Bolmysy bólek tulǵa

Al jasampaz bolmysy ony óz elinde ozyq ınno­va­sııalyq mektepter men ýnı­versıtetterdiń negizin qa­laý­ǵa, bilim berý, ǵy­lym, den­­saýlyq saqtaý salalaryn jaq­sartýǵa, áleýmettik-má­de­nı saıasatty jetildirýge, qa­zaq halqynyń ejelgi rýha­nı-ónegeli dástúrleri men ot­­­ba­­sylyq qundylyqtaryn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan bas­tamalaryna yqpal etedi. El qaýipsizdiginiń aıqyn kórinisi – ishki saıası turaqtylyqty saqtaý men qoǵamdy biriktirý sekildi qıyn iste týǵan topy­raǵynyń qýat bereri sózsiz. Qa­zaqstannyń ulttyq múddesin kózdeıtin, kópvektorly syndarly syrtqy saıasatynyń ar­qasynda ol halyqaralyq are­nada jaýapty ári senimdi seriktes retinde tanyla bil­di. Qarqyndy qurylys júr­gizip, en dalada zamanaýı qala turǵyzý sekildi batyl she­shim­deri arqyly ǵalamdaǵy bos jerlerdi ıgerýge jáne jalpy­adamzattyq órkenıettiń damýyna da eleýli úles qosyp ke­­ledi. Sondaı-aq qazaq dalasyn ǵaryshpen baılanystyratyn qaqpany da aıtpaı ketýge bolmas.

Bul aıtylǵannyń barlyǵy Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezı­denti, Elbasy Nursultan Na­zar­­baevqa tikeleı qatysty. Múmkin kókeıińizde «Bul tym ásirelengen ne ýtopııalyq sýretteý emes pe?» degen saýal týar. Bul suraqqa eki ja­ýap aıtar edim. Shyn máninde, onyń bolmysynda tabıǵattan da­ryǵan rýhanı bıiktik, bola­shaqqa degen nyq senim men erekshe rýh bar. Al ekinshi qur­ǵaq qııalǵa negizdelgen ýto­­pııaǵa kelsek, onyń ózi bu­ǵan «Endeshe, bul ǵajaıyp álem­de nege ómir súremiz?» de­gen rı­torıkalyq suraqpen jaýap berer edim. Nursultan Nazarbaev fenomeniniń sy­ry onyń eńbek­ke degen súıis­pen­shiliginde jatyr, ol týa­bit­ti eńbeksúıgishtigi ne ýaqyt óte kele qalyptasqan eńbek­qor­lyǵy bolar. Ol eńbek­tegen sha­ǵynan búginge deıin sana­ly ne ıntýısııalyq túrde shy­ǵar­mashylyq, kúndelikti tur­mystyq, aǵartýshylyq, zııat­­kerlik, fızıkalyq ne oı eńbegimen shuǵyldanyp ke­ledi. Onyń qasynda bolǵan et jaqyndary – ákesi men ana­sy, baýyrlary, dostary, ustazdary, tálimgerleri men áriptesteri de óz qyzmetine adal, mindetterine jaýapty aza­mattar boldy. Al ishki má­de­nıeti joǵary, ba­ǵy­ty aı­qyn janǵa syrttan esh­nárse áser ete almaıdy. О́z eń­be­gi­men tapqan nannyń, sol as­ty pisirgen anasynyń aıaýly alaqany oǵan áli kúnge deıin nyq turýǵa kómektesedi. Ony Táńir jarylqady! Jasampaz eńbekke degen qushtarlyq pen jigerlilik ony qorǵap, saqtap keledi. Ol óz boıyndaǵy eńbek adamyn qaıraı tústi. Al onyń ómir órnegin aıqyndaǵan qazaq halqynyń órkenıettik kody óne boıyna danalyq, ótkir aqyl, temirdeı tózimdilik, keń dúnıetanym, jaýapkershilik pen uly rýhty jıyp berdi.

Bir sózben aıtqanda, 1991 jyly Nursultan Ábishulynyń KSRO-nyń Premer-mınıstri bolýǵa usynylýy da kezdeısoq emes. Ony alpaýyt Keńes eli­­niń kúıregen ekonomıkasyn qaıta qalpyna keltirýge qaýqarly kásibı maman jáne jaýapkershilikti óz moınyna alýdan tartynbaıtyn tulǵa retinde kórdi. Odan bólek onyń alǵyr kóshbasshy ekenine kóz jetkizgen Belovej kelisiminiń jaqtastary óz jaǵyna tartýǵa da tyrysty. Dál osy kelisim Keńes Odaǵynyń ydyraýyna sebep boldy. Bul jaǵdaıda N.Nazarbaev kóregen saıasatker retinde ózin qıturqy saıası oıynǵa tartýǵa jol bermeı, ózgelerdiń múddesin qorǵap, soıylyn soǵýdan bas tartty.

Qazaqstan men Qyrǵyz­stan­dy tarıhı turǵydan ta­myr­lastyǵy, mádenı, rý­ha­nı, adamgershilik qundy­lyq­ta­rynyń jaqyndyǵy jáne til, dástúr, ádep-ǵuryp pen na­­nym-senimniń ortaqtyǵy ja­­­­­qyndastyrady. Ǵasyrlar boıy eki el arasynda ózara tatý kór­shilik pen baýyrlastyqqa qurylǵan qarym-qatynas or­­­­nady. Sondaı-aq saıası, eko­­­­­no­mıkalyq jáne sharýa­shy­­lyq ómirdiń barlyq deń­geıinde be­rik jáne senimdi tú­sinistik bar. Egemendik al­ǵan­nan keıingi jańa saıası ke­ńistiktegi qyrǵyz-qazaq qa­rym-qatynasy Keńes Oda­ǵy kúıremeı turyp, 1991 jyl­dyń basynda-aq qaıta jań­ǵyr­ǵany aıtylyp júr. El Pre­zıdenti, Parlament Tór­aǵasy, Úkimet basshysynan tur­ǵan Qyrǵyzstan delegasııasy sol kezdegi Qazaqstan asta­nasy Almatyǵa 1991 jy­ly qańtar aıynda kelgen edi. El Prezıdenti bolǵan Nur­sultan Nazarbaev bizdi ba­ýyr­las el retinde qushaq jaıa qarsy aldy. Ol kezde ekeýmiz jaqsy tanys boldyq. О́z mem­leketimizde Kompartııanyń orta­lyq komıtetiniń hatshylary bolǵan kezden bastap dostyq, baýyrlastyq jáne is­kerlik baılanysymyz úzilgen emes. Sol sapar barysynda biz eki el arasyndaǵy saıası-ekonomıkalyq, áleýmettik-mádenı baılanystardyń jaı-kúıi men perspektıvala­ryn talqylaı kele, ózara yn­ty­maqtastyqty odan ári da­my­týǵa yqylasty ekenimizge kóz jetkizdik. Nátıjesinde, Qyr­ǵyzstan men Qazaqstan ara­syndaǵy dostyq, ynty­maq­tastyq jáne tatý kór­shi­lik týraly alǵashqy keli­simge qol qoıyldy. Dál sol saparda men Nursultan Ábish­ulynyń memlekettik já­ne halyqaralyq istegi us­tam­dylyǵyna, onyń memlekettik kózqarasynyń ke­mel­digine, ekonomıkalyq bas­qarý já­ne memlekettik qurylys máse­le­lerine kelgendegi yqpa­ly­na kóz jetkizdim. Bizdiń osy saladaǵy ustanymdarymyz uqsas boldy. Ekeýmiz de sol kezdegi saıası ahýaldyń jáne aldaǵy oqıǵalardyń baýyrlas elderdegi memlekettik qury­lys úshin tarıhı mańyzy men múmkindigin jaqsy túsindik. Birlesken áreket pen ózara yn­tymaqtastyqtyń aýadaı qajet ekeni belgili boldy. Ke­ıinnen N.Nazarbaev TMD, odan keıin EAEO, Keden odaǵy jáne ShYU, UQShU sııaqty burynǵy odaqtyq respýblıkalardy biriktiretin basqa da ıntegrasııalyq birles­tik­terdi qurýǵa bastamashy boldy. Jalpyǵa birdeı áleý­met­tik-ekonomıkalyq damý, tu­raq­tylyq pen beıbitshilikti saq­­taý úshin tıimdi yntymaq­tastyqty, ózara is-qımyl men qoldaýdy kózdegen baǵyttyń du­rystyǵyn tarıh ózi dálel­dedi.

Qyrǵyzstan men Qazaqstan arasynda memleketaralyq qa­ty­nastardy nyǵaıtýda jáne ózara tıimdi yntymaqtastyqty ornatýda Nursultan Nazar­baev­tyń eńbegi – ólsheýsiz. Ol 2005 jáne 2010 jyldar­daǵy oqıǵalardan keıin Qyr­ǵyz­­standaǵy ishki saıası jaǵ­daıdy turaqtandyrý jáne onyń halyqaralyq mártebesin qalpyna keltirý isine baǵa jet­pes úles qosty. Qyrǵyz hal­qy N.Nazarbaevtyń eki eldiń tatý kórshiligin, ynty­maq­tastyǵy men áriptestigin nyǵaıtýdaǵy kúsh-jigerin joǵary baǵalaıdy. Elbasy qyrǵyz halqyna asa iltı­pat­pen qaraıtyny belgili. Bul oıdy onyń táýel­sizdiktiń al­ǵashqy kúninen bas­tap Qyr­ǵyzstanǵa árdaıym qoldaý kór­setkeni týraly resmı má­lim­demesi qýattaıdy. Qos baýyrlas eldiń dostyq qarym-qatynasyn Táńir qoldasyn!  

Qazaqstannyń jańa astanasy jaıly birer sóz aıt­sam dep edim. Nur-Sultan – qa­zaq­tyń keń-baıtaq dalasyn­da boı kótergen zamanaýı sha­­har. Bul – dana da kóregen El­­basy N.Nazarbaevtyń bas­shy­­­­­lyǵymen qazaq halqy tur­ǵyzǵan ertegi-qala.

Asa qadirmendi Nursultan Ábish­ulyn 80 jyldyq mereı­toıymen shyn júrekten qut­tyqtaı otyryp, oǵan zor den­saýlyq, uzaq ǵumyr, jemisti de tabysty jumys, otbasy­na jáne qazaq halqyna jaqsy­lyq, ıgilik pen baq-bereke tileımin. 

Medethan Sherimqulov,

Qyrǵyz Respýblıkasy Parlamentiniń Tóraǵasy (1990-1995 jj.)