Bulaq sýynyń densaýlyqqa zııandy ekeni «Qostanai – adaldyq alany» jobalyq keńsesi men ekologııa departamenti zerthanalyq-saraptamalyq baqylaý bóliminiń mamandary birlesip júrgizgen zertteý jumystarynyń nátıjesinde belgili bolyp otyr. Qaınar sýdyń quramynda nıtrat, fosfattar men aýyr metaldardyń shekten tys kóp mólsheri anyqtalǵan. Mamandardyń aıtýynsha, kóktem jáne jaz maýsymynda sýdaǵy adam aǵzasyna zııandy elementter úsh ese kóbeıedi eken. Mysaly, bir lıtr sýdaǵy amonıı tuzynyń shekti mólsheri 45 mg-nan aspaýy kerek. Al sarapshylar Qostanaı mańyndaǵy bulaq sýlarynda bul kórsetkish 145 mg-nan asyp ketkenin aıtady.
– Bul sý sapasynyń tómendigin jáne onyń múldem ishýge jaramaıtynyn bildiredi. Biz júrgizgen taldaýlar sý quramynda aýyr metaldar men ammonıli top elementteriniń mólsherden tys kóp ekenin kórsetip otyr. Qarapaıym halyqqa túsinikti tilmen aıtatyn bolsaq, bulaq sýynyń quramynda sharýashylyqqa paıdalanylatyn hımııalyq qaldyq kóp. Oǵan qala kóshelerinde jańbyr sýy aǵyp ketetin toǵandardyń bolmaýy men turmysta polıfosfattardyń jıi qoldanylýy áser etip otyr, – dedi ekologııa departamenti basshysynyń mindetin atqarýshy Talǵat Sábıev.
Ásirese jazdyń aptap ystyǵynda qala mańyndaǵy bulaqtardyń basynda sý kezekte turǵandar kóbeıedi. Bireýi shaılyq sý alady, bireýi muzdatqyshyna qoıyp qaınatpaı ishedi. Mamandar muny bilmestikke sanap otyr. Ekologterdiń aıtýynsha, bulaq sýyn súzgiden ótkizip ishti ne, qaınatyp ishti ne, báribir densaýlyqqa keri áseri saqtalady. О́ıtkeni sý quramyndaǵy aǵzaǵa zııandy zattar qansha qaınatsań da ketpeıtin kórinedi. Munyń zııanyn adam birden baıqamaıdy. Tipti shamadan tys nıtrattar men fosfattardyń kesirinen búıregine tas turyp aýyryp qalǵannyń ózinde, nemese marganes saldarynan este saqtaý qabileti kemı bastaǵanda derttiń sýdan ekenin ańǵarmaýy múmkin.
Mamandardyń eskertýine qaramastan, bulaq bastaýlaryna baryp jatqan jurt tolastar emes. Osydan bir-eki jyl buryn bul tabıǵı sý kózderiniń basyna «Bulaq sýy ishýge jaramsyz!» degen eskertpe taqtaısha ornatylǵan eken. Kópshilik kóp ótpeı ol taqtaıshany da túbinen qoparyp julyp alypty.
– Biz monıtorıng ótkizý barysynda bulaqtyń basyna baryp, turǵyndarmen tildesip, sýdyń zııandy ekenin túsindirip kórmek boldyq. Biraq munymyzdan túk shyqpady. Bulaq basyndaǵylar sózge qulaq aspastan, qutylaryn toltyryp alyp jatty. Endi qala mańyndaǵy bulaqtardy sharýashylyqqa paıdalanylatyn sý kózi retinde tanyp, ony kómip tastaý týraly másele kóterý ǵana qaldy. Basqa amal joq, – dep qynjyldy «Qostanaı – adaldyq alańy» jobalyq keńsesiniń jetekshisi Anjela Áljanova.
Qostanaı oblysy
