Keshenniń birinshi kezeńiniń, ıaǵnı polıpropılen óndirisiniń qurylysyn bastaý 2017 jyldyń jeltoqsanynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ótken «Eldi jańa ındýstrııalandyrý: Qazaqstan barysynyń serpini» jalpyulttyq telekópir barysynda jarııalandy.
Zaýyttyń qurylysyn júzege asyryp jatqan «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» JShS «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qoryndaǵy» kompanııalar tobynyń quramyna kiredi. 2018 jylǵy 28 maýsymda «Samuryq-Qazyna» qory kompanııany «QazMunaıGaz» UK» AQ-na senimgerlik basqarýǵa tapsyrdy.
Jobanyń birinshi kezeńinde jylyna 500 myń tonna polıpropılen óndirý josparlanǵan. Qurylys jumystaryn 2021 jyly aıaqtaý kózdelip otyr.
Qazir bul keshenniń qurylysyn «KRI» JShS júrgizip jatyr. Seriktestiktiń basqarma tóraǵasynyń orynbasary Denıs Kozyrevtiń málimetinshe, keshenge tehnologııalyq qondyrǵylardy ornatý úshin polımer óndirisine lısenzııa beretin «Lummus Technology Inc» kompanııasymen (AQSh) kelisimshartqa qol qoıylǵan. Bul – álemdik jetekshi kompanııa. Qazir munda ornatylyp jatqan «CATOFIN» tehnologııasyna negizdelgen propandy degıdrasııalaý qondyrǵysymen (PDH) jylyna 503 myń tonna propılen shyǵarýǵa bolady. Al «Novolen» tehnologııasynyń polımerleý qondyrǵysymen (PP) jylyna 500 myń tonna polıpropılen alynady.
– Bizdiń seriktestik jyl saıyn jergilikti bıýdjetke qomaqty salyq pen mindetti tólemderdi aýdaryp keledi. Máselen, byltyr 515 mln teńge aýdaryldy. Al bıylǵy tórt aıda mundaı tólem 327 mln teńgeni qurady, – deıdi Denıs Kozyrev.
Onyń aıtýynsha, elimizdegi eń iri keshenniń qurylysyn júrgizýge qytaılyq CNCEC (China National Chemical Engineering Co.) kompanııasy tańdalypty. Keshen jobasynda jumys isteıtin mamandardyń ishinde álemniń eń ozyq oqý oryndarynda bilim alǵan, otandyq, sheteldik kompanııalarda tájirıbe jınaǵan qazaqstandyq jastar jeterlik. Olar qazir jobalaý, jańa tehnologııalardy ornatý baǵytynda jumys istep jatyr. Sondaı mamannyń biri – jobalaý jónindegi basqarýshy dırektor Damır Áshimov.
Onyń aıtýynsha, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti 2007 jylǵy jeltoqsanda «Ulttyq ındýstrııalyq munaı-hımııa tehnoparki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn qurý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Mundaı arnaıy ekonomıkalyq aımaq kómirsýtek shıkizatynyń basym bóligi óndiriletin óńirde tehnopark qurýǵa negiz qalady. Al bul elimizdi shıkizat táýeldiliginen arylýǵa, sondaı-aq hımııa ónerkásibin órkendetetin básekege qabiletti ónim shyǵarýdyń mańyzyn aıqyndap berdi. Mine, osy maqsatty iske asyrý úshin 2008 jyly «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» JShS quryldy.
– Polıpropılen – hımııa ónerkásibi úshin eń qajetti ónim. Odan plenka (ásirese býyp-tııýge arnalǵan), qubyrlar, úı turmysyndaǵy zattar, toqyma emes buıymdar, avtokólikke qajetti bólshekter jáne basqalaryn jasaýǵa bolady. Ony tipti túrli hımııalyq jáne qaýipti zattardy tasymaldaýǵa, saqtaýǵa paıdalanylatyn paketterdi, úrlengen bótelkelerdi, bóshkeler men kanıstralardy, sondaı-aq qubyrlar, qaqpaqtar, shampýn, kosmetıka, tazalaǵysh ónimderdiń loıa bótelkelerin jasap shyǵarýǵa, lamınattalǵan, kópqabatty plenkalardy, túrli qaptama materıaldaryn, muzdatylǵan taǵam men ystyq azyq-túlik úshin qoldanylatyn sómkelerdi jasaýǵa bolady, – deıdi jobalaý jónindegi basqarýshy dırektor Damır Áshimov.
Onyń málimetine súıensek, keshende shyǵarylatyn polıpropılen otandyq naryqta da satylǵaly otyr. Bálkim, bul ónimniń onnan bir bóligin quraýy múmkin. Eksportqa da shyǵarylady. О́nimniń 90 paıyzdaıy Túrkııa, Qytaı, Shyǵys jáne Ortalyq Eýropa, TMD elderine halyqaralyq treıdermen offtake-satý kestesimen esporttalmaq. Osy joba tolyq iske asyrylǵanda munaı-hımııasy ónimin satý kólemi jylyna 230 mlrd teńgege jetkizýge septigin tıgizedi dep kútilýde.
Qazir keshen qurylysy úshin sý jolymen Ońtústik Koreıadan 17 tehnologııalyq jabdyq ákelindi. Onyń ishinde tórt propan saqtaıtyn rezervýar bar. Onyń árqaısysynyń salmaǵy – 532,7 tonna. Al úsh joǵary qysymdy ydystyń bireýiniń salmaǵy 115 tonnaǵa jetedi. Sondaı-aq 177,5 tonnalyq eki jylý almastyrǵysh, propandy degıdrleýge arnalǵan segiz reaktor da ákelingen. Onyń árqaısysynyń salmaǵy 145 tonnadan kem emes. Buǵan qosa jalpy salmaǵy 80 tonna bolatyn reaktorlarǵa arnalǵan aksessýarlardyń 8 jıyntyǵy (kaktýstar) da sapaly ónim shyǵarý úshin ornatylady. Mine, osyndaı gabarıtti emes, aýyr salmaǵy bar júkterdiń bıiktigi shamamen 12,5 metrdi, al jıyntyq salmaǵy 3 893,3 tonnany qurady. Osydan-aq atalǵan keshen aýmaǵy alyp qurylys alańyna aınalǵanyn ańǵarasyz. Keshen qurylysyn júrgizýge jalpy aýdany 193,55 gektar ýchaske bólingen. Buǵan qosymsha kólik baılanysyna arnalǵan temir jol, stansa, suıytylǵan propannyń temir jol quıý estakadasy, avtomobıldik kirme joly bar. Al 71,29 gektarda sýmen qamtý, elektrmen qamtý jáne gazben qamtý jelileri ornalasqan.
«KRI» JShS-nyń qurylys jónindegi basqarýshy dırektory Talǵat Kýkatovtyń málimetine súıensek, osy kezge deıin gaz-hımııa kesheniniń qurylysyna qajet jabdyqtyń 715-i jetkizildi. Onyń 87-si montajdaldy. Jobalaý 99 paıyzǵa oryndalyp, jabdyqtaý úlesi 85,5 paıyzdy qurap otyr. Al qurylys jumystaryna qajetti 146 myń tekshe beton alyndy. Keshende 15 myń tonna metall qurastyryldy. Qazirgi ýaqytta 65 myń dıýım qubyrlar qurastyrylyp tur. Al jobalaý jónindegi basqarýshy dırektor Damır Áshimovtiń aıtýynsha, qazaqstandyq 43 kompanııa merdigerlikke tartylypty.
– Polıpropılen ónimin shyǵarýǵa qajetti shıkizat – propan. Ony «Teńizshevroıl» «Teńiz» ken ornynan jetkizip turady. Keshen iske qosylǵannan keıin munda 586 otandyq maman jumys isteıdi. Jumysqa shetel mamandary tartylmaıdy, – deıdi Damır Áshimov. – Joba aıasynda «Sıfrly KPI» baǵdarlamasy jasaldy. Sonyń nátıjesinde gaz-hımııa keshenindegi tehnologııalyq jumystar sıfrly júıemen júzege asyrylady. Máselen, qoımada adam kúshi paıdalanylmaıdy. Onda robot qoldanylady.
Atyraý oblysy
