Astanada alǵash bolyp ashylǵan dıssertasııalyq keńeste ǵylym kandıdattyǵyn qorǵaǵan jas ǵalymnyń biri – búgingi Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń professory, fılologııa ǵylymynyń doktory Almasbek Ábsadyq.
– 1997 jyl – kandıdattyq dıssertasııamdy qorǵaý maqsatynda Eýrazııa ýnıversıtetinde ǵylymı taǵylymdamadan ótip jatqan kezim. Sol jyly Eýrazııa ǵylymı ınstıtýty ashylyp, oǵan akademık Seıit Qasqabasov jetekshi bolyp keldi. Sol kisiniń jetekshiligimen «Abylaı týraly ańyzdar» taqyrybyndaǵy dıssertasııasyn jazyp, aıaqtap, 1998 jyly maýsym aıynda qorǵaıtyn bolyp sheshilgen bolatyn. Mamyr aıynda Aqmola Astana bolyp ózgerdi. Sol kezdegi qarbalasqa túsip, jantalasqan sátim áli esimde. Sebebi avtoreferattyń syrtqy muqabasyna Astana emes, Aqmola dep jazylǵan edi. Sony shuǵyl ózgertý kerek boldy. Bizdiń dıssertasııalyq jumysymyz 24 maýsym kúni qazirgi Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetinde tuńǵysh ashylǵan dıssertasııalyq keńeste qorǵaldy. Pavlodar ýnıversıtetiniń oqytýshysy Nartaı Júsip ekeýmiz birge qorǵadyq. Buryn-sońdy Aqmolada, ǵylymnyń qaı salasy bolsyn, mundaı dıssertasııalyq keńes bolmaǵan edi. Sondyqtan bul jalpy Astana tarıhynda tuńǵysh ashylǵan alǵashqy dıssertasııalyq keńes bolyp esepteledi. Akademık Seıit Asqaruly Qasqabasov bas bolyp ádebıettaný-folklorıstıka salasynda osyndaı dıssertasııalyq keńes jasap, jumysymyzdy qorǵadyq. Qazir ol ǵylymı keńes óz jumysyn jalǵastyryp jatyr. Sodan beri qanshama daryndy jas ǵalymdar ǵylymı taqyryptaryn osy keńeste qorǵap shyqty.
Sondyqtan astananyń irgetasy bizdiń kóz aldymyzda qalandy desem, qatelespeıtin shyǵarmyn. Ol kezde astananyń keıpi kún saıyn ózgerip otyratyn. Qaı jaqqa qarasań da kerikteı kerilgen krandar, buryn biz kórmegen záýlim ǵımarattar jańbyrdan keıingi sańyraýqulaqtaı qaptap, birinen keıin biri boı kóterip jatty. Astananyń tusaýkeserine daıyndyq júrip jatqan qaýyrt kez de esimde erekshe saqtalypty. Kóshe bitken keńeıtilip, taqtaıdaı bolyp qaıta tóseldi. Ásirese eski ortalyqtyń mańy, Respýblıka, Abaı kóshelerin kúrdeli jóndeýden ótkizýge úlken kúsh salynyp, aýqymdy jumys atqaryldy. Biz sonyń ishinde júrip, Astana astana bolǵaly memlekettik tilde tuńǵysh ashylǵan dıssertasııalyq keńeste alǵashqylardyń biri bolyp ǵylymı jumysymyzdy qorǵaǵanymyzdy maqtan etemiz. Bul tarıhta qalatyn uly oqıǵalardyń kishkentaı ǵana bir sýreti retinde astana jylnamasyna jazylýy kerek dep oılaımyn. Oıymyzdy Elbasy sózimen tujyrar bolsaq, «Astana tarıhy men qazaqstandyqtardyń taǵdyry bir-birinen ajyraǵysyz». Búginde jalpyulttyq merekege aınalǵan astana mereıtoıy men úshin erekshe qymbat. Sondyqtan ba, únemi astanaǵa ańsarym aýady da turady, dedi ǵalym.
Almasbek Ahmetuly araǵa on shaqty jyl salyp, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetinde shákirt tárbıelep, biraz jyl ustazdyq etti. Bul – elordanyń qaı salada bolsyn órkendep, damyp ketken kezeńi edi. Sonymen birge álemdik deńgeıdegi kórnekti ǵalymdar shoǵyry qalyptasyp, bas shahardaǵy ǵylymı ortanyń ábden ornyqqan kezeńi. Baıaǵy ózi kandıdattyq dıssertasııa qorǵaǵan toqsanynshy jyldardyń aıaq kezindegi astana men ózi kórip turǵan eńseli shahardy salystyrýǵa múlde kelmeıtin edi. Burynǵydaı emes, jastyǵyna qaramaı, san alýan ǵylym salasynda eleýli jetistikke jetken daryndy jas ǵalymdar kóp. Ǵalym sońǵy jıyrmajyldyqtyń ar jaq, ber jaǵynda ulttyq ǵylymnyń jasaryp ketýin el astanasynyń Saryarqa tósine qonys aýdarýmen tikeleı baılanystyrady.
– Onyń eń birinshi sebebi – elordada irgeli joǵary oqý oryndary men otandyq jáne halyqaralyq ǵylymı-zertteý ortalyqtary kóptep ashyldy. Tuńǵysh Prezıdenttiń bastamasymen zamanaýı ıntellektýaldy ortalyqtar qalyptasty. Qazaq jastarynyń álemdik standarttarǵa saı sapaly bilim alýyna dańǵyl jol ashylyp, ǵylymı áleýettiń damýyna buryn-sońdy bolmaǵan úlken múmkindikter týdy. Máselen, qazaq jastary «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly bilim alyp, birazy ǵylym jolyna tústi. Elbasynyń ıdeıasymen Nazarbaev Ýnıversıteti jumys isteı bastady. Bilim berý júıesindegi kóshbasshy oqý orny retinde tanylǵan bilim ordasyna qazaqtyń eń qabiletti balalary oqýǵa qabyldanyp, olarǵa álemniń eń tańdaýly degen bilimpazdary dáris bere bastady. Buryn mundaı zaman júz uıyqtasaq túsimizge kirip pe edi?! Sondyqtan ustaz ári ǵalym kózimen qaraıtyn bolsaq, Alash aıbynyn asqaqtatqan astana kúni ulttyq ǵylymnyń da damýyna bastaý bolǵan mańyzdy mereke, – dedi professor.
Ras-aq! Buryn qalaı oılamaǵanbyz?!
Qostanaı oblysy
