Sot júıesine degen senimdi qalaı arttyrýǵa bolady?

Artyq sot rásimderi qysqarady

Áýeli Senat depýtattarynyń nazaryna «Qazaq­stan Respýblıkasynyń Aza­mat­tyq pro­sestik kodeksine sottar ju­my­synyń zamanaýı formattaryn endirý, artyq sot rásimderi men shyǵyndaryn qysqartý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy usynyldy.

Atalǵan qujat jóninde Joǵarǵy sot­tyń Azamattyq ister jónindegi sot al­qasynyń tóraǵasy Meırambek Taımer­denov baıandady. Onyń aıtýynsha, zań jobasy úsh baǵyttan turady. Olar – sottar jumysyn zamanaýı formatqa keltirý, azamattyq prosestegi tıimdilikti arttyrý jáne sot isin júrgizýdegi sıfrlandyrý.

– Sottarǵa qatysty «sýdıa isti qara­ǵanda onyń aq-qarasyna nege tereń úńilmeıdi?», «nege tek usynylǵan dálel­dermen qanaǵattanyp, sheshim shyǵarady?» degen syńaıdaǵy syn jıi aıtylady. Oǵan sebep – qoldanystaǵy Azamattyq prosestik kodekstiń talaby. Kodeks bo­ı­ynsha sýdıanyń eshbir jaǵdaıda talap-aryz sheńberinen shyǵýǵa múmkindigi joq. Kodekste ne talap etilse, tek sol máseleni qarap, sheshim qabyldaýǵa mindetti. О́z betinshe basqa da mán-jaılardy anyq­taýǵa esh quqyǵy joq. Bir sózben aıt­qanda, sýdıalardyń qoly baılaýly deý­ge bolady. Sonyń saldarynan sot­tar­ǵa aıtylatyn syn da az emes. Bul proble­many sheshýdiń bir ǵana joly – sýdıa­nyń prosestik rólin túbegeıli ózgertý. Ádil sheshim qabyldaý úshin ol daýdy jan-jaqty, búge-shúgesine deıin túsinip alýy kerek. Bul degenimiz, sýdıa pro­sestik jaǵynan erkin bolýy qajet. Qan­daı ýáj­di nemese dálelderdi zertteý ke­rek ekenin ol ózi anyqtaýy tıis. Bul – biz ashyp otyrǵan jańalyq emes, ozyq damy­ǵan elderdiń sottarynda qalyp­tas­qan tájirıbe. Sondyqtan osy tájirıbeni paı­da­lanbaqpyz, – dedi M.Taımer­denov.

Zań jobasynyń negizgi mindetteri – sottardyń azamattyq isterdi sheshý, prosestiń jaryspalylyǵy qaǵıdattaryn ustaný tásilderin ózgertý; azamattyq sot isin júrgizýde tatýlastyrý rásimderin qoldanýdy keńeıtý; artyq prosestik áreketter men sot aktilerin qysqartý; sot isin júrgizýde elektrondy servıster men tehnıkalyq quraldardy qoldanýdy keńeıtýdi qamtamasyz etý.

Qujatta sottyń kúrdeli emes máse­le­lerdi taraptardy shaqyrýsyz qaraýy­men baılanysty prosestik áreketterdi ońtaılandyrýǵa baǵyttalǵan normalar qamtylǵan. Ońaılatylǵan (jazbasha) is júrgizý tártibindegi isterdi elektrondy formatta qaraý usy­ny­lady. Sondaı-aq elek­trondy hatta­ma­ǵa, proseske qa­shyqtan qatysýǵa, pro­seske qatysý­shy­lardyń elektrondy gad­jet­terdi jáne basqa tehnıkalyq qural­dardy paıdalanýyna qatysty basqa jańa­lyqtardy da qarastyrady.

Senat Spıkeri Aza­­mat­tyq prosestik kodeksine engizilip otyrǵan túzetýler Memleket basshy­sy­nyń tapsyrmasy boıynsha ázirlengenin atap ótti.

– О́zgerister men tolyqtyrýlar sot júıesin odan ári jańǵyrtýǵa jáne artyq sot rásimderin qysqartýǵa septigin tıgi­zedi. Sondaı-aq zamanaýı elektrondy ser­vısterdi engizýge, azamattardyń elimizdegi sot júıesine degen senimin arttyrýǵa múm­­kindik beredi. Sondyqtan kodek­s­ke engi­­zilgen túzetýler sot tóreliginiń jedel­­digin jáne tıimdiligin qamtamasyz etip, sot júıesiniń odan ári damýyna oń áser etedi dep senemiz, – dedi M.Áshim­baev.

Kedendik baqylaýdan jaltarýǵa jol bermeıdi

«Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaq pen QHR-dyń kedendik shekaralary arqyly ótkiziletin taýarlar men halyqaralyq tasymaldyń kólik quraldary jóninde aqparat almasý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań qabyldandy.

Atalǵan kelisimge 2019 jylǵy 6 maý­symda Peterbýrg halyqaralyq ekonomı­kalyq forýmynyń aıasynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes alqasynyń tór­aǵasy, Odaqqa múshe memleketterdiń vıse-premerleri jáne QHR Syrtqy ister mınıstri qol qoıdy. Bul týraly Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev aıtyp berdi.

– Kelisimniń erejeleri aqparat alma­sýdyń negizgi kezeńderin, taraptardyń ózara is-qımyl tetigin jáne málimetterdiń kólemi men quramyna qoıylatyn talaptardy retteıdi. Jeke tulǵalardyń paıdalanýyna arnalǵan taýarlardy qospaǵanda, syrtqy ekonomıkalyq qyz­m­etke qatysýshylardyń eksporttyq jáne tranzıttik deklarasııalary bo­ıynsha ózara derektermen almasý kózdelgen. Aqparat almasý Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń ıntegrasııalanǵan aqparattyq júıesi men Qytaıdyń ýákiletti organynyń ulttyq aqparattyq júıesin paıdalana otyryp, kóliktiń barlyq túrleri boıynsha elektrondy túrde júzege asyrylady. Kelisim kúshine engen kúnnen bastap 18 aıdan keshiktirmeı málimettiń qurylymyn, formatyn, sondaı-aq aqparat almasýdyń tehnıkalyq sharttaryn anyqtaıtyn jekelegen hattamalar qabyldanady. Atalǵan hattamalar Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń ortalyq keden organdary men QHR-dyń Bas keden basqarmasy arasynda jasalady jáne odan ári ratıfıkasııalaýdy talap etpeıdi, – dedi mınıstr.

Osy Kelisim boıynsha aqparat almasý kedendik operasııalardy júrgizýdi je­del­detýge, alynǵan málimetterdi táýe­kel­derdi basqarý júıesiniń tıimdiligin art­tyrý maqsatynda qoldanýǵa jáne kedendik baqylaýdan jaltarý faktilerin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq qa­ýip­sizdikti qamtamasyz etý maq­satyn­da eki taraptyń kedendik aýmaq­tary­na yq­tı­mal qaýipti, ótkizýge tyıym salyn­ǵan já­ne shektelgen taýarlardy ákelýge baı­la­nysty táýekelderdi azaıtý kózdelip otyr.

Buǵan qosa «Qazaqstan Res­pýb­lıka­synyń keıbir zańnamalyq aktilerine soǵys jaǵdaıy máseleleri boıynsha ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańy eki oqylymda qaralyp, qabyldandy.

Qorǵanys mınıstriniń birinshi orynbasary Murat Bektanovtyń aıtýynsha, zań jobasynyń negizgi maqsaty – soǵys jaǵdaıy salasyndaǵy zańnamany jetildirý. Bul elimizde qaýipsizdikke tónetin qaterge den qoıý úshin memlekettiń qorǵanys áleýetin qoldaý qajettiginen týyndap otyr.

– «Soǵys jaǵdaıy týraly» zańda Pre­zıdent ókilettigin tolyqtyrý usyny­lyp otyr. Ol beıbit ýaqytta iske asyrylady. Bul soǵys jaǵdaıy salasyn qoldaný tár­tibin aıqyndaý, Qarýly Kúshter Joǵar­ǵy Bas qolbasshylyǵy stavkasy týra­ly, Qorǵanys keńesteri týraly, soǵys jaǵ­­daıy kezeńinde Úkimet qyzmetin uıym­das­tyrý týraly erejeni bekitý bolyp otyr. Odan basqa Úkimet qyzmeti myna­daı óki­lettikpen tolyqtyrylady: beıbit ýa­­qytta soǵys jaǵdaıy kezeńindegi mınıstr­­likter týraly erejeni bekitý, soǵys jaǵ­daıy kezeńinde memlekettik organ­dy soǵys ýaqytyndaǵy shtatqa kóshi­rýdi uıymdastyrý, jergilikti atqarý­shy organǵa azamattyq jáne aýmaq­tyq qor­ǵanys salasyn qamtamasyz etý min­detin belgileý, – dedi M.Bektanov.

Sonymen qatar soǵys jaǵdaıy keze­­ńin­de jergilikti atqarýshy organnyń óki­let­tigin kózdeý, olarǵa «oblystyń, respýb­lıkalyq mańyzy bar qalanyń, asta­na­nyń qorǵanys keńesin» qurýǵa óki­let­tik berý usynylady. Bul rette qorǵa­nys keńesteri áskerı basqarý organy re­tinde soǵys jaǵdaıy salasynyń oryn­dalýyn qamtamasyz etedi. Olar tek so­ǵys jaǵdaıy kezeńine qurylady. Son­dyq­tan Qarýly Kúshter qurylymyna kirmeıdi.

Jalpy otyrysta lotereıa qyzmetin qu­qyqtyq jaǵynan jetildirýge baǵyt­talǵan zań jobasy qaraldy. Bul qujatty Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova tanystyrdy.

Onyń aıtýynsha, 2017 jyly Úki­met  sheshimimen «Sátti Juldyz» aksıo­ner­lik qoǵamy lotereıa operatory bolyp 15 jyl merzimge anyqtaldy. Lotereıa operatorynyń qyzmetkerleriniń sany 748 adamdy quraıdy. Respýblıka boıynsha  ­
3 myńǵa jýyq taratýshy (agent) sany shaǵyn jáne orta kásipkerlerden turady. Olarmen kelisimsharttar negizinde jumys júrgiziledi, ıaǵnı lotereıa operatory lotereıanyń durys júrgizilýine jáne taratylýyna tikeleı ózi jaýap beredi. Sondaı-aq lotereıa bıletterin taratýdy óziniń negizgi qyzmetterimen qatar atqaratyn iri dıstrıbıýterler bar.

Osy qujat arqyly lotereıa operatory bolyp sanalmaıtyn tulǵanyń lotereıany ótkizgeni úshin jaýapkershiligin belgileý arqyly lotereıany jáne lotereıa qyzmetin retteý tetikteri jetildiriledi. Odan bólek, lotereıany taratýshynyń (agenttiń) mártebesi zańmen bekitildi, lotereıa operatory nemese lotereıa taratýshysy bolyp tabylmaıtyn tulǵanyń lotereıany taratýyna tyıym salý engizildi, lotereıa bıletteriniń elektrondy nysandaryna jáne lotereıa ótkizýge paıdalanylatyn jabdyqtarǵa qoıylatyn talaptar belgilendi, lotereıa operatory jáne lotereıa taratýshylary bolyp tabylmaıtyn tulǵalardyń lotereıany jarnamalaýyna tyıym salý engizildi.

Otyrysta senatorlar depýtattyq saýal­daryn jarııa etti. Nurtóre Júsip bala­lar áde­bıetin damytý jóninde, Áb­dáli Nura­lıev «Qazfosfat» JShS-nyń ónerká­sip qaldyqtaryna (fosfogıpske) qa­tysty, al Tóleýbek Muqashev óńirlerdi damytý týraly máselelerdi kóterdi.