Osy oraıda «jańa rýmyn tolqyny» retinde tanylǵan rýmynııalyq rejısser Krıstıan Mýndjıýdiń «4 aı, 3 apta men 2 kún» fılmi (2007 jyl) postkeńestik elder úshin sonshalyqty tanys ortaq tarıhyn esh ásireleýsiz, nostalgııasyz salqynqandy baıandaýymen tańǵaldyrady.
Fılmde qoǵam mindettegen zań kesirinen óz denesine ózi ıelik ete almaıtyn, tipti qorǵaı da almaıtyn álsiz toptyń tirshilik úshin arpalysy kórsetilgen. Túsik jasatý qatardaǵy úı sharýasy syndy kórsetilip, bir-birine tizbektelgen astyrtyn oqıǵalar jasyrynyp jalǵasyp otyrady. Oqıǵa aıaǵy aýyr bolyp qalǵan Gabıse (Laýra Vasılıý) men qurbysy Otılııa (Anamarııa Marınka) ekeýiniń jataqhanadaǵy abyr-sabyrynan bastalady. Ishke bitken sharanadan qutylý úshin jasyryn túsik jasatýdy oılastyryp, jeń ushynan jalǵasa júrip Bebe (Vlad Ivanov) esimdi áldebir dárigerdi taýyp alady. Qupııa júrgen jerde sózdiń az bolatyny belgili, bul tynyshtyq qorqynyshty odan saıyn zoraıta beredi.
«4 aı, 3 apta men 2 kún» áleminde barlyǵy baıaý jáne keri ketip jatady. Munda eshteńe jumys istemeıdi, qyl aıaǵy qarapaıym taksı ustaý men qonaqúıdi jalǵa alýdyń ózi ǵalamdyq máselege aınalǵan. Adamǵa jan-jaqtan tyıym salǵany sonshalyq, munda eshkim erkinen tys attap basa almaıdy, ár buryshtan qaraýytqan úreı áne-mine bas salatyndaı. Totalıtar qoǵam tárbıelegen adamdar óte nemquraıdy, jansyz. Qoǵam ekshep bergen tar sheńber aıasynda shyr aınalǵan keıipker ózi syndy jaqtastarymen ǵana mámilege kele alady. Al qatal egoızm men qoǵamnyń zorlyq-zombylyqqa qurylǵan tártibiniń kóleńkesinde qylmys jasyryn túrde júre beredi. Solardyń arasynda qurban bolǵan kim? Zańsyz túsik jasatýǵa urynǵan Gabıse me, zábir kórgen kórgen Otılııa ma, álde jaryq dúnıemen erte qoshtasqan shaqalaq pa? Qaısysynyń qaıǵysy aýyr?
Otılııanyń súıgen jigiti men onyń otbasy – Mıshel Fýko aıshyqtaǵan «pastoral bılik» ókilderi. Iаǵnı eń jaqyn qymbat adamy – Otılııaǵa qamqorlyq kórsetip, óz túsinigindegi saltanatty ómirdi birge súrip-aq keledi. Biraq qasyndaǵy adamnyń ishki jan tolqynysynan, basynan nendeı qıyndyqtar ótip jatqanynan, tipti dál aldyndaǵy adamnyń birneshe mınýt buryn ǵana zorlyq kórip kelip otyrǵanynan múlde beıhabar jáne bilýge yntaly da emes. Bastysy, qoǵam belgilep bergen «qasıetti tártipten» attamasa bolǵany – ıá, túsik jasalmaýy qajet, qyz bala araq-sharap ishý, temeki tartý syndy jaman ádetterden boıyn aýlaq ustaýy tıis. Al qasyńda júrgen adam nege jaza basty, nege ishi qan jylap tur, tyǵyryqtan qalaı shyǵady?
Eki ókpesin qolyna alyp júgirip júrgen Otılııa bar ómirin tozaqqa aınaldyrǵan eki kúnde bárine úlgeredi, bárine jetedi, bárin qutqarady. Tozaq otynyń qat-qabat esikterin aralaı kele qurbysyna: «Endi muny eshqashan esimizge túsirmeıik», deıdi. Fılm osylaı aıaqtalady, qonaqúıde qoǵam qylmysyn jasyrǵan ekeýdiń jańa ómir paraǵy osylaı bastalady. Biraq Býharestiń eńsesi bir kóterilmeıtin kúńgirt kósheleri men alqam-salqam jupyny tirshiligi alda taǵy qandaı syı ázirlep turǵany beımálim edi.
Áıgili fransýz fılosofy Mıshel Fýko XII ǵasyrda fılosof Per Abelıar men onyń shákirti Eloızanyń nekesiz qosylǵan baqytsyz oqıǵasyn mysalǵa keltiretini bar. Shirkeý túsinigi boıynsha ádepten attaǵan ekeý aıaýsyz jazalanady. Abelıar kastrasııa jazasyna tartylǵan bolsa, Eloıza monastyrǵa jabyldy. Osylaısha kúnáli iske toıtarys bere otyryp, jazalylardy el ishinen alastaǵan bıliktiń qarańǵylyǵy transformasııalanǵan túrde búgingi qoǵamyzda áli de kórinis taýyp kele jatqanyna sengiń kelmeıdi.
Kúni keshe «Aıka» fılmi de Kann kınofestıvalinde júldeger fılmderdiń qatarynan kóringende kórermen nege qýandy? Kınosynshylar rejısserdiń áıel beınesin jasaýda fılmdegi basty keıipkerlerdiń genderlik minez-qulqyn etnostyq psıhologııa men ıdeologııalyq júıe turǵysynan batyl alyp shyqqanyn joǵary baǵalaǵan edi. О́ıtkeni fılmde syrttaı baılyq pen molshylyqqa kenelgen alpaýyt qalanyń ozbyrlyq dendegen ómir súrý júıesi men júdeý turmysynda qorlanǵan, qajyǵan áıelderdiń taǵdyry kóteriledi. Reseılik zertteýshi N.I.Iаkovleva qoǵamdaǵy kınonyń áleýmettik ornyn saralaı kele, «Genderlik tehnologııalar genderlik beınelerdi, genderlik stereotıpterdi kórsetý, úıretý, qaıtalaý, olardy meńgerý arqyly tulǵanyń áleýmettený barysyna úlken áserin tıgizedi. Osyndaı mańyzdy genderlik tehnologııalardyń biri – kıno», deıdi. Osy turǵydan alyp qaraıtyn bolsaq, Kann kınofestıvaliniń júldegeri atanǵan qos kıno týyndynyń da ortaq tusy – ómirdiń boıamasyz shyndyǵyn kórsete alýynda, myńjyldyqtar boıy qalyptasqan ozbyr júıeni jaltaqtamaı áshkere etýinde bolsa kerek.
