Mereıtoı ıesiniń qurmetine halyqaralyq onlaın-konferensııa uıymdastyrylmaqshy eken. «Qandaı jaǵdaı bolsa da Seıit aǵanyń dál týǵan kúninde ótkizemiz. Kóptegen elder ǵalymdar Zoom arqyly qosylýǵa daıyn ekenin bildirdi. Bári de qyzyǵyp otyr», deıdi Kenjehan. Sonyń aldynda Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet habarlasyp, 25 maýsymda Nur-Sultandaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada elordanyń zııaly qaýymynyń qatysýymen onlaın pishinde konferensııa ótkiziletinin aıtqan, Seıit Qasqabasovtyń ǵylymdaǵy shákirti retinde sol jıynǵa moderatorlyq etip berýdi usynǵan bolatyn. Bári durys. О́te durys. Mundaı bıiktegi tulǵalarǵa qandaı qurmet te, qandaı iltıpat ta jarasady.
Ony bul bıikke bettetken baspaldaq osydan alpys jyldaı buryn bastalǵan. «Edigemen (kórnekti folklorshy Edige Tursynov – S.A.) birigip jazǵan «Ertekshi Shalqarbaı Dańylbaev» atty alǵashqy ǵylymı maqalasy áli esimde. Ol Ǵylym akademııasy baspasynan shyqqan «Qazaq fılologııasynyń máseleleri» atty jınaqta jarııalandy. Bul talantty jastar úshin úlken abyroı boldy», dep jazady akademık Serik Qırabaev «Ǵulama» atty maqalasynda. Qazaq memlekettik pedagogıka ınstıtýtynyń fılologııa fakýltetiniń stýdenti bola júrip, osyndaı qundy jarııalanymdarymen kózge túsken, uly Áýezovtiń batasyn alyp úlgerip, á degennen naǵyz ǵalymdyqtyń jolyna bet qoıǵan jas Seıittiń baǵyn birden jandyrǵan basty jaıdyń biri ataqty folklortanýshy N.Smırnovanyń aspıranty atanýy edi. «Jas shákirtiniń qarym-qabiletin tanyp, bolashaǵyna sengen Nına Sergeevna Seıitti úlken akademııalyq mektepten ótkizdi. Mektep bolǵanda qandaı! Orys folklortaný ǵylymynyń kileń myqtylarynyń irgeli eńbekterin jas Seıit bas almaı oqyp, zeıinine toqydy, qazaq materıaldary negizinde avtorlyq oı-tujyrymdar jasap, óz zertteýlerinde damytty», deıdi Seraǵań jańaǵy maqalasynda. Jas ǵalym reseılik akademııalyq folklor mektebi, arǵydaǵy G.Potanın, V.Radlov, A.Veselovskıı, bergidegi V.Propp, V.Anıkın, N.Kolpakova, V.Gasak, E.Meletınskıı, K.Chıstov, ózimizdegi M.Sılchenko, N.Smırnova usynǵan úzdik úlgilerden kóp úırengen, solar ustanǵan qasterli qaǵıdattardan mol taǵylym alǵan. Akademııalyq mektep degennen eske túsedi, aspırantýrada júrgeninde Seıit gazetke birer maqala jarııalapty, sol jazǵandaryn oqyǵan Nına Sergeevna qatty renjipti. Onysy nesi? Jetekshi degen shákirtiniń baspasózde kórine bergenine qýanbaıtyn ba edi qaıta? Joq, dál osyǵan shyn ǵalym qýana qoımapty. «Stılińdi jeńildetip alasyń, ǵylymı sóz saptaýdan alshaqtap qalasyń» depti de, kandıdattyq dıssertasııasyn jazyp bitirgenshe gazet redaksııasy ataýlyǵa jaqyndaýǵa tyıym salypty. Bilgen janǵa bul da bir úlgi.
Sum soǵystyń saldarynan ákeden bir jasynda qalǵan Seıit pen teteles ápkesi Kúláı ekeýin aıaýly anasy, ózimiz qolynan dám tatqan Áýjan apamyz Almaty túbindegi Qaskeleńge, Seıittiń naǵashy jurtyna jetkizip, qos qulynyn Almatyda oqytqan. Naǵashy atasy Ábdikárim aqsaqaldyń arqasynda bala kúninen qyr ómiriniń qyr-syryna qanyqqan, mektepten keıin eki jyldaı Qaskeleń aýdanynyń Chapaev atyndaǵy sovhozynda qoı baqqan, mal sońynda taý-tas kezip, kıiz úıde túnep ósken Seıittiń basty baqytynyń biri – dala men qala mádenıetin boıyna birdeı sińirgendigi, ana tili men orys tilin qatar, birdeı, sonshama jetik bilgendigi, ekeýin ǵylym kógine parlap ushar qos qanaty ete alǵandyǵy. Klassıkalyq bılıngvızm – Qasqabasov fenomeniniń bir syry. Bul úlgini ol uly ustazy Áýezovten alǵan. Qazaq folkloryn túpnusqadan, tek túpnusqadan oqıtyndyǵy, el ishine shyqqan ekspedısııalar kezinde quımaqulaq qarııalardan tyńdaǵan, jazyp alǵan jyrlaryndaǵy, ertegilerindegi, ańyzdaryndaǵy qazaqy qaıyrym-qaǵystardy qazaqy qulaqpen estıtindigi, «qazaq mýzykasyn jan-júregimen jaqsy kóretini, oraıly shaqta qazaq ánderin aýzynan sý aqqansha shyrqap aıtatyny» (Aqseleý Seıdimbek), ordaly oılaryn orysshada da, qazaqshada da jerine jetkize jazatyndyǵy Seıit Asqarulynyń alabóten artyqshylyǵy. Ǵalymnyń juldyzy ǵylym aspanynda jastaı jarqyraǵan. Alǵashqy eńbekteriniń ózine ataǵynan at úrketin aǵalary da estip-kórmegen nebir baǵalar berilgen. O.Iosttyń jas ǵalymdy «legenda kazahstanskoı naýkı» ataǵanyn, V.Chastnyhtyń ony «genıalnyı ýchenyı» degenin qyzdyrmanyń qyzyl sózine qosa qoıatyndar tabylsa tabylar, biraq Seıittiń jıyrma segizge jańa tolǵan tusynda úsh tomdyq «Istorııa kazahskoı lıteratýry» akademııalyq basylymy avtorlarynyń biri bolǵanyn, kandıdattyq dıssertasııasynyń negizinde jazylyp, 1972 jyly Máskeýdegi «Naýka» baspasynan shyǵarylǵan «Kazahskaıa volshebnaıa skazka» kitabynyń sol tusta Odaq kólemindegi eń tańdaýly bes basylymnyń biri retinde tanylǵanyn, oǵan «Voprosy lıteratýry», «Sovetskaıa tıýrkologııa», «Vestnık AN SSSR» «Rýsskıı folklor» sııaqty salalyq bedeldi basylymdardyń betinde odaq kólemindegi múıizi qaraǵaıdaı ǵalymdar kólemdi resenzııalar jarııalaǵanyn, osynyń bári aınalyp kelgende qazaq folklorıstıkasynyń ataǵyn aspandatqanyn, bizdegi gýmanıtarlyq mekteptiń bedelin bıiktetkenin, al álemdik aýqymda alǵanda jalpy keńestik túrkologııanyń upaıyn asyrǵanyn moıyndamaıtyndar tabyla qoımas. Álemdik folklortanýdyń sol tustaǵy eń ozyq jetistikterin arqaý ete otyryp, dúnıe dıdaryndaǵy eń tereń teoretıkterdiń oı-pikirlerine súıene kelip, tıpologııalyq tyń turǵydan taldaý jasaǵan qazaq ǵalymy halqymyzdyń qııal-ǵajaıyp ertegileri myna jaryq jalǵandaǵy eń bir ǵajaıyp mádenı muralar qataryna qysylmaı qosatyn asa qundy qazyna ekenin kemeldikpen kórsetip berdi. Kitaptyń 200 betin alyp jatqan kandıdattyq dıssertasııada uzyn sany 431 eńbekke silteme jasalǵanynyń ózi nazar aýdararlyq jaı bolatyn. S.Qasqabasov bizdegi qııal-ǵajaıyp ertegileriniń aıryqsha sıpatyn kóshpeli ómir saltymen, aýyldan-aýylǵa, aýyzdan-aýyzǵa kóshetin, aıly túnderdegi alqaqotan otyrystarda aıtyla-aıtyla ózinen-ózi redaksııalanyp, ushtala túsetin qasıetimen oryndy túsindiredi. Uly dalanyń tarıh dálizinde turýy da qazaq ertegilerin jan-jaqtan jetip jatatyn sıýjettik jelilermen baıyta bergen. Ertegilerde matrılokaldyq neke, kývada, ekzogamııa, endogamııa, avýnkýlat, ınısıasııa sııaqty qaýymdyq qurylysqa tán salt-dástúrlerdiń, anımıstıkalyq, totemdik dúnıetanymnyń kórinýi olardyń asa erte zamandarda týǵanyn tanytyp tur. Olardyń birazy tipti qazir de bar. Avýnkýlat – adamnyń óz anasynyń aǵasymen aıryqsha qarym-qatynasy. Termınmen qıyndatpaı aıtsaq, naǵashy men jıenniń arasy. S.Qasqabasovtyń talaı túıini tánti etpeı, tipti bar ǵoı, et júregińdi eljiretpeı qoımaıdy. Mysaly, ol qazaq ertegileriniń arasynda jetim bala týraly aıtylatyndary az ekendigine nazar aýdarady da, munyń syryn ámeńgerlik saltyna saıady. Mundaıda týǵan ákesiz qalǵan bala jetimge jatqyzylmaıtyn bolǵan, sondaı-aq bala asyrap alýdyń jıi kezdesýi de jetimderdi azaıta túsken, deıdi avtor.
S.Qasqabasov zertteýlerinen biz qazaq sóziniń sonshama sińirimdiligin kórip súısinemiz. Mysaly, Atymtaı jomartty, Qarynbaıdy alaıyqshy. Bylaı qarasańyz, naǵyz qazaqy esimder. Bireýi kóńili túskende taban astynda taıdy atap jiberetin jomart, bireýi qarynnyń qamynan basqaǵa qaramaıtyn sarań sııaqty. Sóıtsek, bularda da qazaq ertegileriniń jeti jurtpen jalǵasyp jatqan sabaqtastyǵy bar eken. Karýn kádimgi Qurandaǵy Qarýn – «Ál-Qasas» súresiniń 76-aıatynda: «Aqıqatynda, Qarýn Musanyń elinen bolyp, olarǵa tákapparlyq tanytty» delinedi. Al Atymtaıǵa kelsek, avtor arabtyń taı taıpasynda Hatam degen óte jomart kisi ótkenin, sol adam Hatam-taı atanyp ketkenin, ol bizge Atymtaı jomart bolyp jetkenin aıtady. Keı zertteýshilerdiń Atymtaı bir adam, Jomart bir adam, ekeýi týǵan baýyr dep jańylysatynyn, al durysynda qazaq ertegilerinde «jomart» epıteti basqa keıipkerlerge de tańylatynyn, mysaly, Qasym jomart esimdi darqan adam týraly aıtylatynyn («Zolotaıa jıla», 1 tom, 15-bet. «Astana» baspasy, 2000 jyl) túsindiredi. Sonymen bul esim erteden, ertegiden kele jatqan, máni bólek esim ekenin bilip otyrmyz.
Akademık Zákı Ahmetovtiń jas ǵalymnyń tuńǵysh týyndysyna oraı aıtqan «Seıit Qasqabasov qazaqstandyq folklorıstıkada qaǵıdatty túrde jańa baǵytty bastap berdi» degen sóziniń tereńdigi onyń doktorlyq monografııasy negizinde jazylyp, 1990 jyly jaryq kórgen «Kazahskaıa neskazochnaıa proza» atty kitaby arqyly túpkilikti tııanaqtala tústi. 1992 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵy berilgen bul kitap – otandyq ǵylymnyń oısyraǵan olqylyǵyn toltyryp qana qoımaı, «álemdik folklortanýǵa kirpish bolyp qalanǵan» (Dıhan Qamzabekuly) dara dúnıe. Avtordyń ózindik jańalyqtaryna qatysty birer mysal ǵana keltireıik. «Akademık S.Qasqabasovtyń ǵylymı mektebi» kitabynda bylaı aıtylǵan: «Qazaq folklorynyń poetıkasyn taldaı kele ǵalym onda sıklızasııa úderisi bar ekenin anyqtady. Osy oraıda sıklızasııanyń sıýjettik, ómirbaıandyq, tektik, tarıhı jáne geografııalyq deıtin bes túrin ashty. Buryn folklorǵa sıklızasııanyń 3 túri ǵana tán dep esepteletin. S.Qasqabasov bolsa, qazaq folklory quramyndaǵy epostyń taǵy 2 túrin tapty. Sóıtip burynǵy 4 túrge (arhaıkalyq, qaharmandyq, romandyq jáne tarıhı) balladalyq jáne dastandyq epostardy ákelip qosty. Onyń paıymdaýynsha, bizdiń dastandarymyz ádebı emes, eń aldymen folklorlyq janr bolyp tabylady ári birneshe ishki ár alýan tarmaqtarǵa bólinedi». Kórnekti ǵalymdarymyz Serik Negımovtiń, Temirhan Tebegenovtiń, Kenjehan Matyjanovtyń maqalalarynda ǵalymnyń ashqan jańalyqtary naǵyz mamannyń kózimen jiktelip-jiliktelgen.
Bizdiń folklortanýdy Qasqabasovqa deıingi jáne Qasqabasovtan keıingi kezeńder dep shartty túrde bólsek te artyǵy joqtaı kórinedi tipti. О́ıtkeni folklorshy ǵalymdarymyz Seıit kitaptarynan keıin kóp dúnıege basqasha qaraı bastaǵany kúmánsiz. Mysaly, kezinde «Mıfy narodov mıra» degen qolaqpandaı qos tom shyqqanda onyń ishinde biz júrmegenimizge onsha tańdana qoımaǵanbyz. Joq pa – joq... Joqqa júırik jetpeıdi... S.Qasqabasovtyń jalymyzdy kúdireıtip jibergen jáne bir jaqsylyǵy – qazaq mıfologııasy degen uǵymdy ǵylymı aınalymǵa qosyp bergendigi. «Osy kúnge deıin biz qazaq folklorynda mıf janry bar dep aıtpappyz. Kóbine mıfologııalyq túsinikter, motıvter, keıipkerler bar dep jalpylama túrde aıtyp, syrǵyp ótedi ekenbiz. Onyń basty sebebi, bizdiń oıymyzsha, mıf janryn eýropalyqtarsha túsingendikten», dep kirisken avtor «Qazaq mıfi jáne álemdik mıfologııa» atty kólemdi zertteýi arqyly mıftiń bizde bar ekenin de, bar bolǵanda da neshe túri bar ekenin de qolmen qoıǵandaı dáleldep berdi, olardy anyqtaýdyń metodologııalyq alǵy sharttaryn belgiledi. Shákir Ybyraevtyń sol tusta: «Tabıǵattyń tól besiginde terbelip júrgen kóshpendilerdiń osy qasıetin, tabıǵattyń ózindeı taza olardyń mıfin kesh te bolsa endi kórgendeımiz. Buǵan da shúkirshilik», dep jazǵany este. Qalaı shúkirshilik etpeıik, eger Qasqabasov konsepsııasynan keıin túbi bir túrki jurtyndaǵy folklorshylar shetinen óz halqynyń mıfterin izdep, taýyp, jarııalap, zerttep, nasıhattap jatsa, osy iske qozǵaý salyp, seńdi buzyp bergen qazaq ǵalymyna aq alǵysyn arnap jatsa? Iá, mıf dep termınmen aıdar taqpaǵanymyz, kóńil bólmegenimiz bolmasa, bizde de bári bar eken. Eshatologııalyq mıfter bar ma bizde? Bar. «Topan sý týraly mıfter – adamnyń Homo Sapiens bola bastaǵan shaǵyndaǵy muz dáýiriniń, sol zamandaǵy qalyń muzdyń erigen orasan sýynyń bıogenetıkalyq jady arqyly jetken izi týraly áńgimeler». Qazyǵurtta qaıyrlaǵan Nuq paıǵambar kemesi týraly mıftegi negizgi másele topan sýdyń ózinde emes, árıne. Másele ejelgi babalarymyz sanasynyń álemdi japqan topan sý týraly klassıkalyq mıfke ún qosqan saralyǵynda, dúnıeniń jaratylysyna, adamzattyń jer-jahanǵa taratylysyna qyzyqqan, sony ózinshe túsindirgen daralyǵynda. Etıologııalyq mıfter bar ma bizde? Bar. Mıfologııalyq sananyń ekinshi satysynda júzege asatyn bul proseste shyqqan taý-tastyń paıda bolýy («Kelinshektaý», «Qazyǵurttaǵy taýlar soǵysy»), aspan shyraqtarynyń paıda bolýy («Úrker», «Jetiqaraqshy») týraly talaı tamasha mıfterimiz dálel buǵan. Sol mıfter bizdiń ejelgi uǵymdarymyzdy da qalyptastyrǵan. Mysaly, «táńir» men «teńiz» sózderiniń túpmaǵynasy – «kók». «Ekeýiniń túbiri («táń/teń») «kók», «aspan» uǵymymen baılanysty, demek, «táńir» – kóktegi (ıaǵnı joǵarydaǵy) sý bolsa, «teńiz» – jerdegi (ıaǵnı tómendegi) sý». Teńiz – ekinshi aspan: «z» juptyqtyń belgisi, mysaly, «ekiden» «egiz» shyǵady. «Táńir – Umaı» uǵymy aspandy – áke, jerdi – ana retinde qabyldaýdyń kórinisi ekenin dáleldegen avtor sol tusta uly aqynnyń «Anamyzdaı jer ıip emizgende Beıne ákeńdeı ústińe aspan tóner», «Kún – kúıeý, jer – qalyńdyq saǵynysty» degen joldaryn kóldeneń tarta qoıǵanda Abaı mıfologızmi týraly da oıǵa ketesiń. Shyn ǵalymnyń basty muraty – oılandyrý ǵoı. Osy oraıda Zákı Ahmetovtiń kezinde tasqa basylǵan myna bir áńgimesin aıta ketelik. Zákeń Álkeı Marǵulanǵa: «Áleke, «Vostokovedenıe» jýrnalynyń jańa shyqqan 3-sanyndaǵy Seıit inishegińizdiń maqalasyn oqymadyńyz ba?» dese, uly ǵalym: «Seıittiń maqalalaryn oqyǵanda ájeptáýir oılanyp qalamyn» depti. Bul – eń keremet maqtaýdan da artyq sóz. Problema qozǵaý – ǵylymdaǵy basty másele.
Qasqabasov qazaq folklortanýyn álemdik deńgeıge kóterdi degende biz onyń oryssha jazǵan zertteýleri keshegi keńestik keńistikte de, qazirgi TMD aýmaǵynda da dáıim suranysqa ıe ekenin (aıtqandaı, onyń bir aıǵaǵy – 2011 jyly «Dostastyq juldyzy» memleketaralyq syılyǵynyń laýreaty atanǵandyǵy), kitaptary aǵylshynsha shyqqan, halyqaralyq konferensııalarda talaı baıandama jasaǵan az ǵalymnyń biri, Halyqaralyq folklorıster qoǵamynyń músheligine saılanǵan bizdegi jalǵyz ǵalym ekenin ǵana aıtpaımyz, eń aldymen onyń eńbekterine súıenetin sheteldik oqymystylardyń kóptigin aıtamyz.
Qasqabasovtyń qazaq rýhyn asqaqtatýǵa atsalysqan asa eren eńbeginiń biri – M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtyn basqarǵan jyldarynda ulan-baıtaq folklorymyzdy jınaýdy, zertteýdi jańasha júrgizgeni. Onyń naqty kórinisi – júz tomdyq «Babalar sózin» shyǵarý isin bastaǵany, uıymdastyrǵany. Bul basylym – álemde buryn-sońdy bolyp kórmegen qubylys. Elbasymyz N.Á.Nazarbaev «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasyna qatysty bir alqaly jıynda: «Akademık Seıit Asqaruly Qasqabasov basqaratyn «Babalar sózi» serııasymen shyqqan kitaptar da qazaq halqynyń asa baı aýyz ádebıeti murasyn jınaqtap, urpaq qolyna tabystaýda úlken ról atqaratyn joba dep bilemin» degen bolatyn. Shynynda da, alapat jumys atqarylǵan. Tek kólemin aıtýmen toqtaıyqshy. Osy serııany daıyndaý barysynda ǵalym 100 mıllıonnan astam baspatańbany qarap shyqqan desek, sene qoımassyz. Onda dáleldeıik. Osy serııa tolyq jerine jetkende Seıit Asqarulynan gazetke suhbat («Máńgilik eldiń máńgilik folklory», «Egemen Qazaqstan», 2014 jyl, 24 qańtar) ala otyryp, bylaı degenim bar: «100 tom! Bul – aıtýǵa ǵana ońaı sharýa. Men sizben áńgimege daıyndalǵanda osy serııany shyǵarǵan «Folıant» baspasynan mynandaı málimetter aldyrtyp, atqarylǵan jumystyń aýqymyna tipti qaıran qaldym. Júz tomda uzyn sany basy bútin 594 iri shyǵarma qamtylypty, onyń syrtynda ańyz-ápsanalar, mıfter, qara óleńder, lırıkalyq óleńder, ótirik óleńder, maqal-mátelder, jumbaqtar, jańyltpashtar, aıtystar, sheshendik sózder, bata-tilekter, tyıym sózder, taǵy basqalar qanshama? Aqyr aıaǵynda qarǵystarǵa deıin jınapsyzdar ǵoı. Olardyń bárin sanap shyǵý múmkin emes shyǵar. Ár tomnyń kólemi ortasha alǵanda 400 betten. Serııanyń jalpy kólemi 2540 baspa tabaq, ár baspa tabaq 16 betten eseptelgende munda shamamen 40640 bet bar eken. Ár baspa tabaqta 40 myń tańba bolatynyn eskersek, osy basylymdaǵy tańbalar sany… 101 mıllıon 600 myń tańba eken… Mundaǵy mátinderdi tek terip shyǵý úshin kompıýter klavıatýralaryna saýsaqtar júz mıllıonnan artyq ret tıgeniniń ózi ǵajap emes pe?!». Sonda Seıit aǵa akademık basymen «Myna aıtqandaryń kim-kimdi de tańdandyrar» dep betime ańtaryla qaraǵan bolatyn. Rasynda da, bul ǵajaıyp, erlikke teń eńbek!
Mundaı eńbegi kóp. Ardaqty azamatymyz О́zbekáli Jánibekovtiń shaqyrýymen partııanyń Ortalyq komıtetine jumysqa kelgen tusta Alash arystaryn aqtaýǵa aralasýy, kezinde qabyldanyp, qazaqtyń tarıhyna, mádenıetine sonshama zardabyn tıgizgen qaýlylardyń kúshin joıǵyzýǵa kirisýi óte jemisti bolǵan edi. Saıası qýǵyn-súrgin men asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni de Seıit Asqarulynyń usynysymen belgilengenin búginde biletin adam az. Nege 31 mamyr? Nege basqa kún emes? Sóıtsek, Máskeý respýblıkalardan «halyq jaýlaryn» anyqtaý barysy týraly esepti jyl saıyn 31 mamyrǵa jóneltýdi mindettep otyrǵan eken.
Biz Seıit aǵamen sol Ortalyq komıtette birge istegen kezden aralasa bastadyq. Sodan bergi otyz jyldan astam ýaqytta aǵaly-inili bolyp kelemiz. Kóp jaqsylyǵyn kórdim, kóp nárse úırendim. Naǵyz ǵylymmen aınalysýdyń azabyn da, ǵajabyn da sezindirgen asyl adamǵa qaryzdarmyn qashanda. Jaqynda jarııalanǵan «Áýezovten bata alǵan stýdent» atty maqalasynda Sherýbaı Qurmanbaıuly: «Úlken akademııalyq mektepten ótken, ustaz kórgen ǵalym ózi de ustaz deńgeıine kóterilip, ǵylymı mektebin qalyptastyrdy. Ǵalym ádebıettaný salasy boıynsha 15 ǵylym doktoryn, 25 ǵylym kandıdatyn daıarlady. Olardyń arasynda ǵalymnyń Aqseleý Seıdimbek, Saýytbek Abdrahmanov, Kenjehan Matyjanov, Shámshádın Kerim, Abat Pangereev, Toqtar Álibek, Baqytjan Ýálıqyzy, Aqedil Toıshan sııaqty maqtan etip, aýzynan tastamaı aıtyp júretin aıtýly shákirtteri bar», dep jazypty. Biz de ustazymyzdy maqtan etip, aýyzdan tastamaı aıtyp júremiz.
Maqalanyń taqyrybyna keıipkerdiń esimin qoıa salǵandaı kórip qalmańyz, qadirmendi oqyrman. Seıit esimi arab tilinde «myrza», «syıly adam» degen maǵyna beredi. Seıit Asqaruly – aınalasyna, shákirtterine, oqyrmandaryna, áriptesterine, barshaǵa boıyndaǵy bar qazynasyn aǵyl-tegil usynyp júretin óte myrza adam, bilimi, biligi, ǵylymǵa adaldyǵy, tabandylyǵy, taǵdyr aldynan tosqan talaı qıyndyqty qaqyratyp ótken qaıraty arqyly, jurtqa meıirimi, jaqsylyǵy, shapaǵaty arqyly halyqtyń qurmetine bólengen naǵyz syıly azamat. Seıit!
Aǵamyzdyń jetpis bes jyldyǵyna oraılastyryp, Central Asia Monitor gazetine jarııalaǵan (2015 jylǵy 23 qazan) «Akademık. Kaskabasovskaıa kýltýrologııa: razmyshlenııa posle ıýbıleıa» atty maqalamnyń bir tusynda «Segodnıa Seıt Kaskabasov – odın ız teh, kto opredelıaet soboı nravstvennye ımperatıvy kazahskogo obshestva» degen sóılem bar bolatyn. Sol oıdy bes jyldan keıin taǵy bir ret ortaǵa salmaqpyn. «Qoǵamnyń adamı-parasattyq ımperatıvi» degendeı baǵany (imperativus – dálme-dál sirestirsek, «ámirin júrgizý», «degenin istetý» maǵynasyn beredi, myna tirkestegi mánine qarap, qazaqylaý qaıyrsaq «sózine taq turǵyzýǵa» keledi) órkenıetti elderde ózine de, sózine de barsha jurt senetin, osy kisi adalyn aıtady, bilip aıtady deıtin, halyq qurmetteıtin, jazǵanyn oqıtyn, sóılegenin tyńdaıtyn, kúmán kelse, talas týsa júginetin, bedeline shúbá keltirmeıtin asyl adamdarǵa, shyn mánindegi dara tulǵalarǵa ǵana beredi. Sırek beredi. Qazirgi qazaq qoǵamy úshin sondaı asyl adamdardyń, sondaı dara tulǵalardyń biri, biregeıi – akademık Qasqabasov.
Meniń Seıit aǵam.
Saýytbek ABDRAHMANOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty
