Úı ıesi – Troısk meshitiniń bas ımamy Aıazbek Tutqyshev. Kelgen kisini tórine otyrǵyzyp, dám tartyp, syrly tostaǵanmen qymyzyn usynady. Qyzyqtaýshy birese shańyraqqa shalqaıa qarap, birese týyrlyqty tor keregeniń ár jerin ustap kórip, anany bir, mynany bir suraıdy. Júzinen ıman tamǵan ımam ár saýaldy jymııa tyńdap, erinbeı jaýap berip, meımanyn dala kóshpendileriniń turmystyq mádenıeti men kıiz úıdiń qarapaıym da ǵajaıyp qurylymy týraly qyzyqty áńgimesimen baýrap alady.
Aıazbek qalada baspanasy bolmaǵan soń, kıiz úıde turyp jatyr eken dep oılap qalmańyz. Bul onyń meshittegi jumysynan soń tynyǵyp, tynys keretin saf aýa sarjaılaýy. Áıtpese qalanyń qaq ortasynda keń úıi bar. Al bes qanatty kıiz úı – jazǵy turaǵy. О́zi Orynbor óńirinde týyp-ósken azamatty osydan bes jyl buryn Chelıabi oblysynyń bas múftıi shaqyrtyp, Troıskidegi Zeınolla ıshan meshitine bas ımam etip taǵaıyndapty. Sodan beri osynda.
– Elde mal baǵyp óstik. Munda kelsem, jer kóp, biraq eshkim mal ustamaıdy. Sodan Orynbor oblysynda qalǵan malymdy ákeldim de, ákimdikke baryp jer suradym. «Mańaıdy sholyp, ózińiz qarap kórińiz» – degen soń, shuraıly jaıylym izdep biraz júrdim. Aqyry jaıly jer taýyp, jaılaý ettim. Malshy izdep kórip edim, tabylmady. Sodan jarym men bes balamdy ertip jaılaýǵa ózim shyqtym. Kómekshim de, qoldaýshym da – óz otbasym. Ásirese, bala-shaǵama jaqsy boldy. Tipti qalaǵa barǵylary joq. Myna jer jaqsy boldy. Qyzdar qoıǵa shyǵady. Úlken ulym jylqyǵa ketedi. Odan keıingi ekeýi kúnuzaq sıyr baǵady...
– Kelimdi-ketimdi kisi kóp shyǵar?
– Kúnde keledi, – dep kúledi Aıazbek. – Orysy da, qazaǵy da bar. Ásirese, Qazaqstannan kóship kelgen orystar ádeıi izdep kelip, qymyz, qurt, aıran suraıdy. Áıteýir kelgen adamnyń meselin qaıtarǵan joqpyz. Báriniń aıtatyny – bir áńgime. «Qazaqstanda jaqsy turdyq. Qazaq halqyna rızamyz» – deıdi.
Jalpy, munda jergilikti qazaqtar kúıli turady. Biraq ókinishke qaraı, kóbi tilden aıyrylyp qaldy, – dep kúrsindi qandasymyz. – Úlken kisiler bar til biletin. Biraq 50-60 jastyń mańaıyndaǵylar tildi umytqan. Al Orynbor jaǵynda qazaqshylyq basym. Ol jaqta ana tildi bilmeý degen másele joq. Mine, Troıskige kelgenimizge bıyl týra bes jyl boldy. Halqy da, jeri de tamasha. Biraq munda balalar tildi umytyp qala ma dep alańdaımyn. Sodan eń bolmasa, jazǵy oqý demalysy kezinde ońasha otaý tigip, atakásippen aınalysyp, ulttyq ǵurypty ustanaıyq degen toqtamǵa keldim. Naýryz aıynda karantın bastaldy. Meshit jumysy toqtady. Mamyrdyń basynda osynda keldik.
Aıazbektiń aıtýynsha, ótken jyly Troısk óńirindegi qazaqtar bas qosyp, basqalardan kem bolmaıyq degen nıetpen «Aıqap» dep atalatyn ulttyq qoǵam ashqan. Basty maqsat – jergilikti qazaqtarǵa ana tilin úıretip, bolashaq urpaqtyń boıyna ulttyq salt-dástúrdi sińirý. Jastarǵa dombyra úıretip, ónerge baýlý. Indet qaýpi seıilip, karantın rejimi aıaqtalsa, mundaǵy qazaq qoǵamy kúzge qaraı bas qosyp, alqaly jıyn ótkizip, aldaǵy joba-josparlaryn naqtylap, pysyqtap almaq.
Aıtpaqshy aldaǵy jyly Aıazbektiń jaılaýyna irgeles jatqan bos jerlerge kıiz úı tigip, mal ustap, bıe saýǵysy keletinder kóp eken.
Reseı Federasııasy,
Chelıabi oblysy,
Troısk qalasy
