Júgerisi jasyl, dáni asyl
Qazir «ıneni tebenge, tebendi bizge jalǵaıtyn», árkimge de on oılanyp, bir qadam jasaıtyn kez bolyp tur. Aýyl sharýashylyǵyn órkendetý, halyqtyń turmys tirshiligin jaqsartýǵa jasalǵan ıgi qadam ekenin ómirdiń ózi dáleldep bergeni barshamyzǵa aıan.
Burynǵy «Kóktal» keńsharynyń myńdaǵan gektar egistik pen jaıylymdyq jeriniń kóbi birneshe jyl ıgerilmeı bos jatqan-dy. Egistik jerlerdi ıgerý jónindegi sol kezdegi zańda ıgerilmegen jerler ıgeretin ujymdarǵa beriletini anyq jazylǵan edi. Osy baılyǵymyzdyń bos jatpaı, halyq ıgiligine jaraýy úshin úlken ujymdar eki myńynshy jyldardan iske kirisken edi. Kompanııa basshylary jer ıgerýge kirisýden buryn ózderiniń jumys keńsesi men tehnıkalyq bazasyn qurý, oǵan tehnıkalyq qyzmet kórsetý úshin Panfılov aýdanyndaǵy Kóktal aýylynyń joǵarǵy jaǵyndaǵy qırap qalǵan kóne júgeri zaýytynyń ornyn tıisti qujattar negizinde zańdastyrdy. Endi mine, bul tas-talqany shyqqan júgeri zaýytynyń ornynda turaqty jumys isteıtin sapaly kásiporyn boı kóterdi. Aıqyndap aıtqanda, seriktestiktiń berik óndiristik tehnıkalyq bazasy quryldy. Egistikterinde júgeriniń ónimdi tuqymdaryn óndirýge batyl kiristi.
Alǵashqy jyldary 200 gektardaı ǵana egistik jer bolsa, búginde egistik kólemi 1269 gektarǵa jetti. Osynsha alqapta ósirilgen ónimniń negizgi satyp alýshysy Shamalǵandaǵy krahmal jáne sırop óndiretin iri zaýyt. Júgeri isi «Azııa-agrofýt» zaýytyna tapsyrylady. Zaýyt júgerini birinshi óńdegende krahmal shyǵarady. Krahmaldan sırop jasaıdy. Al sıroptan konfet, toqash, basqa da kondıterlik ónimderdiń túr-túrin shyǵarady. О́tken jyly seriktestik Shamalǵandaǵy zaýytqa 800 tonna sapaly júgeri ótkizdi.
Kondıterlik ónimge degen halyqtyń suranysy kún sanap arta túsýde. Onyń ústine ol otandyq ónim bolsa tutynýshylar ony izdep júrip satyp alýǵa kóshti. Sol úshin de «Azııa-agrofýd» zaýyty kondıterlik ónimniń sanyn da, sapasyn da arttyrýda.
Qazir seriktestik 273 gektar júgeri alqabyn tamshylatý ádisimen sýarýda. Kompanııa dırektory Jánibek Ohanovtyń aıtýynsha, keleshekte 1062 gektar egistik jer tamshylatyp sýarylatyn bolady. Bul jospardyń óz merziminde iske asyrylatynyna senim zor.
Súti qaımaqty, qamtydy aımaqty
Aýdandaǵy mańyzdy másele – halyqty taza da dámdi, maılylyǵy joǵary sútpen qamtamasyz etý. Sapaly da mol sút alý úshin ǵylymı izdenis, ózimizdegi jáne sheteldik ozat tájirıbeler, mol qarjy jáne bilimdi de bilikti kadr kerek ekenin oı eleginen ótkizgen Jánibek Muhataıuly mańyzdy sheshim qabyldady. Birinshi ár sıyry bir mıllıon turatyn «shvıd» tuqymdy sıyr satyp alý kerek boldy. Ekinshiden ony azyqtandyratyn, saýatyn zamanaýı oryn daıyndaý qajet edi. Úshinshiden, osy baǵaly mal basyn kútip-baǵatyn malshy mamandar men saýynshylar kerek. Asyl tuqymdy maldy alyp kelý úshin Nıderlandta J.Ohanov arnaıy oqyp, olardyń ozyq tájirıbesin úırendi. «Shvıd» sıyryn kútip-baptaý jeńil-jelpi jumys emes eken. Jelinin, baýyryn, ústi-basyn, tórt aıaǵyn arnaıy shetkamen tazalaýdyń ózi sheber atqaratyn jumys. Saýyn sıyrlardyń jemshóp jeıtin aqyryn tazalaý, maldyń astyn qyryp, sypyryp shyǵý jumystary uqyptylyqty qajet etedi. Al jemshóptiń quramy ártúrli. Barlyq jemshóp zootehnıkalyq talaptarǵa saı bolyp, belgilengen ýaqytta saýyn sıyrlarǵa beriledi. Osy talaptardyń bári bekitilgen erejege saı atqarylyp keledi. Tazalyq ta mol sút alýǵa áser etedi. Sonymen birge sıyrlar árli-berli qozǵalysta bolyp turady.
Qazirdiń ózinde Aýstralııadan «shvıd» sútti tuqymdy sıyrlardan 284 bas satyp ákelingen. Ár sıyr kúnine úsh ret saýylyp, 30 lıtrden maıly sút beredi. Densaýlyqqa daýa dese bolǵandaı. Keleshekte sútti sıyrdyń sanyn seriktestik 480 basqa jetkizýdi mejelep otyr. Ujymnyń taǵy bir jospary – sútten kilegeı, sarymaı, qatyq, qurt, syqpa ónimderin óndirý. Oǵan daıyndyq jumystaryn bastap ta ketti.
Bul úlken ujymdaǵy jumystardyń basym kópshiligi ártúrli tehnıka kúshimen atqarylýda. Atap aıtqanda, mamandardyń kásibı bilimin jetildirip otyrý da seriktestik basshysynyń nazarynda. Mehanızatorlary traktor motorynyń kiltıpanyn taba alady. Dánekerleýdi de úırenip alǵan. Tehnıka tilin biletin tájirıbeli mehanızator kerek. Bul – ýaqyt talaby. Sharýashylyqta «JONH DEERE» kombaıyny, «JONH DEERE» traktory, bir «JCB» teleskopııalyq tıegish, 6 «Belarýs» traktory, 2 «21-21» traktory», 7 «MTZ» traktory bar.
Seriktestikte ózderiniń izdenimpazdyǵymen kózge túsip, nátıjege jetip júrgen eńbekkerler az emes. Atap aıtsaq, bas ınjener Pavel Mamzarkın, mehanık Erbol Áripjanov, agronom Baqdáýlet Qojahanov, brıgadır Qaırat Asylbekov, zootehnık Raýan Isaqulov, mal dárigeri Oljas Ysqabaev, mehanızatorlar Joldasbek Sársenbaev, Serik Turaǵaldıev sııaqty ýaqytpen sanaspaı eńbek etip, ózderine bekitilgen tehnıkalaryn talapqa saı kútip, árqashan da eńbek ónimdiligine jetip júrgen azamattar.
«Kóktal-Agro» JShS-nyń Kóktal aımaǵyndaǵy jáne myń adam turatyn Kóktal aýylyndaǵy turǵyndarǵa jasaǵan qamqorlyǵy da az emes. Aıtalyq, byltyr ósirgen 800 gektar júgeri pisip jetilgende arnaıy kombaınmen jınady. Sonda 800 gektar júgeriniń sobyǵy egistikte qala berdi. Osy 800 gektar júgeri alqabynyń ornyn Kóktal aýyly men Kóktal aýylynyń janyndaǵy turǵyndarǵa jaıylym retinde berdi. Sonymen qatar Kóktal aýylyndaǵy turmystyq jaǵdaıy tómen otbasylarǵa, jergilikti meshittiń jylý júıesin tartýǵa, názirhana salýǵa qarjylaı kómek kórsetti.
Sadyq JUMABAI,
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, Balǵabek Qydyrbekuly atyndaǵy syılyqtyń laýreaty
Almaty oblysy
