MUNAIDY О́ŃDEITIN ZAÝYTTAR NE DEIDI?

Jyl basy Naýryzdyń kelýimen elimiz­de kóktemgi qarbalas ta bastalyp ketedi. Qazir ońtústik oblystarda egis jumys­ta­ry­na ázirlik qyzý júrip jatsa, basqa óńir­lerde tehnıkany daıyn­daý qolǵa alynǵan. Jyl saıyn kóktemgi egis jumys­tary kezinde oǵan qajetti janar-jaǵar maı máselesi týyndap, úsh munaı óńdeý zaýyty birese birlese jóndeýge turyp, birese óńdeý jumystaryn toq­ta­tatyny ádetke aınalǵandaı bolyp, sha­rýa solıarkadan, dızel otynynan, ja­narmaıdan tapshylyq kóretin. Byltyr ǵana Úkimettiń tikeleı qadaǵalaýy ar­qa­synda mundaı keleńsizdik­terge jol be­rilmegeni belgili. Al bıyl qalaı bola­dy? Úsh oblystaǵy menshikti til­shilerge osy turǵyda tyǵyz tapsyrma beril­gen bolatyn. Pavlodardan – Farıda BYQAI: Kóktemgi egis jumystaryna ar­nal­ǵan keńeste oblys ákimi Baqyt­jan Saǵyntaev janar-jaǵarmaı baǵasy baqylaýda bolatynyn, ázir­ge alańdaýshylyq joq ekendigin má­limdedi. Iаǵnı, sharýalar kóktemgi egis jumystaryna arnalǵan dızel otynynyń bir lıtrin 55 teńgeden alatyn bolady. Osy otyrysqa qatysqan “Pavlodar munaı-hımııa zaýyty” aksıonerlik qoǵamynyń bas dırektory Shýhrat Danbaıdyń ja­nar-jaǵarmaı baǵasyn bir teń­ge­ge kóterý jónindegi usynysy qa­byl­danbady. Naryq baǵasy joǵary ekeni belgili, mundaıda sharýalar­dyń ózi janarmaıdy qaıta satyp paıda kórýi múmkin degendi alǵa tartyp edi, oblys basshylyǵy mu­naı óńdeýshilerge arzandatylǵan janar-jaǵarmaıdyń baǵasy 55 teńge dep belgilegen Úkimet sheshimin oryndaýdy talap etti. Otyrysta sonymen qatar kók­temgi egis jumystaryna kirisetin sharýalarǵa janar-jaǵarmaıdy munaı bazalarynan tezdetip áketý jó­ninde keńes berildi, sebebi, ma­myr aıynda janarmaı baǵasy qym­battaýy da múmkin. Al zaýyt bas­shylyǵynyń málimdeýinshe, búgin-erteń dál kóktemgi, naýqan qyzǵan ýaqyttarynda munaı-hımııa zaýyty jóndeý jumystaryna toqtaıdy degen eshqandaı sóz joq. Jalpy jurtshylyq Pavlodar munaı-hımııa zaýytynyń 58 paıyz­dyq úlesi memleket menshigine be­ril­geninen habardar. Oblys orta­ly­ǵyndaǵy munaı óńdeıtin alyp zaýyt buǵan deıin ındonezııalyq “Sentral Azııa Petroleým” kom­pa­nııasynyń qaramaǵynda boldy. О́tken jyly zaýyt aksııalary ın­donezııalyq kompanııadan tıimdi sharttarmen satyp alyndy. Bul munaı óńdeıtin óz zaýytymyzdyń bir bóligin ózimizge qaıtaryp, mem­leket menshigine aınaldyrý jóninde jyldar boıy aıtylatyn áńgimege núkte qoıǵandaı boldy. Endi ult­tyq kompanııa bas bolyp, munaı óń­deý zaýytynyń aldynda elimiz aýmaǵyn janar-jaǵar maımen qam­tamasyz etý, munaı ónimderiniń sapa­syn eýropalyq standarttarǵa jetkizý mindetteri tur. Jańa salyq kodeksine saı shıki munaı ishki naryqqa satý úshin óndirilse, oǵan salynatyn salyq ta eki ese tó­mendep, soǵan saı janar-jaǵar­maı­dyń da baǵasy arzandaıdy delingen. Ataqty munaı zaýyty óz qoly­myz­ǵa kóshti dep alaqaılaǵanmen, Pav­lodar munaı-hımııa zaýyty qubyr arqyly Reseıden keletin munaıdy óńdeıtini belgili. Álemde munaı baǵasy óse bastasa, onda shekara asyp keletin shıkizattyń da baǵasy qymbattaıdy degen sóz. О́z zaýy­ty­myzǵa ózimizdiń eldiń munaıyn jet­kizip, ony óńdep, iske jaratqansha da biraz ýaqyt bar sııaqty. Bul kúnderi zaýyt 2010-2014 jyl­dary aralyǵynda júzege asa­tyn óndiristi jedel damytý baǵ­darlamasyn ázirledi. Keshendi joba Úkimettiń munaı óńdeý salasynda byltyrǵy jyly qabyldaǵan jos­pary negizinde jasaldy. Baǵdar­la­ma eki kezeńnen turady. Munyń alǵashqysy, zaýyt mamandarynyń aıtýynsha, shıki munaıdy óńdeýdiń jyldyq óndirisin 6 mıllıon tonnaǵa deıin jetkizý bolyp otyr. Iаǵnı, osy kezeńde zaýyttyń ón­dir­gen ónimi Eýro-2 halyqaralyq stan­darttaryna saı kelýi tıis. Odan keıingisi munaı óńdeýdiń jyl­dyq úlesin 7,5 mıllıon ton­naǵa deıin arttyrý, osynyń nátı­jesinde ýaqyttyń ózi talap etip otyrǵan Eýro-4 standartyna tolyq kóshe alady. Atyraýdan – Joldasbek ShО́PEǴUL: – Munaı óńdeý ónerkásibiniń ózindik erekshelikteri kóp. Sonyń ishinde munaı óńdeý zaýytynyń tehnologııalaryn udaıy tekserip, baqylap otyrmasa, kúrdeli tehno­lo­gııalyq úderister jumysynda ki­dirister bolýy múmkin, – dep bas­ta­dy áńgimesin Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń bas dırektory Talǵat Baıtazıev. – Al munyń zardaby men zalalyn aıtpaı-aq qoıaıyq. Sol sebepten jyl saıyn josparly sharalarǵa sáıkes zaýyttaǵy teh­no­logııalyq úderister atqarylatyn ar­naıy qondyrǵylarda kezeń-ke­zeńimen kúrdeli jóndeý jumystary atqarylady. Bıyl ELOÝ-AVT-3 qondyrǵysy kezekti kúrdeli jóndeý jumystaryna 23 sáýirde toq­ta­ty­la­dy. Bul – munaıdy bastapqy óńdeý úderisi atqarylatyn qon­dyr­ǵy. Kúrdeli jóndeý negizinen bir aıǵa sozylatyn jumys bolǵanmen, bizdiń muny shamamen 25 kún ishinde tolyq aıaqtaýymyzǵa múmkindigimiz jetkilikti dep senimmen aıta ala­myn. О́ıtkeni, zaýytta osyndaı kúr­­deli jóndeý jumystary kezinde ELOÝ-AT-2 qondyrǵysymen mu­naı óńdeý jalǵasady. Iаǵnı, jo­ǵaryda aıtqan qondyrǵy jóndeý jumys­taryna toqtatylǵanda, dál sol kúni burynnan jumys jasap turǵan ekinshi qondyrǵymen munaı óńdeý jumystary jalǵasa beredi. Demek, munaı óńdeý tehno­lo­gııasy toq­ta­maı­dy. Buǵan qosa vakýmdyq blok­ta jańǵyrtý ju­mys­tary júr­gizilý­de. Munda bu­rynǵy peshti osy zamanǵy ozyq túrimen aýystyrý at­qa­rylýda. Basty maqsat – teh­no­­logııalyq úde­ristiń qalypty bo­lýyn, munaı óńdeý tehnologııa­sy­nyń senimdi jumy­syn qamtamasyz etý, sonymen birge, qorshaǵan ortanyń tazaly­ǵyn saqtaý. Atyraý munaı óńdeý zaýytyn­da­ǵy jóndeý jumystarynyń osy kezeńge oraılastyrylýynyń basty sebebi – úsh munaı óńdeý zaýy­tyn­daǵy munaı óńdeý úderisin toqtat­paý. Bul tıisti mınıstrlikpen ke­lisilgen, solardyń bekitken tizbe­sine oraı atqarylady. – Bıyl zaýyt aýyl sharýa­shy­lyǵy jumystary úshin qansha tonna janar-jaǵarmaı berýi qajet? Aýyl sharýashylyǵy qurylymdary janar-jaǵarmaıdy der mezgilinde alýyna zaýyt tarapynan qıyn­dyq­tar týyndap júrmeı me? – Bizdiń zaýyttan naýryz aı­yn­da kóktemgi aýyl sharýashy­lyǵy jumystaryna qajetti 3702 tonna janar-jaǵarmaı bosatyl­dy. Al sáýir aıynyń alǵashqy tórt kúnin­de 803 tonna janar-ja­ǵar­maı ji­berildi. Tek osy maq­satqa aı saıyn 40 myń tonnadaı dızel otynyn bosatýǵa múmkin­digimiz bar. Janar­maı kólemi de osy sha­mada bolady. Sharýa­shy­lyq qury­lymdarynan túsken tapsyrys ýaqytynda oryn­da­lady. Zaýyt tarapynan aýyl sha­rýa­shylyǵy qurylymdaryna ber­i­le­tin janar-jaǵarmaımen qamtý­da eshqandaı qıyndyq týyn­damaıdy. Aýyl sha­rýashylyǵy qu­rylym­dary tıisti janar-ja­ǵar­maıdy der mez­gi­linde alýyna tolyq kepildik bar. Shymkentten – Baqtııar TAIJAN: Kóktemgi egis jáne kúzgi jıyn-terin kezinde dıqan qaýymy ara­syn­da alashapqyn bolady. Qysta jáne jaz aılarynda qalypty ju­mys jasap turǵan munaı óńdeý zaýyttarynda aıaq astynan jaý shap­qandaı asyǵystyq týyp, jón­deýge turady. Qordaǵy janarmaı taý­sylýǵa aınalǵanda baǵa kúrt as­pandaı jóneledi. Úkimettiń jeńil­detilgen janar-jaǵarmaıyn ala almaı sarsańǵa túsip júretinderi qanshama. Al bıyl qalaı bolady? Bıznestiń áleýmettik jaýapker­shi­ligi aıasynda oblys ákimdigimen memorandýmǵa qol qoıǵan “Petro Qazaqstan Oıl Prodakts” JShS basshylarymen áńgimeleskende osy saýaldardy qoıǵan edik. Oǵan kom­panııanyń prezıdenti Veı Iýısen men birinshi vıse-prezıdenti Asyl­bek Kárimbaev, kommersııa jó­nin­degi vıse-prezıdenti Azamat Aqy­shev qatysty. Meniń suraqtaryma olar kezektesip jaýap berdi. Aldy­men kompanııa prezıdenti bastady. – Munaı aıyrý zaýyty ár kom­panııadan qabyldaǵan munaıdy óńdep beredi. Mindeti osy. Al ja­narmaı, jaǵarmaı alǵan kompa­nııa­lar baǵany ózderi belgileıdi, biz oǵan yqpal ete almaımyz. Zaýyt Úkimet aldynda alǵan mindette­me­sin adal oryndap keledi. Aýyl sha­rýashylyǵy mınıstrligimen dıqan­dar men sharýalarǵa qajet ýaqytta arzan baǵamen munaı ónimderin bosatý jóninde jasalǵan keste bar. Máselen, kelisim-shart boıynsha naýryz aıynda 22 myń 660 tonna dızel maıyn daıyndaýymyz kerek edi, biz 24 myń tonna daıyndadyq. Mindettememizdi 110 paıyzǵa oryn­dadyq. – Jaqsy eken. Naýqannyń qyzý ýaqytynda jóndeý jumys­ta­ryna zaýytty toqtatpaısyzdar ma? – Kóktemde toqtatpaımyz. Al kúz aıyn­da mınıstrlikpen kelise otyryp ýaqytsha toqtatatynymyz ras. Biz muny naýqanǵa oraı paıda tabýmen emes, óz ishki jumystary­myz­­dy ret­teý úshin júrgizemiz. Zaýyt álem­dik básekege qabiletti bolý úshin modernızasııalaýdan ótýi kerek. Bul – Elbasynyń kásip­oryndarǵa qoıyp otyrǵan basty talaby. Kompanııa basshylyǵy 2014 jylǵa deıin osy maqsatqa 1 mlrd. 200 mln. dollar bólip otyr. Biz búginde munaıdyń 65 paıyzyn ǵana paıda­lanyp otyrmyz. Eýropada 1 tonna munaıdyń 95 paıyzyn ıgerip, 93, 95, 98 joǵary markaly benzın aıyrady. Bizdiń maqsat 89 paıyzǵa kóterý. Móldir munaı ónimderi arqyly biz olarmen osylaısha básekege túse alamyz. – Aldaǵy ýaqytta sizder bosa­typ jatqan baǵaǵa ózgeris ene me? – Shıkizat pen munaı ónimde­rin óndeýde baǵa aıyrmashylyǵy bolýy múmkin. Baǵany bizge munaı­yn aıyrýǵa ótkizgen kompanııa­lar­dyń ózderi belgileıtindigin aıttyq. Al óz tarapymyzdan kelsek, sáýirde baǵa ózgermeıdi. Kvotaǵa sáıkes beremiz. – Búgin oblys basshylyǵymen memorandýmǵa qol qoıdyńyzdar. Zaýyt strategııalyq nysan bolǵa­ny­men, ekologııaǵa tıgizer zııany da bar. Álemdik daǵdarysqa baılan­ys­ty sizderde jumysshylardyń jal­aqysyn azaıtý, qysqartý oqıǵa­lary oryn aldy ma? – “Petro Qazaqstan Oıl Pro­dakts” JShS oblys ákimdigimen bız­nestiń áleýmettik jaýapkershi­li­gin arttyrý maqsatynda áleýmettik jobalardy iske asyrý úshin 150 mln. teńgege memorandýmǵa qol qoıdy. Dál osyndaı qarjy ótken jyly da bólingen bolatyn. Al zaýyt ómirine keletin bol­saq, myńnan asa jumysshylary­myzdyń barlyǵy derlik ońtústik azamattary. Tek syrttan jeti shet­el azamaty ǵana jumys jasaıdy. Kom­panııa eńbek shartynda kór­se­til­gen mindettemelerdi adal oryn­daıdy. Aılyq jalaqy joǵary, jumysshylar qysqarǵan joq. Ony ózderińiz kelip, jumysshylarmen pikirleskende kózderińiz jetedi. Ekologııalyq maqsatqa bólingen úlken qarjy onyń zardaptaryn azaıtýǵa jumsalyp keledi. Kompanııa áleýmettik jobalarǵa bólgen qarjydan bólek óz esebinen jetimder úıi, qarttar úıine, múge­dek jandarǵa kómektesýdi óz bo­ry­shyna sanap, qamqorlyqtar ja­saýda. Qazaqstandyq kompanııa bol­ǵan­nan keıin memleketimizdiń tútini túzý ushyp, órkenıetti eldermen bá­sekege qabiletti bolýy, azamat­ta­rynyń barshylyqta ómir súrýi bizdiń de maqsatymyzǵa kiredi. Osy baǵytta jumys jasap jatyrmyz.