Kásibı parlamentarızmniń jańa kezeńine jol ashady

Parlamenttik oppozısııa týraly zań qabyldandy

Jalpy otyrysta Senat depýtattary Parlament Májilisi ma­qul­daǵan «Qazaqstan Respýblı­kasynyń Parlamenti jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kons­tıtýsııalyq zańyna tolyqtyrýlar engizý týraly», sondaı-aq «Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń ko­mıtetteri men komıssııalary týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna parlamenttik oppozısııa máseleleri boıynsha ózgeris pen tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalaryn keńinen talqylady.

Atalǵan qos zań jobasy Pre­zıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq qoǵamdyq senim keńesinde parlamenttik oppozısııa ınstıtýtyn zańnamalyq turǵydan bekitý tapsyrmasyna sáıkes daıyndaldy. Bul týraly Senattyń jalpy otyrysynda Májilis depýtaty Azat Perýashev egjeı-tegjeıli aıtyp berdi.

– Zań jobasyn daıyndaý barysynda Eýropa demokratııalyq komıs­sııasynyń (Venesııa komıssııa­sy) «Demokratııalyq parlament­terdegi oppozısııanyń róli týraly» baıandamasyn qoldandyq. Bizdiń oppozısııanyń ornyna parla­menttik oppozısııaǵa nelikten nazar aýdarǵanymyz sol baıandamada kórsetilgen. Sonyń 23-tarmaǵynda «Parlamenttik oppozısııanyń quqyqtyq sharttary kez kelgen saıası júıeniń demokratııalyq jetilýin baǵa­laýdyń etalony bolyp tabylady» delingen. Qazaqstannyń zań ke­ńistiginde osy ýaqytqa deıin «oppozısııa» degen uǵym múl­dem bolmaǵan. Qoǵamda «naǵyz» oppo­zısııa kim ekendigi týraly pikir­talastar áli kúnge jalǵasýy sondyqtan shyǵar. Venesııa komıssııa­sy baıanda­masynyń 11-tarmaǵynda «Parla­menttik oppozısııa degen – parlamentke engen, biraq úkimettiń músheleri joq saıası partııalardan turady» degen anyqtama berilgen. Alaıda biz ony Qazaqstannyń tir­shi­ligine jetkilikti emes dep tap­tyq. Sol úshin parlamenttegi oppozı­sııany bılikke shynymen syn­shyl bolyp, balama kózqaras usy­nyp, qoǵamdy tolǵandyratyn máse­le­lerdi kóterýge mindetti degen talap­pen tolyqtyrýdy jón kórdik. Son­dyqtan «parlament oppozısııa­synyń» anyqtamasynda, bul partııa­lar, ádette, bılik partııasynan bólek óz­­geshe saıasat júrgizýge mindetti de­gen tezıs engizilgen, – dedi A.Perýa­shev.

Zań jobasy boıynsha oppozı­sııa úshin birneshe quqyqtyq artyq­shylyq qarastyrylǵan: árbir sessııa kezinde parlamenttik tyńdaýlar men úkimet saǵattaryn bekitý quqyǵy, úkimettiń zań jobasymen qatar balama zań jobasyn usyný; parlamenttiń kez kelgen is-sharasynda, Májilis pen Senattyń birlesken otyrystar­ynda sóz sóıleýge kepildik beriledi.

Sonymen qatar «Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Parlamentiniń komıtet­teri men komıssııalary týraly» za­ńyna Májilistiń turaqty komıte­tiniń bireýiniń tóraǵasy, eki tu­raq­ty komıtetiniń hatshysyn min­detti túrde oppozısııa depýtat­tarynyń arasynan saılaýdy bekitý usy­ny­lady. Baıandamashynyń aıtýynsha, bul zań parlamenttik kópshi­lik­ke oppozısııany shekteýge jol ber­meıdi. Mysaly, eger oppozısııanyń enshi­sine bólingen komıtetke azshylyq úmitkeri qajetti daýys jınaı almasa, ol laýazymǵa tek oppozısııa ǵana basqa úmitkerin usyna alady. Sebebi bul kvota tek oppozısııaǵa berilgen.

M.Áshim­baev partııalardyń belsendiligin art­tyrýǵa baǵyttalǵan bul eki zań jo­basy Memleket basshysy usyn­ǵan saıası reformalar aıasynda qabyl­danǵanyn atap ótti.

– Elimizde demokratııalyq úrdis­terdi ári qaraı damytý maq­satynda qoldanystaǵy zańnamaǵa «par­lamenttik kópshilik» jáne «par­lamenttik oppozısııa» uǵymdary enip otyr. Zań arqyly Májiliske saıla­natyn parlamenttik oppozı­sııa­nyń ókilettikteri jáne olardyń ju­mysyn qamtamasyz etý tetik­teri naqty aıqyndaldy. Memle­ket bas­shysynyń usynysy­men qabyldanǵan jańa zańnamalyq normalar elimizde parlamenttik oppozısııaǵa kepildik beredi jáne Qazaqstandaǵy kásibı parlamentarızmniń jańa kezeńine jol ashady dep senemiz, – dedi M.Áshimbaev.

Zań jobasyna sáıkes Parla­ment Májilisinde depýtattyq man­dat­tardyń kóbine ıe bolǵan saıası partııa nemese saıası partııalar parlamenttik kópshilik bolyp sanalady. Al parlamenttik kópshilikke enbeıtin, áleýmettik-ekonomıkalyq, qoǵamdyq-saıası máseleler boıynsha sol kópshilikke qaraǵanda ózge pozısııa ustanatyn Májilistegi saıa­sı partııa nemese saıası partııalar parlamenttik oppozısııaǵa jatady. Parlamenttik oppozısııa jekelegen máseleler boıynsha parlamenttik kópshilikti qoldaýy da múmkin.

Turǵyn úı qurylysynda biryńǵaı operator qurylady

Sondaı-aq jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keı­bir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı baǵdarlamalary operatorlarynyń sanyn qysqartý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań eki oqylymda qabyldandy.

Depýtattar bastamashy bolǵan zań jobasy Memleket basshysynyń Turǵyn úı baǵdarlamalary ope­ra­tor­­larynyń sanyn qysqartýǵa qatys­ty tapsyrmasyna sáıkes ázirlen­di. Qujat arqyly birqatar zańnama­lyq aktilerge ózgerister men tolyq­tyrýlar engizildi. Bul týraly al­qaly topta Senat depýtaty Álim­jan Qurtaev jan-jaqty baıandady.

Onyń aıtýynsha, zań jobasyn­da turǵyn úı baǵdarlamalary bo­ıynsha jumys istep turǵan «Qazaq­stan ıpotekalyq kompanııasy», «Báı­terek development» jáne «Tur­ǵyn úı qurylysyna kepildik berý qory» operatorlaryn Turǵyn úı qury­lysynyń biryńǵaı operatoryna biriktirý kózdelgen.

2000 jyldan beri jumys istep kelgen «Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy» AQ-tyń negizgi mindeti – ıpotekalyq oblıgasııalardy shy­­ǵarý arqyly ekinshi deńgeıdegi bankterdi qaıta qarjylandyrý. Osy­laısha ıpotekalyq qaryzdar bo­ıynsha talap etý quqyqtaryn satyp alý jáne ıpotekalyq qaǵazdar shy­ǵa­rý Ekinshi deńgeıdegi bankter­ge kre­dıt resýrstaryn tez qaıta­rýdy já­ne ótimdilikti, sondaı-aq ıpo­te­kalyq kredıtterdiń el azamattaryna qoljetimdiligin qamtamasyz etti.

«Báıterek development» AQ 2008 jyly qurylys salasy úshin qarjy resýrstarynyń qoljetim­dili­gin qamtamasyz etý maqsatynda qurylǵan. Onyń negizgi qyzmeti – revolverlik qarjylandyrý qaǵı­daty boıynsha jergilikti atqarýshy organdardyń oblıgasııalaryn satyp alý tetigi arqyly «Nurly jer» tur­ǵyn úı-kommýnaldyq damýynyń mem­lekettik baǵdarlamasy sheńber­inde jalǵa beriletin jáne kredıt­tik turǵyn úı qurylysyn qarjy­lan­dyrý. Bul qosymsha resýrstar ból­meı jańa qurylysty júzege asy­rýǵa múmkindik beredi.

Al 2016 jyly turǵyn úı qury­ly­syndaǵy úlestik salymdardyń saq­talýyn qamtamasyz etý maqsat­ynda «Turǵyn úı qurylysyna kepil­dik berý qory» AQ quryldy. Onyń negizgi qyzmeti – turǵyn úı qu­ry­lysyn aıaqtaýǵa kepildik berý. 2017-2019 jyldary kepildik mindet­te­me­ler kólemi 154,7 mlrd teńgeni qura­dy. Kepildik berilgen turǵyn úı alańy – 927 myń sharshy metr, ıaǵnı 10 831 páter.

Turǵyn úı baǵdarlamalarynyń osy úsh operatoryn biriktirý nátı­jesinde jalpy ákimshilik shy­ǵys­tar azaıyp, qyzmetkerler sany da qys­qarady.

Zań jobasynyń qabyldanýy elimiz halqyn sapaly jáne jaıly turǵyn úımen qamtamasyz etýge arnalǵan memlekettik bastamalardy odan ári iske asyrýǵa, onyń ishinde qurylys salasyna qoldaý kórsetýge, turǵyn úı naryǵyndaǵy jáne ıpotekalyq kredıtteýdegi suranys pen usynystyń teńgerimdi ósýi úshin jaǵdaı jasaýdy qam­ta­masyz etýge múmkindik beredi.

Jıyn sońyna qaraı Senat depýtattary quzyrly organdarǵa de­pýtattyq saýal joldap, onyń ishinde Olga Perepechına kapıtaldy syrtqa shyǵarý máselelerine toq­talsa, Dınar Nóketaeva aralas mek­tepterdiń jumysyn synǵa aldy.