Senimsizdik sońy – sergeldeń (Juqtyrǵandar sany 17 myńnan asty)

Bul – shıelenisken shetin jaǵdaıdyń bir sheti ǵana. Karantınge jabylyp, qańyrap turǵan nysandardy qosymsha stasıonarǵa aınaldyramyz-aý, alaıda onda jatqyzatyn naýqastardyń bárin qaraýǵa medısına mamandaryn qalaı jetkizemiz? Covid-19 dertine dýshar bol­ǵandar kúnnen-kúnge kóbe­ıip keledi. 20 maýsymdaǵy jaǵ­daı boıyn­sha koronavırýs ınfek­sııa­syn juqtyrǵandar sany 16 779-ǵa jetti. Munyń syr­tyn­da sımptomsyz syrqat­tan­ǵandar 8229 adam bolǵan. Sonda barlyǵyn qosa alǵanda indettiń quryǵyna ilingenderdiń sany 25 myńnan asyp ketedi. Vırýs juq­tyrǵan, biraq boıynda bel­gileri baıqalmaıtyn azamattar 3 maýsymnan bas­tap bólek sa­naq­qa alyna bastady. О́ıtkeni sta­­­tıs­­tıkada emdelýdi qajet ete­­tin­­der ǵana kórsetilip jatyr.

Jalpy, 15 óńirde koronavırýs juq­tyrǵandar kúrt ósti. Onyń ishinde Aqmo­la, Túrkis­tan, Qostanaı, Pavlodar oblys­tarynda jáne Nur-Sultan qalasynda indet órship tur.

Bul vırýs meńdegen jurt­tyń qarasy qalyńdaǵan sa­ıyn stasıonarlarda da oryn jetpeı, biraz sarsańǵa salyp jatyr. Mundaı keleńsiz kórinisterdiń birazyn áleýmettik jelilerdegi kópshi­liktiń baıbalamynan baıqaýǵa bolady.

Jaqynda elordadaǵy №1 qalalyq aýrý­hanada naýqastar oryn bolmaı, dálizde jatqany týraly vıdeo tarap, buǵan na­razylyq bildirgender az bolǵan joq. Mu­nyń anyq-qanyǵyn Nur-Sultan qala­sy Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń baspa­sóz hatshysy Aıjan Isadan surap bildik.

«Epıdemııalyq jaǵdaıdyń nasharlaýyna baılanysty kópbeıindi №1 qala­lyq aýrýhanaǵa júgingender sany kúrt artty. Apta basynda osy aýrýhanaǵa qabyl­­danǵandar shamadan tys kóbeıip, palatalardyń bosaýyna qaraı naýqastardy ýaqytsha dálizge or­na­lastyrǵan jaǵdaı boldy. Búgingi tań­da palatalarǵa 200-den asa adam qabyl­danyp, ornalastyryl­dy. Tur­ǵyn­dar­dan qaladaǵy osy epıde­mııalyq jaǵdaıǵa túsinistikpen qarap, ty­nyshtyqty saq­taýdy suraımyz. Dári­ger­ler qoldan kelgen barlyq qajetti me­dı­­sı­nalyq kómekti kórsetip jatyr», dedi ol.

Almaty qalasynda ınfeksııalyq stasıonarlar – 95%, al Nur-Sultanda 90% tolypty.

Densaýlyq saqtaý mınıstriniń mindetin atqarýshy Lázzat Aqtaeva 19 maýsym kún­gi málimdemesinde elimizdegi jalpy ınfek­sııalyq stasıonarlar 75% tolyp turǵanyn atap ótti. Qazir ınfeksııalyq stasıonarlarda 7 544 tósek-oryn daıyndalǵan. Budan bólek 373 reanımasııalyq tósek-oryn bar, onyń úshten bir bóligine aýyr háldegi naýqastar jatqyzylǵan.

Buǵan qosa jedel járdemniń sha­qyr­ǵanda kele qoımaıtynyn aıtyp, sha­ǵymdanatyndar da jıiledi. Al jedel jár­dem kólikteri jany qysylǵanǵa jetip barǵannyń ózinde naýqastardy qaıda aparyn bilmeı dal bolyp jatyr. О́ıtkeni aýrýhana, stasıonarlarda ońaılyqpen oryn tabyla qoımaıdy. Sondyqtan turǵyndarǵa aýmaǵy boıynsha qaraıtyn emhana dárigerleri kóbine úılerinde oqshaýlanýǵa keńes berýde. Al aýrýhanalarǵa jaǵdaıy ortasha jáne aýyr naýqastardy ǵana jatqyzýǵa týra kelip tur. Áleýmettik jelidegi aza­mattyń shaǵymyna oraı Almaty qalasy Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Kamaljan Nadyrovtyń ta jaýaby osyǵan saıady. Onyń aıtýynsha, qalada jaǵdaı tym qıyndap, emhanalarǵa kúnine 100-den asa naýqas túsip jatyr. Basqarma basshysy emhanalarda ortasha eseppen 200-300 oryn bolsa, naýqastardyń bárin syıǵyzý úshin úsh kún saıyn ınfeksııalyq stasıonar ashýǵa týra keletinin, al munyń múmkin emes ekenin aıtady.

«Búginde qalada Sovid-19 indetimen aýyrǵandardy emdeýge 10 emhana ja­saqtaldy. 1300-den asa naýqas emdelip jatyr. Basqa emhanalardy vırýs juq­tyrǵandardy emdeıtin orynǵa beıimdeý múmkin emes. Sebebi olar basqa patologııa boıynsha naýqastardyń ómirine arasha bolýda. Másele tek stasıonardaǵy orynda emes, vırýs juqtyrǵandardy emdeýge daıyn dárigerler tobynyń bar-joǵynda. Soǵan sáıkes, jaǵdaıy ortasha aýyr ne aýyr naýqastardy ǵana jatqyzýǵa májbúrmiz. Medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek kórsetetin dárigerlerge túsetin salmaq eselep artty. Onyń ústine bul vırýstyń arnaıy emi áli tabylǵan joq. Sondyqtan azamattardan aqylǵa kelýin suraımyn. Jurttyń kóbi bizdiń aıtqandarymyzdy eleýsiz qaldyryp jatyr. Tipti áli kúnge deıin vırýs juqtyrý qaýpi baryna senbeıtinder kezdesedi. Munyń bári jaǵdaıdyń kúrt nasharlaýyna ákelip soǵady», dedi K.Nadyrov.

Naýqastar sımptomsyz jáne sımp­­tomdyq bolyp bólinedi. Qandaı da bir klınıkalyq belgileri joq, biraq PTR-taldaýy oń nátıje kórsetkender ambý­latorııalyq baqylaýda bolady. Koro­navırýstyń jeńil túrimen aýyr­ǵan­dardyń negizgi belgileri – tynys alýdyń qıyndaýynyń bolmaýy, tynys alý jıiligi mınýtyna 24-ten kem, temperatýrasy qalypty nemese 38 gradýstan tómen, tamaq­tyń qyzarýy, jutyndyrmaýy, muryn­nyń bitelýi, shamaly jótel, tamyr soǵysy mınýtyna 60-80 soqqy sheginde bolýy. Qazir indettiń osy jeńil túrine shaldyqqandar úılerinde em-dom qabyldap jatyr. Alaıda olardyń da shaǵymy az bolmaı tur. Bir máselesi – qajetti dári-dármekti satyp alýǵa qaltasy kótere bermeıdi, onyń ústine izdegen dárisi dárihanadan tabylmaıdy.

Sonymen qatar kópshilik boıynda koronavırýstyń bar-joǵyn anyqtaıtyn testtiń jetkiliksizdigin, qunynyń qymbat ekenin aıtyp qynjylys bildirip jatyr. Soǵan qaramastan PTR-test ala­tyn zerthanalarǵa qaraı aǵylǵan jurt kó­beıdi. Olardyń arasynda vırýs­tan amany da, juqtyrǵany da bar. Al áleýmettik ara­qashyqtyq saqtalmaı, uzyn-sonar kezek­tiń paıda bolýy vırýs­ty odan saıyn órshitip jiberýi múmkin. Bul máseleni ret­teý úshin tıisti oryndar klınıkalyq nemese epıdemııalyq belgisi baıqalmaıtyn azamat­tardyń testten ótýiniń qajeti joq dep otyr.

L.Aqtaeva bıyl naýryz aıynan bas­tap koronavırýs boıynsha 1 271 471 zert­hanalyq zertteý júrgizilgenin atap ótti. Iаǵnı osynsha adam PTR-testten ótti. Bul – adam aǵzasyndaǵy vırýstyń fragmentterin anyqtaýǵa múmkindik beretin molekýlıarly bıologııalyq ádis. Sáýir aıynyń alǵashqy jartysynda táýligine 5 myń adam, ekinshi jar­tysynda táýligine 14 myń adam PTR-test­ten ótken. Búginde táýligine 28 myńǵa jýyq test júrgizilip jatyr. Memleket bas­shy­sy test júrgizýdi áli de arttyrýdy tapsyrdy.

«Qazirgi tańda test-júıeleriniń qaldyǵy – 501 myń. Onyń ishinde mem­lekettik zerthanalarda 300 myńnan asady. Bul – 18 kúndik qor. Qosymsha zert­hanalardyń qýatyn táýligine 35 myńǵa deıin jetkizý kózdelgen. Ol úshin úkimettik rezerv esebinen 1,2 mln test-júıesi satylyp alynady. Júrgizilip jatqan testterdiń sany boıynsha máli­metti keltirsek, 100 myń adamǵa eseptegende Qazaqstan táýligine 7 myń adamdy testten ótkizedi. Basqa eldermen salystyryp kórelik: 100 myń adamǵa eseptegende Aýstrııa men Kanadada kúnine
6 myń adam, AQSh-ta 8 myń adamdy ótkizedi. Bul tizimde Qazaqstan 34-orynda tur», dedi L.Aqtaeva.

Onyń aıtýynsha, medısınalyq uıym­darda ınfeksııalyq jáne provı­zorlyq stasıonarlarǵa jatqyzylǵan, JRVI, pnevmonııa belgileri bar nemese KVI juqtyrǵan, medısınalyq baqylaýdaǵy azamattar testileýden ótedi. Epıdemııalyq kórsetkishter boıynsha naýqastarmen jaqyn qarym-qatynasta bolǵan azamat­tar, stasıonarǵa josparly nemese shu­ǵyl túsken pasıentter, medısınalyq-áleý­mettik mekemelerge túsken azamattar testten ótedi. Sonymen qatar test aldyn alý sharasy úshin de ótkiziledi. Ol sanat bo­ıyn­sha ótetinder – Qazaqstanǵa shetelden keletin azamattar, juqtyrý qaýpi joǵary medısı­na qyzmetkerleri men áskerge sha­qy­rylýshylar.

Indet beleń alǵan shaqta medısına mamandarynyń jetispeı jatqany azdaı, olardyń birazy qyzmet etýge qaýqarsyz bolyp qalyp jatyr. О́mirin táýekelge tigip, qaýipti aımaqta vırýs juqtyrǵandardyń janyna jalaý bolyp júrgen dárigerlerdiń ózderi de bul keseldiń kesapatynan qutyla almaýda. 18 maýsymdaǵy derek boıynsha koronavırýspen aýyrǵan naýqastardyń
12 paıyzy – medısına qyzmetkerleri. Jalpy sany – 1 904. Olardyń 30 paıyzy jumysta júrip juqtyrǵan eken.

Koronavırýs ınfeksııasynyń keńi­nen tarala bastaýy basqa aýrýlardy asqyndyryp jiberdi. Búginde elimizdiń tus-tusynda ókpesi qabynǵandardyń tym kóbeıip ketkeni jıi aıtylýda. Maýsym aıynda aýrýhanaǵa pnevmonııa­men tú­setin­der sany jyl basyndaǵy shamamen salystyrǵanda 100 ese ósken. 18 maý­symda Covid-19 indetinen 97 naýqas kóz jumsa, sonyń ishinde 54 adamda burynnan ınfarkt, ınsýlt, onkologııalyq aýrýlar sııaqty dertter bolǵan. Iаǵnı bul jaǵdaıda koronavırýs janama áser etken.

Tótennen kelgen bul tajalǵa densaý­lyǵy onsyz da táýir bolmaı júrgen týy­starymyzdyń, jasy ulǵaıǵan úl­ken kisilerdiń tótep berýi ekitalaı. Son­­dyqtan aınalamyzdaǵylardyń da aman­dyǵyn oılasaq, saqtyq sharalaryn barynsha qatań ustaný mańyzdy. Jańa indettiń baryna senbeı, sekemmen qarap, selqostyq tanytqanymyzdyń sońy úlken beıbereketke ákelip soqtyrýy múmkin.