EÝROPALYQ QAÝIPSIZDIK – EÝRAZIIаLYQ QAÝIPSIZDIK NEGIZI

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanov bastaǵan qazaqstandyq delegasııa ókilderiniń Sankt-Peterbýrg qalasyna sapary aıaqtaldy. Reseıdiń soltústik astanasynda TMD memleketteri, EýrAzEQ Parlamentaralyq Assambleıalary men Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymy Parlamenttik Assambleıasy uıymdastyrǵan sharalar aıasynda Dostastyq elderi keńistigine ortaq, ózekti máseleler jan-jaqty saralandy. Birneshe kúnge sozylǵan sapar barysynda TMD elderi men EýrAzEQ Parlamentaralyq Assambleıalary, UQShU Parlamenttik Assambleıasy ókilderiniń kókeıinde júrgen máseleler óziniń aıtarlyqtaı sal­maq-júgimen erekshelenetinine taǵy bir kózimiz jetti. Olaı deıtinimiz, atalǵan Assambleıalar sheńberinde talqy tarazysyna túsken saıası, halyqaralyq yntymaqtastyq, qorǵanys jáne qaýipsizdik, quqyq, bilim jáne ǵylym, ekologııa jáne tabıǵatty paıdalaný, saýda jáne shekaralyq saıasat, kedendik retteý syndy máselelerdiń qaı-qaısysy bolsa da, ózara tıimdi únqatysý jolymen jedel túrde sheshýdi qajet etetini anyq. Máselen, búginde kóptiń nazarynda júrgen Kedendik odaqqa qatysty jáıtter Assambleıalar ókilderiniń qyzý talqysynan syrt qalmady. Máselen, Eýrazııa ekonomıkalyq qoǵamdastyǵynyń Bas hatshysy Taıyr Mansurov búginde óz kúshine enip úlgergen Kedendik odaq jumysyn postkeńestik ke­ńistiktegi mańyzdy ıntegrasııalyq úderis retinde baǵalaıtynyn jetkizdi. Ol óz sózinde bul úde­ris­terdiń qıyndyqsyz bolmaıtynyn, sol sebepti de birlesken aýqymdy jıyndar ótkizip turý qajettigin atap ótti. Sankt-Peterbýrgtegi jı­yn­dar­ǵa arqaý bolǵan aýqymdy máse­le­ler eýropalyq qaýipsizdikti ny­ǵaı­tý tóńireginde de órbip otyrdy. Assambleıalar uıymdastyrǵan sha­ra­lardyń sońǵy kúni “Uly Otan soǵysynyń aıaqtalǵanyna 65 jyl jáne eýropalyq qaýipsizdik bo­la­shaǵy” atty halyqaralyq parla­ment­tik konferensııanyń plenar­lyq otyrysynda qaýipsizdik teti­gin nyǵaıtýdyń joldary jan-jaq­ty qarastyryldy. Bul otyrys barysynda sóz sóılegen elimiz Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muha­med­janov adamzat tarıhyna aı­tarlyqtaı izin qaldyrǵan ekinshi dúnıejúzilik soǵys, eýropalyq qaýip­sizdik qal­qanyn kúsheıtý tó­ńi­reginde óz oı-paıymymen bólis­ti. “Ekinshi dú­nıe­júzilik soǵystyń sýyq lebi Eý­ropa ǵana emes, Azııa men Afrıka elderin sharpyp, Jańa Zelandııa men Alıaska, Egı­pet pen Avstralııa jerlerine jet­ti. Biraq eń adam tózgisiz áreketter men aı­ryqsha dra­ma­tızmmen aı­qyn­­dal­ǵan oqı­ǵa­lar Keńes Odaǵy aı­ma­ǵynda sho­ǵyr­landy. Biraq, Keńes Odaǵynyń qaısar-jigeri arqa­syn­da nemis fashısteriniń arany jabyldy. Alaıda bul jeńis ońaı­lyq­pen kel­gen joq. Mıl­lıon­daǵan adamnyń ómiri qıylyp, on­da­ǵan mıllıon jan jaqyndary men týystarynan aıryldy. Bul sózsiz álemdik qasiret, jalpy­adam­zat­tyq kúızelis edi”, – dedi O.Mu­hamedjanov. Osylaı deı kele ol, aqpan aıynda ótken Mıýnhen halyq­ara­lyq konferensııasy Eýropadaǵy qaýipsizdiktiń jańa sheńberin izdeý qajettigine kóptiń kózin jetkiz­ge­nin atap ótti. “Eýropalyq qaýip­siz­dik – ol eýrazııalyq qaýip­siz­diktiń negizi. Qazaqstan óziniń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy kezinde Eýropanyń TMD keńistigindegi, Ortalyq Azııa men musylman álemindegi senimdi seriktesi re­tindegi bedelin aıqyndap úlgerdi”, – dedi elimiz Parlamenti Má­ji­lisiniń Tóraǵasy. Bul rette ol parlamenttik dıplomatııanyń róli kún sanap arta túskendigine, Qa­zaq­stannyń parlamentaralyq yn­tymaqtastyqty saıası únqaty­sý­daǵy basty qural retinde usta­natyndyǵyna da toqtaldy. Eýropalyq qaýipsizdikti nyǵaı­týdaǵy parlamenttik dıplomatııa­nyń róli TMD Parlamentaralyq Assambleıasy Turaqty komıssııa­synyń birlesken otyrysynda de keńinen aıtyldy. Máselen, Qa­zaq­stan Parlamenti Májilisiniń depýtaty Ýálıhan Qalıjan trans­shekaralyq qaýipsizdik, onyń ishin­de terrorızm, jappaı qyryp-joıý qarýyn taratpaý, Shyǵys pen Batys, Ońtústik pen Soltústik arasyn­daǵy shekten tys mıgra­sııalyq aǵyn, esirtki zattarynyń saýdasy sekildi kúrmeýli másele­ler álemdik qoǵamdastyqty kóp jáıtti qaıta saralaýǵa májbúr­leıtinin jetkizdi. Bir atap óterligi, kúrdeli má­se­leler ózek bolǵan aýqymdy sha­ralar kezinde oǵan qatysýshy delegat ókilderin marapattaýǵa da ýaqyt tabyldy. Olardyń arasynda qazaqstandyq delegasııa ókilderi de bar. Máselen, TMD Parla­ment­aralyq Assambleıasy Keńesi­niń “Dostastyq” ordenimen sena­tor Ǵ.Qasymov, Májilis depý­tat­tary S.Ibragımov, G.Qaraǵusova, V.Nehoroshev, K.Saǵadıev, Ý.Eleý­baev, al atalǵan Parlamentaralyq Assambleıanyń Qurmet gramota­lary­men senator T.Muhamed­ja­nov, Parlament Májilisiniń de­pýtattary B.Álimjanov, B.Bekja­nov, Q.Bısenov, R.Sárpekov, sondaı-aq Májilis Apparatynyń memlekettik qyzmetkerleri A.Seı­taq, A.Orazov jáne B.Botabaeva marapattaldy. Sondaı-aq, Par­la­ment Májilisiniń depýtattary V.Rogalev, R.Shaekın, G.Seıit­ma­ǵam­betova, senatorlar J.Sársen­qulov pen J.Nurǵalıev, Senat jáne Májilis Apparatynyń qyz­metkerleri A.Syrǵabaeva, J.Baı­ti­lesov, I.Mamashevalarǵa EýrAzEQ Parlamentaralyq As­sambleıasynyń Qurmet gramota­la­ry tapsyryldy. Láıla EDILQYZY.