20 ǵasyrda halqymyzdyń qasıetti jyldarynan qasiretti jyldary kóp boldy. Qynadaı qyrǵan qýǵyn-súrginnen tek qazaq emes ózge ulttar da zardap shekti. Atamekeninen alys ketip jat jerge qonystanýǵa májbúr bolǵan ózge ulttardyń sany búginde 130-dan asyp otyr. 1930-1950 jyldary on beske jýyq etnostar jappaı qýǵyndaýǵa ushyrady, olardyń ishinde polıaktar, grekter, bulǵarlar, qyrym tatarlary, qabardındikter, balqarlar, sheshender, ınǵushtar, qarashaılyqtar, cherkester, qalmaqtar, nemister, kárister jáne t.b. boldy. Olardyń mıllıonnan astamy Qazaqstannan ekinshi otandaryn tapty.
Qazaqtardyń óz elinen qýylǵan adamdardy qalaı qabyldaǵany jóninde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev óz sózinde bylaı degen bolatyn: «...Qazaqtar májbúrlikpen qonys aýdarýshylardy qandaı keńpeıildikpen qarsy alǵandary bárimizge belgili. Kollektıvtendirý men uly juttan qansyraǵan, ashtyqta ómir súrgen olar, soǵan qaramaı taǵdyr talqysynda qalǵan adamdarmen sońǵy bir úzim nandaryn bólisip, olarǵa jylý, bastaryna baspana berdi. Munyń bárin olar esh qaıtarymsyz qadir-qasıetpen, rııasyz jasady. Sol qıyn kezde kórsetken kómekteri úshin olardyń qazaqtarǵa aıtar alǵystary sheksiz, sózben aıtyp jetkize almaımyn», - dedi qarııa.
Repressııa kezinde talaı otbasynyń oty óship, ana jesir, bala jetim qaldy. Jambyl oblysynda 5000-nan asa adam qýǵynǵa ushyrap, onyń 845-i qaza tapqan.
Jambyl oblysy Taraz qalasynyń turǵyny, qarashaı-balqar ultynyń ókili Tileýbaeva Sýfııat Ramazanqyzynyń atıýynsha, sum saıasattyń saldarynan qarshadaı kezinde Qazaqstanǵa jer aýdarylǵan. Baǵyna oraı qazaq apanyń qolyna kelip, qazaqy tárbıesin kórip, qazaq jigitke turmysqa shyǵady. Búginde ol 6 qyz ben 3 uldy tárbıelep otyr. Joqshylyqty da, toqshylyqty da kórgen apa sol jyldardaǵy oqıǵany áli umytpaǵan. Kishkentaıynan talmaı eńbek etip, saýat ashýǵa múmkindigi bolmaǵan. Sonymen qatar, 1944 jyly soǵys saldarynan Ahyska túrik etnomádenı ortalyǵynyń aqsaqaldar keńesiniń tóraǵasy Zýfarov Ibragım da januıasymen Grýzııadan qonys aýdarady.
Sum soǵys kezinde bir túnniń ishinde adamdardy júk tıeletin vagondarǵa salyp, Oral qalasy arqyly Orta Azııaǵa jetkizgen. О́zge ult dep bólip-jarmaı, qıyn sátte qol ushyn sozǵan qazaqstandyqtardyń kómegin Zýfarov Ibragım aǵa da áli umytpaǵan:
-Ata- anamnyń aıtýy boıynsha, sol kezeńniń qanshalyqty aýyr bolǵanyn bilemin. Surapyl soǵystan kóp adam kóz jumdy, saıasattyń kesirinen atamekennen aıyrylýǵa týra keldi. Alaıda, qazaq halqy qınalyp otyrsa da, bizge járdem etti, barymen bólisti. Qıyn kezeń artta qaldy, degenmen tarıhty umytý múmkin emes. О́skeleń urpaq, beıbit kúnniń qadirin bilgeni durys», - dep óz oıyn aıtty.
Tatýlyq, birlik jáne turaqtylyq – bul Qazaqstannyń HHI ǵasyrdaǵy damýynyń mańyzdy prınsıpteri. Halyqty kenedeı qyrǵan náýbet jyldar urpaq sanasynda máńgi qalary sózsiz. Bul máńgilik qundylyqtar elimizdiń órkendeýiniń senimdi negizi bolyp tabylady.Tarıhymyzdyń qasiretti betteri, saıası qýǵyn-súrgin qurbandary árqashan bizdiń jadymyzda jáne ony umytpaý bizdiń qasıetti boryshymyz!
Bıbigúl Shahzada
