Rýhanııat • 11 Maýsym, 2020

Qara qyz...

1641 ret
kórsetildi
25 mın
oqý úshin

Janat – úrkek jan. Daýys kó­ter­seń, kózderi baqyraıyp, uzyn kir­pik­teri dirildep, bıdaı óńi bir aǵaryp, bir bozaryp ketedi. Esime bir oqıǵa túsedi... Bizdiń teatr­dyń 25 jyldyq toıyna oraı qala ákimine de, onyń orynbasary­na da kirdim. «Akademııalyq teatrdyń eski ǵımaratynda otyrmyz, kó­rer­men zaly 190-daı oryn ǵana. Al qoıylymdarymyz jaqsy. Al­aıd­a kórermenge jetpeı jatady. Toıdyń aldynda bizge bir av­tobýs syılasańyzdar jaqsy bo­lar edi» degen ótinish aıttym. Mańaıdaǵy oblystarǵa, aýdan­dar­ǵa gastrolge baryp turatyn edik. Toı ótti. Ákim sahnada sóı­le­di. Avtobýs bergen joq. Biraq ishimde bir suraq qalyp qoı­dy. Kóp uzamaı, shamasy 4-5 aı ótkende Jastar teatryna ákim­niń orynbasary avtobýs syılady. Jalpy, ákimniń orynbasarynyń osy «Jastar teatry» dese ylǵı búı­regi buryp turatyn... Opera jáne balet teatrynyń ǵımaratyn da, ataq-abyroı, orden-medal, pá­ter­di de kóbine solarǵa berip jú­r­di. Men soǵan ashýlanamyn. Bilgen adam­ǵa bul da moraldyq korrýpsııa... Soǵan kúıemin...

Qara qyz...

«Jaraıdy, meni syılamasyn, «aka­demııalyq» mártebemiz baryn umytyp ketsin... Biraq Qalıbek Qýanyshbaevtyń arýaǵyn nege syılamaıdy dep kúıip-pisip ju­­mysqa keldim. Lezdeme bas­tal­dy. Bir kezde Janat Chaıkına ótken jetidegi spektaklge taldaý jasaı kelip: «Talǵat, mynalardy óıtý kerek, búıtý kerek...» de­geni. О́zim qanym qaınap, «taz ashýyn tyrnadan alady» degendeı Janatqa bas saldym. «Sen nege meni Talǵat deısiń? Myna zalda jastar otyr. Bul sonda seniń úl­giń be? Ony-muny...» dep dúrse qoıa berdim. «Kerek bolsa meni Talǵat Dosymgalıevıch, bolmasa qurmetti kórkemdik jetekshi» dep aıt... «Janat sasyp qaldy. Qarap­tan qarap qysylyp, qarsy bir­deńe deýge lajy qalmaǵandaı kózi sharasynan shyǵardaı, eki beti dý ete túsken. ...Astyńǵy erni sál-pál dirildegendeı... Aıap ket­tim... Baıqamaı ózimsinip, er­ke­­­lep, nazdanyp aıtqanyna ózi de ókingendeı... Bul onyń áli kún­­ge ańǵaldyǵy, tazalyǵy, tu­nyq­­tyǵy...

Janat Chaıkına – Kerekýdiń tý­ma­sy. Biraq onda rýshyldyq, jershildik degen aýrý joq. Ol  – kez kelgen teatrda alańdamaı is­teı beretin ónerpaz... Onyń bo­ıyn­da falsh, ótirik aıtý eshqashan bolmaǵan. Men osy jolǵy ma­qa­lam­da Janattyń ózin sóıletýdi jón kórdim.

– Janat, sen teatrda dı­rek­tor­dyń áıeli bola júrip jumys istediń? Qansha ret kúıeýińniń qam­qorlyǵyn kórdiń? Ol dırektor bolyp istegen jyldary basqa ak­trı­sa­larǵa jetpegen qandaı maı shelpekke keneldiń?

Janat tárbıeli, ıntellıgentter otbasynan shyqqan. Keıde «dál mańdaıynan tıgen tastaı tý­ra kelgen sózderge shyr-pyr etip qalady».

– Jo-joq, men eshqashan ondaı jaq­sylyq kórgenim joq. Keri­sin­she, qaıta zııany tıdi deýge bolady. О́ıtkeni teatr qaınap jatqan qa­zan ispetti. Onyń tvorchestvosy da, óneri de, sózi de, kózi de kóp bolady. Qaıta men kóbinde «bi­r­eý-mireý sóz qylady, qoıshy» dep ózimdi-ózim shektegen adammyn. Mysaly, men Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi ataǵyn teatr ashylǵan soń alty jyldan keıin aldym. О́ıtkeni oblystaǵy basshylar jańadan ashylǵan teatrdy shashyratpaı ustap qalaıyq degen nıetpen ataq-abyroıyn bere bas­tady. Al men sodan keıin birde-bir ret ne orden, ne medal, ne ataqqa usynylmappyn. Kóbinde ózim yńǵaısyzdanyp, kúıe­ýi­me sóz keler degen jeleýmen she­gine berdim.

Janat durys aıtady. Basqa pysyqaı bireý bolǵanda kúıeýi bar, súıeýi bar, baıaǵyda-aq Ha­lyq ártisi bolatyn aktrısa edi.

Janat – lırık... Án aıtqanda ja­nymen aıtady. Daýsy ná­zik... Úninde adam janyn, jú­re­gin, boıyńdaǵy uıyqtap jat­qan sezimderdi oıatatyn áýez bar... Jaq­sy ánshi bolý úshin aı­qaı­laı­tyn zor daýys emes, júrekten shyǵyp júrekke jeter jalyn kerek sııaqty. Janat án salǵanda janyń jaı tabady. Amerıkalyq aty álemge áıgili Larrı Kıng degen ­jýrnalıst bar. Naǵyz juldyz. Lar­rı Kıngtiń ıntervıýine qatysý ártistiń de, sportshynyń da, ánshiniń de, mıllıonerdiń de, tipti Prezıdenttiń de armany deý­ge bolady. Onyń ıntellektisi, sóz som­daýy, suraqtary talaıǵa úlgi bolǵan talantty jan. Meniń kýmırim. Men de keıde sol Larrı Kıngshe sóılep ketemin.

– Shynyńdy aıtshy, qaıtys bol­­ǵan­dar perishtelermen «Múń­kir-Náńkirmen» jolyǵady dep ja­tady ǵoı... Sonda sen Al­la­ǵa ne der ediń?

Janat únsiz qaldy... Sál-pál otyrystan keıin:

– Eı, Alla, aldymen maǵan azdy-kópti ǵumyr bergenińe myń alǵys deımin. Jáne men osyny kópten kútken edim... Bul pánıde maǵan qyzyq ómir bergenińe, maǵan urpaq bergenińe, maǵan ǵajap taǵdyr bergenine rahmet aıtar edim... – degen.

Ol únsiz qaldy... Kóz aldyma Ja­nattyń «Armanym Áselim» spek­taklindegi Ásel keldi. Ús­tin­de qyzyl qamzol, etegi tizesin japqan qońyr kóılek, basynda qyzyl oramal. Úrkek Ásel, balań Ásel, taldyrmash Ásel. Qatal taǵ­dyr, opasyz mahabbattyń qur­bany bolǵan Ásel. Qatty bo­ran­ǵa maıysqan, biraq synbaǵan sámbi taldaı Ásel... Janary jasaý­rap, kózine eriksiz erik berse de erteńge degen úmitin úz­be­gen perishte Ásel...

Janatta sah­­nalyq kórik, sulýlyq bar... Sah­­nadaǵy Chaı­kı­naǵa ǵashyq bol­­maý múmkin emes. Naǵyz Shyńǵys Aıtma­tov­tyń Áseli... Bir adamnyń ǵana armany emes, el ish­in­degi kez kelgen er-azamattyń kóke­ıindegi, túı­si­gin­degi, sana­syn­daǵy, kó­ńi­li­niń túbindegi tyl­sym­nyń túk­pir-túkpirindegi, tań­ǵy tórtte uı­yqtap jatyp aıan bolyp kel­gen­de­gi arýdaı Ásel...

Jalpy, aktrısa mamandyǵy – baqyt hám sor... Jaqsy, talantty aktrısa bolý tek bir teatr­dyń ǵana abyroı-ataǵy emes, ol óner aspanyndaǵy jaryq jul­dyz, tań atardaǵy Sholpandaı, mańaıyna nur shashatyn, kó­rer­men sol úshin qýanatyn, qol soǵatyn, keýdesin kerip dem alyp maqtanatyn, masattanatyn quby­lys... Jáne oǵan tek daryndy da sulý, tekti de bilimdi, oqyǵan-toqy­ǵany jeterlik. Eń negizgi osy qasıetterge qosa jibek minez ke­rek. Mine, Janat – dál osyndaı akt­rısa.

– Shynyńdy aıtshy, eger de taǵ­dyr taǵy osy ómirdi qaıtadan basta dese – osy ómiriń dýbl bolsa, aktrısa bolar ma ediń?

– Joq...

– Sonda?

– Iá, eger ondaı bolyp myna j­a­ryq dúnıege qaıta kelip, qaı­ta­dan múmkindik bolsa, aktrısa bolmas edim...

– Sonda kim bolar eń?

– Bilmeımin... Múmkin psıholog...

Janat dál qazir shynyn da, syryn da aıtyp otyr. Iá, ónerde jan­keshti jandar jeterlik. Taǵy ómir berer bolsa, kóbi oılanbas­tan osy taǵdyryn, osy ómirin qaıtalaýdy qalar edi. Múmkin men de dál solardaı jandardyń biri shy­ǵarmyn. Al Janat endi ómirge qaı­ta kelse, aktrısa bolǵysy joq...

Janat Chaıkına naǵyz Keńes ókimetiniń óskini. Kóp balaly otbasynan shyqqan. О́z ákesi tym erte ómirden ótken. Úıelmeli-súıe­l­me­­li 6 balanyń bireýi. Dury­sy besinshisi. Janat óz ákesin bilmeı ósti. Jetimdiktiń de, joq­shy­­lyqtyń da, jesirliktiń de ne ekenin kó­rip boıjetti. Bala bolsa da sheshe­si­niń 6 balany arqasyna salyp júrip asyraǵanyn kórdi. Biraq qaǵilez, sezimtal, sergek, sypaıy bolyp ósti. Án saldy, ádemi bop álemge kózin ashty. Sondyqtan da Janatty bala kezden bári tez tanydy. Sabaqty jaqsy oqı­tyn, ústi-basy muntazdaı, tap-tuı­naqtaı taqyldaǵan qara qyz bolyp ósti. Artekke de bardy, án de saldy, átkenshek te tepti. Tek artıst bolam dep oılamaǵan. Mek­tepte án salý – ómir boıy áde­mi bolyp júrý, kıiný, qydyrý, álemdi sharlaý dep oılaǵan. Ánshi bolam dep Almatyǵa konkýrsqa kelgen qyz konservatorııadan bir-aq shyqty. Akter degen ne mamandyq? Ol kim bolyp shyǵady? Qaıda isteıdi? Onda kimder sabaq beredi? Bilmegen... Áıteýir bar uqqany – keıin bitirgende kınoǵa túsýi múmkin. Janatqa unaǵany osy ǵana. Kınoǵa túsý. О́ıtkeni Janat soǵys kınolardy, sosyn úndi fılmderin jaqsy kóretin. Jáne oǵan qatty unaı­­tyny Radj Kapýr, Mıthýn Chak­rabortı, ásirese Nargız... Qandaı sulý, daýsy qandaı? Án­de­rin aıtsaı... Myń buralǵan bıi de ǵajap... Janat dál osyndaı múmkindikke ıe aktrısa bolýdan bas tarta almady. Onyń ústine Janat tártipti qyz. О́tirik aıtpaı­dy, bireýdiń ala jibin atta­ma­ǵan, qyzyl baǵdarshamǵa ótpegen, tek jaqsy oqıtyn qyz. Bir sózben aıtsaq, ıdeal. Bul – bala kezden qanǵa sińgen tárbıe. Tek úı tárbıesi emes, bul qoǵamnyń erejesi. О́ıtkeni Keńes ókimeti jastardy osylaı tárbıelegen. Onda úlkender, muǵalim, bastyq qalaı aıtsa solaı bolýy tıis. Onyń oqýdan bas tartpaǵany da osy ekinshi sebep edi. Eń bastysy – túsip turǵan daıyn oqý. Jáne eń keremeti arý qala Almaty... «Alataý» kınoteatry, avtovokzal, Kóktóbe, «Almaty» qonaqúıi, trolleıbýs jáne balmuzdaq. Mundaıdan qalaı bas tartasyń.. Janat Chaıkına oılamaǵan jerden konservatorııanyń teatr fakýltetine, KSRO Halyq ártisi Sholpan Jandarbekovanyń kýrsyna osylaı túsken.

– Janat, sen qyzdaryńdy ónerge jibergen joqsyń? Ásirese, kenje qyzyń Aqnur aktrısa bolaıyn degende qarsy bolypsyń ǵoı.

– Iá, qarsy boldym... О́ıtkeni óziń bilesiń ǵoı... О́ner joly aýyr... Tipti  qatygez... Men kór­gen qıyndyqty qyzym kórme­sin dedim...

Men baıaǵyda Almatyda bolǵan Jeltoqsan kóterilisi jaıly kıno túsirgenmin «Qyzǵysh qus» degen. Ol fılmde Janat Chaıkına Roza degen áıeldiń róline tústi. Roza sol kezeńniń, sol qoǵamnyń keıipkeri. Armany asqaq bola tura kún­derdiń kúninde ómir aǵysyna qa­rsy tura almaı ózin joǵaltqan keıipker. Ásirese osy joly tú­ni­men ishkeni araq, aýzynda shylym, yrdý-dyrdý bı, qysqasy yrjalaq ómir. Tańerteń Roza men basty keıipker Sanjardyń kórinisin túsirý kerek bolatyn. Túsirip jatqan jerimiz – Maımaq stansasy. Uly Aıtmatovtyń týǵan aýyly Shekerdiń jany. Qazan aıynyń sońy. Kún salqyn. Ásirese tańerteń, keshke bizde «rejim» degen uǵym bar. Ol – tań atyp kele jatqandaǵy, bolmasa kún uıasyna batardaǵy kórinis. Sebebi osy kezde túsirgen kórinis álde­qaıda erekshe ádemi kórinedi. Ol qysqa ǵana kez. Bar-joǵy 20-25 mınýt qana. Osy kezde túsirip úlge­rý qajet. Ol úshin túsirý toby erte turyp, 3-4 saǵat buryn daıyndalady. Bul joly da erte keldik. Grım salyp daıyndalyp jatyrmyz... Operatorlar da, jaryq túsirýshiler de, grımerler de saqadaı saı. Onyń ústine dál osy kezde alystan, sonaý kóz ushynan poıyz ótýi kerek. Aınaladaǵy aǵash bitken sarǵaıyp kúz kelgenin bildirgendeı. Ásirese taý ańǵary óte salqyn. Biz túsirý to­by ústimizge kýrtka, kofta, aıa­ǵy­myzǵa etik degendeı jyly kıin­­genbiz. Janattyń ústinde tek jal­­­ǵyz ǵana kóılek. О́ziniki emes, bas­­­tyǵy, «dosy» Álibaevtiki. Onyń da túımesi shala sa­lynǵan. Dir-dir etedi... Fılm­degi bas keıipker Sanjar jeltoq­san­nyń yzǵarynan naqaq kúdikti bolyp, qańǵyrǵan ulan, qańbaqtaı ár jerdi panalap, osy úıge, Baba Zınaǵa kelgen. Fılmniń sıýjetin baıandamaı-aq qoıaıyn. Tek osy sahnadaǵy sıýjetti esime túsireıin.

Roza-Janat: – Sen munda neǵyp júrsiń? Qazir kesh bolmaı turǵanda bul jerden ket... Úlken qalaǵa bar, oqy. Áıtpese mendeı sorly bolasyń... Qury tez bul jerden. Bul mańaı ósetin jer emes, óshetin jer. Aqylyń bolsa, tabanyńdy jaltyrat...

Osy kezde alystaǵy taý ańǵa­ry­nan poıyz kóringen. Bul da al­dyn ala kelisilip qoıylǵan. Janat-Roza sózin jalǵastyrǵan...

– Átteń, meniń poıyzym ótip ketti-aý, ómir boıy tosqan poıyz... Iá... adam ǵumyry kútýden, saǵynýdan, ańsaýdan, armannan turady. Qaıda bararyń belgisiz bolsa da alysqa, tym alysqa, kez-kelgen poıyzǵa otyryp kete ber­giń keledi... Dalaǵa qarap, zý etip artta qalǵan baǵa­na­larǵa kózińdi tal­dy­rasyń. Kóz ushyndaǵy mań-mań basqan túıeler týraly oı­laı­syń. Qaıda bara jatyrsyń? Kimge? Nege? Belgisiz... Biraq adam bir jerde qalyp qalmaýy tıis... Alda qandaı stansa, nendeı beket tosyp tur? Ol da jumbaq... Biraq adam tabıǵaty osy jyljý, júre berý... Sosyn oılamaǵan jerden bireýmen jolyǵý, kezdesý... Ol kim? Bul jerge qaıdan kel­gen, ol da belgisiz... Biraq janyń, sanań, uıalyp jatqan túı­sigiń osylaı deıdi...

Bir kamera týra aldynan, ekin­shisi janynan túsirip jatyr, Bi­rin­shi dýbl... Bir qarasam, bári durys sekildi. Biraq sonda da bir­deńe jetispeı tur. Osy sát daýy­symdy kóterip, aıqaılap jiberdim. «Chto za haltýra, nado goto­vıtsıa Chaıkına!» dedim. Janat selk ete qaldy. Ánsheıinde «Janna, Jannochka, Janat» degen­ge úırengen ol qanshama el-jurttyń kózinshe aıǵaılaǵanǵa shydaı almady... Motor! Janat­tyń erinderi sál-pál ash­yl­­ǵan. Dál qazir men biletin, tanı­tyn, qaljyńdasatyn tanysym emes... Alystaǵy bóten, basqa jan... Keýdesi tolǵan ókinish, zapyrandaı ashy ómirdiń qyzyǵyn, tańǵy altyda atyp turar – ju­mys­qa asyǵatyn áıeldiń ornyna – myna álemde adasqan, jo­ǵal­ǵan, baqyt jolyna bara jat­qandaǵy baǵdarshamy isten shyq­qan, lımonadtyń bótelkesine baıqaýsyzda kirip ketip, shyǵa al­maǵan shybyndaı... Yzyńyna eshkim qulaq aspaǵan shybyn-shirkeı...

Janat-Roza – mine osy... Ernindegi er­megi – sıgarettiń kók tútini ǵana tirshilikten habar bergendeı. Bundaı kúı, kúıik, sher-shemen, ókinish, yza, azap arqalaǵan jalǵyz Roza-Janat qana emes... Bul ımperııanyń, Ke­ńes ókimetiniń irip-shirigen tu­syn­daǵy beıkúná jas qyzdyń kóz jasyndaǵy, talaıyndaǵy taǵ­dyr... Bul keıipker jıirkenishti klas­sıkalyq jaman obraz emes. Kerisinshe, onyń jaraly júregine janyń ashıdy. Aıaısyń... Aıaısyń da artynan kelip qushaqtap: «Aınalaıyn, muńaıma, muqalma. Adasý kimde bolmaıdy», dep jubat­qyń keledi... Ol da osy sát óksip jylap, baýyryńa eń­kil­­dep kelip jyǵylyp qusha­ǵyń­­nan pana izdeıtindeı... Ja­ra­ly eliktiń jaýtańdap qarap, ań­shynyń myltyǵynan qashpaı, qaıta kelip aıashy dep aıaǵyna kep jyǵylǵandaı jandy sýret... Túsirip jatyrmyz... Túsirip ja­tyr­myz... 3-4 dýbl poıyz ótken­she túsirip úlgerdik. «Stop»! «Spasıbo za semkı»! Janat áli jylap otyr. Qasymyzda qarap turǵan keńestik kıno korıfeıi Nonna Mordıýkovanyń da kózi­nen jas yrshyp ketti. Nonna Vıktorovna ekeýmiz ońasha ketip qaldyq. Kelesi sahna basqa jerde.

Mordıýkova kózin súrtip kele­­di. «Janna kakaıa prelest! Ta­lant­­l­­ıvaıa, krasıvaıa. Eı nado po-bolshe snımatsıa...Ty je krýtoı – predlagaı drýgım rejısseram... Ona... ona krasavısa».

О́kinishke qaraı, kóp uza­maı Keńes ókimeti tarap, ár res­pýb­lı­ka óz jolymen ketti de, kıno múlde toqtap qaldy. Janat aldynda Serik Jarmuhamedovtiń «О́telmegen paryz» fılmine de túsken. Ánýar Moldabekov, Doshan Joljaqsynov, Merýert О́tekeshova syndy kınonyń myq­ty juldyzdarymen áriptes boldy... Ol da bólek áńgime, bólek taqyryp... Bolashaqta Janat Chaı­kınanyń tvorchestvosyn zert­teı­t­in jas býynnyń júgi bolar dep úmit­tenemin.

Menińshe, tvorchestvolyq portret jazǵanda óziń jaqsy biletin adam jaıly sóz qozǵaý qıyn... О́ıtkeni sen ony kópten bilesiń...

– Shynyńdy aıtshy, sen otbasynda baqyttymyn dep aıta alasyń ba?

Chaıkına taǵy tosylyp qaldy.

– Joq, – dedi.

Áıel retinde «baqytty boldym» dep aıta almaımyn... Al ana retinde shúkir... Úsh qyzym bar... Nemerelerim bar. Alaıda jastyqtas jar retinde baqytty boldym dep aıta almaımyn.

Janat kúlgendeı boldy.

– Eger Alla taǵy da ómir berse, osy qatemdi túzer edim...

...Janat stýdenttik kezderin ózi­niń ómirindegi baqytty kezeń­der dep esepteıdi. Ol ras. Kýrstas dostary... Almahan, Ajar, Alma, Shám­shııa... Jigitter de shetinen daryndy, kishipeıil. О́ner álip­pe­siniń alǵashqy qyzyǵy da, shyjy­ǵy da mol jyldar... Ekinshi kýrs­ta júrgende Ajar qurbysy turmysqa shyqty. Áıgili jazýshy Berqaıyr Amanshınniń qyzy. Uzyn boıly, aqquba... Sámbi taldaı qyz. Ol 4-shi kýrstaǵy Tuńǵyshbaıǵa shyqty. Janat ta qarap qalǵan joq. Don Kıhottyń qasyndaǵy Sancho-Pansadaı Sekerbekke tur­­mysqa shyqty... Shashy uzyn, qal­qań qulaq Sekerbek sýyrypsalma aqyndyǵy bar, otyrystyń gúli bolǵan. Sonymen úılený toıy Almatyda dúrildep ótti... Alaı­da Janattyń ishinde, janynda, júre­ginde bir nárse qalǵan... Ol áli búrin ashyp úlgermegen, bol­ma­sa ýaqyty jetip pispegen kók órik, kók túıin – mahabbat bolatyn. Kók túıin keıin pisti... Bul ómirde ýaqyty jetkende basqa baǵban da bolatynyn, bal shyrynyn ózge adam da jeýge bola­ryn bildi... Ol tek keıin... V.Ejov­tyń «Bulbuldar túnin» dı­p­lomdyq jumysqa daıyndap jú­rip, ónerdegi seziminiń ómirdegi se­zimge ulasqanyn baıqamaı qal­ǵan... Iá, solaı... Sezim úshin sot­taýǵa bolmaıdy... Múmkin ke­ńes­tik ıdeologııa da, adamdyq, qoǵamı moral da olardyń bul qy­lyǵyn qoldaı qoımasy anyq... Alaıda dál sol kezde Janat bárin-bárin basqasha sezingen... Tańer­teńgi taý sýyna uıqyly oıaý kelip qoıyp ketkende aldymen deneń dir ete qalady. Sosyn bir janyp, bir kúıesiń... Jaǵaǵa shyǵyp, taý bulaǵynan alys anaý tóbeniń astyna túskende tońǵanyńnan búkil deneń qusettenip kógerip salqyndaı bastaısyń.... Sezim de keıde dál solaı... Ol tek jas­tyq­qa ǵana tán erlik, sezimmen ǵana sabaqtas órlik.

– Jańylyspasam, sen eki már­te oblys­tyq máslıhatta depý­tat boldyń aý deımin...

– Iá, eki ret.

О́ner adamdarynyń saıasatta júrgenderi je­ter­lik. О́zimiz biletin Tuńǵyshbaı Jamanqulov pen Qudaıbergen Sultanbaevtyń «Tamashaǵa» shyǵýy ǵajap bola­tyn. Ekeýi de ol kezde úlken sah­­na­dan basqa estrada janryn da jandandyra bastady. Eke­ýin el-jurt alaqanyna saldy. Sol Qudaıbergen de depýtat bol­ǵan. Alaıda keı depýtat­tar el-jurttan buryn óz qara ­bas­­ta­rynyń jaǵdaıyn oılap jú­re­di. Qoldaǵy múmkindigin paı­da­la­nyp, páter sharýasyn, mashı­na máselesin sheship alady. Al Janat Chaıkına qara basyna ınedeı de jaqsylyq jasaǵan joq. Tipti ol týraly oılanbaǵan. Eki márte ózi tanymaıtyn múgedek eki áıel­ge kómektesti.

– Sen orys teatrynda da oı­na­­dyń emes pe?

– Iá, Pavlodar oblystyq orys drama teatrynda rejısser Dmıtrıı Svıderskıı qoıǵan «Marııa Stıýartta» oınadym.

– Men kórgenim joq... al resenzııasyn respýblıkalyq basylym­dar­dan da baıqamadym. Deı tur­ǵan­men ózińe qalaı? Oınaı aldym dep oılaısyń ba?

– Iá, shamam kelgenshe oınadym. Kúndiz-túni daıyndaldym de­sem, ótirik emes. Basqa orys akterleri sózderin ejelep otyrǵanda, men rólimdi jattap aldym. Kórermen tipti meniń Marııa Stıýartty oınaǵanda qazaq aktrısasy ekenimdi umytyp ke­tetin.

Janat mektepti qazaqsha bitir­gen­men, oryssha oılaıdy. Muqııat tyńdasań, sóılegeninde qazaqsha áýezden góri, oryssha maqam basym...

– Qazaqsha aıtqanda sen qazir úlken aktrısasyń. Jasyńdy aıtyp turǵanym joq. Seniń oınaǵan ról­derińniń kóbin aıtamyn...

Janat ornynan kóterilip, ashyq turǵan terezeniń aldyna kelip, maǵan bir qyrynan turdy. «Syrly aıaqtyń syry ketse de, syny ketpegeni» kórinip tur. Áli kúnge ájimsiz. Qońyrqaı júzi kóp­ten kúnge tımegendeı bozarǵan sııaq­ty. Kezinde qazaq ónerine jalt etip enip, jasyndaı jarq etken aktrısanyń oınaǵan rólderi bar­shylyq.

– Suraǵymdy jalǵastyra bereıin. О́kinishiń bar ma?

– Bar, – dedi Janat!

– Nemerelerimdi ana tiline úı­retpegenime ókinemin. Qyzdarym tur­mysqa shyqqanǵa deıin qazaq tilin táp-táýir biletin. Biraq kú­ıeýleri qazaqı bolmady. So­ǵan qynjylamyn. Nemerelerime qa­zaqsha ertegi aıtpaǵanyma qı­na­lamyn....

Ol kózine kelgen tańǵy shyq­taı jasyn irkip aldy da, kúr­sin­di...

– Men ólimnen qoryqpaımyn. Biraq nemerelerimmen dalada, saıabaqta, kóshe­de júrgende olarmen oryssha sóıleskenime qınalamyn...

– Shynyńdy aıtshy... Neden qorqasyń?

– Jalǵyzdyqtan... Aktrısa re­tinde men Baıan, Eńlik, Djýl­et­ta­ny oınamasym anyq... Alaıda... Taǵy da repıtısııaǵa qatyssam... Taǵy da rólimdi oılap jatyp uıyqtap ketsem... Atyp turyp asyǵys-úsigis jumysqa júgirsem deımin... Sosyn... sahnadaǵy árip­tes­terime jaman áriptes bolmasam dep qorqamyn. Jalpy, men qor­qaqpyn ǵoı... Janat Chaıkına taǵy da shynyn aıtady... Dúnıede qo­ryqpaǵan adamdardan qorqý kerek...

– Rahmet, Janat... Suhbatyńa, shynyńa, syryńa... Saý bol!

Janat esikten únsiz shyǵa ber­di. Esikti jabarda sál kidirgen. Bir­deńe aıtqysy kelgen syńaıly. «Janat ne boldy? Taǵy da qo­sa­ryń bar ma?» deýge bolar edi... Taǵy da ony-munyny sóz etýge bolatyn. Biraq úndegenim joq. Nege? О́ıtkeni Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Janat Chaıkına jaıly sózdiń bul sońǵysy bolmasa eken deımin. Laıym solaı bolǵaı...

 

Talǵat TEMENOV,

Qazaqstannyń halyq ártisi