«Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn damytý ıdeıasynyń ózi memlekettik basqarý júıesin jańǵyrtý jónindegi Elbasynyń strategııalyq baǵytynyń qısyndy jalǵasy bolyp otyr. Sondyqtan Bólimge júktelgen mindetterdiń aýqymy memlekettik organdardyń jumys algorıtmin biryńǵaı úılesimdi ekojúıe retinde ózgertý arqyly ǵana emes, jekelegen azamattyń qabyldaýy arqyly da baǵalaýǵa bolatyn júıeli nátıjelerge baǵyttaıdy.
Bul oraıda, ótinishtermen jumys boıynsha barlyq memlekettik organdardyń, azamattyq qoǵamnyń múddeli ınstıtýttarynyń jumysyn úılestirýdi qamtıtyn jańa ınstıtýttyq ortany damytý úshin jaǵdaılar qalyptastyrý Bólim jumysynyń birinshi kezektegi mindetteriniń birine aınaldy.
О́tinish berýshiniń kózqarasy turǵysynan onyń únine qulaq asý degenimiz – óz suraqtaryna memleket tarapynan qanaǵattandyrarlyq jaýap alýdy nemese kóterilgen máseleni qalaı sheshýge bolatyndyǵy týraly qol jetimdi jáne uǵynyqty málimet alýdy bildiredi.
Memlekettik organdarǵa qoıylatyn talap – ótinish berýshige qulaq asý jáne onyń ótinimin sapaly qanaǵattandyrý.
Bólimge júktelgen baqylaý fýnksııalaryn eskere otyryp, memlekettik organdardyń jumys sapasyn jaqsartyp, arttyrý sharalary qabyldandy. Bólim mınıstrlikter men ákimdikterdi ótinish ıelerimen jumys isteý tásilderin jetildirýge yntalandyrdy. О́tinish berýshiniń joǵary turǵan organǵa habarlasýyn kútpeı, tıisti jumystyń sapasyn óz deńgeıinde qamtamasyz etý áldeqaıda nátıjeli bolatyndyǵyna kózderi jetti. Menińshe, Bólim jumysynyń basty nátıjeleriniń biri osy.
– Bólimdi basqarǵanyńyzǵa eki aıdan asty. Turǵyndardy qandaı máseleler jıi alańdatady? Kelip túsken shaǵymdarǵa qarap qaı aımaqtarda ótinish bildirýshiler sany kóp ekenin aıta alasyz ba?
– Jalpy, Bólim qurylǵan kúnnen bastap turǵyndardan 30 myńnan astam ótinish kelip túsken, bul degenimiz, orta eseppen aıyna 2,5 myń ótinish. Bul oraıda Nur-Sultan jáne Almaty qalalary kósh bastap tur dese bolady.
О́tinish berýshiler ákimshilikke túrli máseleler boıynsha júginedi. Belgili bir máselelerge qatysty shaǵymdar men ótinishterden bólek, keıbir azamattarymyz zańnamany jetildirý boıynsha, áleýmettik-ekonomıkalyq jobalarǵa qatysty bastamalar kóterip, biregeı jobalaryn da usynyp jatady.
Ádette mundaı usynystardy tıisti memlekettik organǵa saraptamaǵa jiberemiz. Nátıjesinde olardyń pikirin eskere otyryp naqty sheshimder qabyldaımyz.
Mysaly, Memleket basshysynyń atyna Aýyl sharýashylyǵyn damytý strategııasyna qatysty óz kózqarasyn joldaǵan ǵalymǵa Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasynyń tujyrymdamasyn ázirleý jónindegi jumys tobynyń quramyna kirý usynyldy.
Al ónertapqyshtyń aýa tazartý súzgilerin ornatý jobasy Almaty qalasynyń kóshelerinde synaqtan ótip, nátıjeleri Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine jiberildi.
Bólimge turǵyndardan bıznes-jobalar da kelip túsedi. Mysaly, sapfırdiń optıkalyq monokrıstaldarynyń ınnovasııalyq óndirisin iske qosý nemese nıtrıt tuzyn óndirýge qoldaý kórsetý týraly ótinishter de bar. Mundaı ótinish berýshilerdi, ádette ákimder nemese mınıstrler ózderi qabyldaıdy. Kezdesý barysynda jobalardy iske asyrý máselesi jan-jaqty qarastyrylady.
Zańnamalardy jetildirýge qatysty ótinishter de muqııat taldanady. Olar jınaqtalyp, qajet bolǵan jaǵdaıda Úkimet pen jaýapty memlekettik organdardyń baqylaýyna beriledi.
Memlekettik organdardyń qabyldaýynda bolyp, ujymdyq shaǵym jasaǵan múmkindigi shekteýli jandardyń ótinishteri Bólimniń tikeleı qatysýymen muqııat qaralyp, máseleniń neden shyqqanyna taldaý jasaldy. Nátıjesinde eskirgen normalarǵa ózgerister engizilip, keıbir quqyqtyq máselelerdegi olqylyqtar joıyldy.
Odan bólek, memlekettik qyzmetshilerdiń etıka qaǵıdalaryn buzýyna, ótinishterdi ýaqytynda qaramaı, solar boıynsha qajetti sheshim qabyldamaýyna qatysty jergilikti atqarýshy organdardyń jumysyna baılanysty da shaǵymdar túsip jatady. Osydan bir aı buryn bizge aýyldasyna qysym jasap, kúsh kórsetemin dep qoqan-loqqy jasaǵan aýyldyq okrýg ákiminiń ústinen shaǵym tústi. Ákimge birden tıisti shara qoldanyp, jaǵdaıdy rettedik. Mundaı ótinishterdi de óz baqylaýymyzda ustaımyz.
Jalpy, bizge kelip túsken ótinishterdiń basym bóligi Prezıdent Ákimshiliginiń baqylaýyna alynady.
– Ataýyna sáıkes, Bólim memlekettik organdardyń ótinishtermen qalaı jumys isteıtinin qadaǵalaıtyny belgili. Aıtyńyzshy, qazirgi tańda ótinishterde negizinen qandaı ózekti máseleler jıi kórsetiledi?
– О́tinish berýshilerdiń arasynda jekelegen jergilikti keıbir sheneýnikterdiń biliksizdigi týraly shaǵynatyndar, olardyń formalızmge, bıýrokratııaǵa jol beretindigin aıtatyndar kezdesedi. Sonyń saldarynan el ishindegi máselelerdi joǵarǵy memlekettik qurylymdar deńgeıinde sheshýge umtylys jasalyp jatady.
Azamattardyń kóbi ózderin tolǵantqan máselege baılanysty tıisti jaýapty qurylymǵa júginbeı, birden birneshe mekemege shaǵymdanady.
Prezıdent Ákimshiligi men ortalyq memlekettik organdar jumysynyń kóp bolatyny teginnen tegin emes. О́ıtkeni jergilikti atqarýshy organdardyń quzyretine kiretin aımaqtyq máselelerge qatysty ótinishter de kelip jatady (aýlany abattandyrý, jańa avtobýs baǵytyn ashý jáne t.b.). 2019 jyldyń qorytyndysy boıynsha, ondaı ótinishterdiń úlesi 70 paıyzdan joǵary bolǵan.
Taǵy bir ótinishter tobyn jaqsy qyzmetke ornalasýǵa kómek suraıtyndardyń hattary quraıdy. Osy oraıda birneshe dıplomy bar mamannyń tek memlekettiń kómegine ıek artýynyń qısyny bola qoıar ma eken? Oǵan qosa, kóptegen azamat jeke máselelerin tek Memleket basshysyna shaǵymdaný arqyly sheshýge bolady dep jańsaq oılaıdy.
Bólim qazirgi jaǵdaıda týyndaǵan máselelerdi tıimdi jáne ýaqtyly sheshý jáne azamattardyń jergilikti bılik organdaryna degen senimin nyǵaıtý maqsatynda shaǵym qaraýdyń biryńǵaı standartyn jasap, engizý boıynsha jumystar júrgizýde.
Osy maqsatta biz barlyq oblystyq ákimdikterde ótinishterdi qaraýdy baqylaý boıynsha jeke qurylymdyq bólimderdi, sonymen birge azamattardy qabyldaý boıynsha front-ofıster qurýdy qolǵa aldyq.
Bizdiń Bólimniń úlgisimen árbir oblys ákimdigi ótinish berýshilerdiń aryz-shaǵymyna qulaq asyp, ońtaıly sheshimin tabýdy basty maqsat etetin dıalog mádenıetiniń jańa úlgisin engizedi degen senimdemiz.
– Al osy ótinish berýshilermen jumys isteýdiń álemde qandaı tásilderi bar? «Halyq únine qulaq asatyn memlekettiń» minsiz modeli bar ma?
– «Myna eldiń modeli eń tıimdi» dep bóle-jara aıtý qıyn. «Halyq únine qulaq asatyn memleket» talaptaryn oryndaýdyń kóptegen nusqasy bar. Olar tarıhı tájirıbeniń erekshelikterine, qazirgi ahýaldyń sıpattaryna jáne qoǵamdyq prosesterdiń damý dınamıkasyna baılanysty bolady. Olardyń barlyǵy azamattarǵa aqparattyń qoljetimdiligin qamtamasyz etýdi, sonymen birge azamattyq qoǵamdy qandaı da bir saıası ne basqarý boıynsha sheshimder qabyldaý, talqylaý isine qatystyrýdy meńzeıdi.
Alaıda «Halyq únine qulaq asatyn memlekettiń» negizgi qaǵıdaty – qoǵamnyń memleketke degen senimin nyǵaıtýdyń sharty retinde halyqpen keri baılanystyń tıimdi arnalaryn ornatý bolsa kerek.
Bizdiń qoǵam úshin belgili formalarda ótetin «qyzý tyńdaýlardy» kúsheıtýmen birge memlekettik qoldaýlardyń belsendi modelin iske qosatyn «bastamashyl tyńdaýlarǵa» erekshe kóńil bólý usynylady.
Áńgime árbir memlekettik organnyń óz «klıentteriniń» talaptary men muqtajdyqtaryn bilýi qajettiginde bolyp otyr. Ol úshin biz atalǵan memlekettik organdardyń barlyq sıfrly aqparattyq bazasyn, onyń ishinde azamattardan kelip túsetin ótinishter bazasyn paıdalanýǵa tıispiz.
– Buqaralyq aqparat quraldarynda «Elektrondy ótinish» jobasy keńinen nasıhattaldy. Sizdiń paıymdaýyńyzsha, sıfrlandyrýdyń aýqymy qandaı?
– Qazirgi tańda júzege asyrylyp jatqan «Elektrondy ótinish» júıesi «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtin búkil memlekettik organdardyń arasynda biryńǵaı aqparattyq alań jasaýdy kózdeıdi.
Onda azamattardyń ótinishterin qaraý júıesi de tıimdi jasaldy. Kóp bóligi konsýltasııalar, túsindirý, kezekke qoıýǵa kómektesý qyzmetterin front-keńse qyzmetkerleri atqaryp, ózgesheligi bar ótinishterdi qabyldaý uıymdastyrý arqyly nemese jaýapty memlekettik mekeme deńgeıinde qarastyrýdy rettedik. Al memlekettik organnyń jaýabyna qanaǵattanbaǵan jaǵdaıda ótinish berýshiniń quqyǵy men múddesin qorǵaýǵa quqyq júıesi kirisedi.
Bul – túrli mekemelerdiń bıýrokratııalyq áreketteriniń joly qıylady, bir-birine silteı almaıdy degen sóz, ıaǵnı, qaǵazbastylyqqa jol berilmeıdi, ekijaqty jaýapkershilik artady.
– Sıfrly derekqor azamattardyń áýeli jergilikti atqarýshy organǵa, sodan keıin ǵana joǵary deńgeıdegi mekemege aryzdanýy tıis degen pikirdi túbirinen ózgerte ala ma? Qandaı deńgeıde qaralsa da máseleniń sheshimi mańyzdy ári ortaq múdde emes pe?
– Usynylyp otyrǵan júıe memlekettik basqarýdyń kez kelgen deńgeıine azamattardyń shaǵymdanýyn shektemeıdi.
Sıfrlyq tehnologııanyń mindeti – ár deńgeıdiń quzyretine qaraı bıznes-úderisterdiń tıimdi algorıtmin qalyptastyrý, máselelerdi suryptaý jáne ony tıisti deńgeıde sheshim qabyldaýǵa jiberý.
Iаǵnı ótinish berýshiniń máselesinen ony tikeleı sheshýge tıisti atqarýshy da, hat ıesi de habardar bolady.
Buǵan qosa, memlekettik mekemeniń máseleni qaraýy, sheshim qabyldaýy týraly búkil aqparat ortaq derekqorda saqtalady. Buǵan jergilikti bólimsheler men Azamattardyń ótinishin qaraýdy baqylaý bólimi jaýapty bolady. Mundaı bólimderdi qurý jónindegi jumystar qazirgi tańda oblystyq deńgeıdegi barlyq ákimdikterde aıaqtaldy.
Onyń ústine, usynylyp otyrǵan «klıentke» beıimdelgen kózqarastyń ıdeologııasy taıaýda ǵana qabyldanǵan memlekettik organdardyń ótinishterdi qaraý qyzmetin baǵalaýdaǵy jaýapkershilikti arttyrýǵa arnalǵan Ákimshilik prosedýralyq-prosestik kodekske tolyq sáıkes keledi.
– Sıfrly tehnologııalar azamattardy jeke qabyldaý tájirıbesiniń kúshin joıa ma?
– Joq, joımaıdy... Azamattardyń memlekettik organdar basshylyǵynyń qabyldaýyna jazylý quqyǵyn eshqandaı aldyńǵy qatarly tehnologııalar almastyra almaıdy.
Oǵan qosa, «E-ótinish» jobasy aıasynda ótinish berýshimen jumys isteýdiń jańa paradıgmasy basty nazardy front-keńselerdiń jumysyna aýdarady.
Is júzinde, azamattardy qabyldaýdyń Biryńǵaı ortalyqtaryn «Azamattarǵa arnalǵan Úkimet» sanalatyn Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary negizinde qurýǵa bolady.
Azamattardy qabyldaý ortalyqtary ótinish berýshiniń máselesin sheshýge kómektesý kezinde keshendi aqyl-keńes berý qyzmetterin usynýy kerek, sonyń ishinde ótinishti tıisti meken-jaıǵa jiberý, qarastyrylýy jaǵdaıy týraly esep berý jáne taǵy basqasy bar.
Sonymen qatar joba sheńberinde quqyqtyq toptamanyń máselelerin sheshýge negizdelgen Bas prokýratýra janyndaǵy Quqyq qorǵaý qyzmeti ortalyǵy, Joǵarǵy sottyń Ahýal ortalyǵy jáne sot keńseleri, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń «Adaldyq alańy» dep atalatyn jemqorlyqqa qarsy is-qımyl keńseleri syndy qoldanystaǵy arnalar jumysyn úılestirý usynylady.
Osylaısha, keńsege júgingen ótinish berýshi túrli ınstansııalarǵa júgirmeı-aq keshendi kómek alatyn bolady.
– Siz «qyzý tyńdaýlar» týraly aıttyńyz. Bul rette, memleket ótinishterdiń kelip túsýin kútpeı-aq kómekke muqtaj jandardy óz betinshe tabýǵa jáne olarǵa kómek kórsetýge daıyn ba?
– Qalyptasqan tájirıbege sáıkes, áleýmettik kómek kórsetýge eń aldymen azamattardyń óz bastamalary negiz bolady.
Osylaısha, búginde az qamtylǵan otbasylar ózderine qarastyrylǵan qoldaý paketine ıe bolý úshin memlekettik organdarǵa birneshe márte júginýge májbúr. AÁK alý úshin aýdannyń áleýmettik qamsyzdandyrý bólimine, jumysqa ornalasý úshin – jumyspen qamtý ortalyǵyna, sanatorlyq-kýrorttyq joldama alý úshin – densaýlyq saqtaý júıesine júginý qajet jáne taǵy basqa.
Iаǵnı ár uıym úshin qajetti qujattar paketin jınap, tıisti ótinishti jeke-jeke toltyrý kerek. Alaıda qoldanystaǵy aqparattyq júıelerdiń málimetin eskere otyryp, alǵashqy ótinish kezinde-aq qosymsha qajettilikterdi anyqtap, tıisti qoldaý kórsetýge bolar edi.
Bul rette memleket azamattardyń ótinishteri boıynsha ǵana áreket etip qoımaı, ózi de bastamashy bolyp, muqtaj adamdar úshin qarastyrylǵan áleýmettik qoldaýdyń múmkindikteri men tetikterin paıdalanýdy usynǵany mańyzdy bolmaq.
Bul baǵyttaǵy negizgi mindet – memlekettik organdardyń qoldanystaǵy derekqorlaryn barynsha tıimdi paıdalaný bolýy múmkin.
Iаǵnı memlekettik organdar naqty ýaqyt rejiminde jastar, jumyssyzdar, múgedekter syndy sanattaǵy azamattarmen jumys istep, olardyń naqty qajettilikterin, áleýmettik jaǵdaıyndaǵy ózgeristi baıqaıdy jáne biryńǵaı qyzmetter paketi arqyly jan-jaqty kómek usyna alady.
Máselen, megapolıske kóship kelgen jas otbasy avtomatty túrde áleýmettik qoldaý organdarynyń klıentine aınalyp, atalǵan organdar jas otbasyǵa jumys tabý, biliktiligin arttyrý, baspana alýǵa kezekke turý, balalardy balabaqshaǵa ornalastyrý syndy máselelerdi sheshýdiń jeke dara joldaryn usyna alar edi.
Mundaı kózqaras «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qyzmetterin damytýdyń qısyndy jalǵasyna aınalady.
Jobanyń tutas qaǵıdatyn Memleket basshysy qoldap, qýattap otyr. Al memlekettik organdardyń endigi mindeti – osy jobany iske asyrýǵa barynsha ońtaıly jaǵdaı jasaý.
Áńgimelesken
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
