy­sy­nyń qasiretin de umyt­paǵan «qos sanaly» adam jaıynda sóz qozǵaıdy. О́z kezeginde New York Times «Tamasha debıýt! Bul – trıl­ler ári áleýmettik satıra», dep jazdy.

 

Merılın Robınson,

«Ga­laad», 2016 jyl

2

Amerıkanyń búgingi jazý­shylarynyń arasyndaǵy qa­dirlisi – Merılın Robınson. Tyń obrazdar týdyrǵan jazýshy búginge deıin tórt roman usyndy, alǵashqysy «Úı sha­rýashylyǵy» bolsa, ekinshisi osy «Galaad». Attaı 24 jyl ótse de ja­zý­shy­nyń jańa mazmunǵa laıyq kó­tergen taqyryptary tuǵyrynan taıǵan joq, jazý­shynyń qaǵaz betindegi tilegi men ańsary tereńdikti iz­deýmen, tynysh ómir súrý­men, ha­qıqat jaryǵymen as­tasyp jatty. Qarapaıym adamdar taǵ­dyry men kish­kentaı qalalar Robınson shy­ǵarma­shylyǵyn ekpindi, tutas jandy qozǵalysqa tolyqtyrdy.

Romannyń bas keıipkeri Djon Eıms jańa álem­niń tabal­dyryǵynda tur­ǵan jeti jasar uly­na ǵasyrlar to­ǵy­syndaǵy áńgimeni baıan etedi. Bala­sy­nyń erjetkenin kórmeıtinin oılap, ómirdiń túrli synaqtarynda qol­daý kór­sete almaıtynyn túsi­nip, ulyna hat jazady. Úlken jazýshynyń qalamynan shyq­qan beıneler kórnekiligimen kóz tartady, ishki tol­ǵanystary arqy­ly sher­tilgen ómir tyny­syn tereń, jan-jaqty sýret­teıtin shy­ǵar­mada turaqtylyq, mahabbat pen úmit sal­tanat qurady.