Balalar keńdigi saraıǵa bergisiz kóp bólmeli jeke úıge ornalasty. Bólmelerdiń tazalyǵyn saqtaý, as daıyndaý, ydys-aıaq jýý, aýlany retteý, baqshadaǵy kókónisti sýaryp, topyraǵyn qopsytý sııaqty úı sharýasynyń bárin ózderi atqarady. Ortalyqta tárbıelenip jatqandardyń eń kishisi – 9-da, úlkeni 28-de.
– Biz 2018 jyldan beri aýtızmge dýshar bolǵan balalardy ómirge beıimdep, balabaqsha men mektepke daıyndaýmen aınalysyp kelemiz. Sondaı-aq mentaldy jáne ózge de aýytqýlary bar jasóspirimderdi shynaıy turmys jaǵdaıynda derbes ómir súrýge úıretemiz, eresekteri kishilerine bas-kóz bolyp otyrady. Balalar ortalyqqa kelgeli biraz nárseni úırenip qaldy. Gazdy da ózderi jaǵady. Aýlaǵa samaýyr tutatyp, shaı qaınatady. Taýyqtarǵa sý berip, jem shashady. Qazir turmysqa kádimgideı tóselip qaldy. Balalar ózi kútip-baptap ósirgen qyzanaq, qııarmen salat jasaýdy da úırendi, – deıdi ortalyq jetekshisi Aısulý Kúzenbaeva.
«Amanat» alǵashqyda mektepke deıingi jastaǵy balǵyndarmen ǵana jumys istep kelgen. Alaıda óz qamqorlyǵyndaǵy balalardyń mektep tabaldyryǵyn attaǵannan keıin de túrli kedergilerge tap bolyp, taýy shaǵylyp jatatyn jaǵdaılar jıi kezdesetinine kóz jetkizgen ortalyq pedagogteri byltyrdan bastap eresek balalardy da qanatynyń astyna alyp, kópshilik ortaǵa, qoǵamdyq ómirge beıimdeı bastady.
– Biz balalardy aldyn ala eshbir eskertýsiz ártúrli qoǵamdyq oryndarǵa ertip shyǵa bastadyq. Mysaly, qoǵamdyq kólikke qalaı miný kerektigin kórsetip, jolaqy tóleýdi úırettik. Ádette tórt balaǵa bir pedagog erip júredi. Aldymen belgili bir nusqaýlyq berip, túsindiremiz, sodan keıin balalar tájirıbege kóshedi. Biz syrttaı baqylap, kerek jerinde kómektesip, keńes berip otyramyz, – deıdi ortalyq jetekshisi.
Tálimgerler derbestikke baýlý oryndaryn balanyń qalaýyna oraı ár jaǵdaıda árqalaı tańdap alady. Máselen, jemis-jıdek jegisi kelip tursa, jaqyn mańaıdaǵy dúkenge aparady. Bala jemis túrin ózi tańdap alyp, dúkenshimen esep aıyrysýdy úırenedi. Attraksıonǵa barǵan balalar kassaǵa kezekke turyp, bıletti ózderi satyp alýǵa daǵdylanady. Mamandardyń aıtýynsha, mundaı tájirıbeler naqty kópshilik ortada balanyń ózin ózi ustaı bilýi, aınaladaǵy adamdardan qajet aqparatty surap ala bilýi sııaqty turmystyq daǵdylardy qalyptastyrady. Ár tájirıbe ústindegi balanyń áreketi beınetaspaǵa túsirilip, aldymen tálimgerler arasynda talqylanady. Sodan keıin beınetaspa balanyń qandaı da bir kedergini eńsergenin kórsetý úshin ata-analarǵa jiberiledi.
Ortalyq balǵyndardy qoǵamdyq ómirge, áleýmettik ortaǵa beıimdeýmen qatar, olarǵa durys kıiný, durys jýyný, ózin ózi kútý, tańerteńgilik as ázirleý, kıimin jınaý sııaqty kúndelikti turmys qajettilikterin úıretedi. Munyń syrtynda, sóz ádebin, sóıleý mádenıetin qalyptastyrý arqyly balalardyń ózara belsendi qarym-qatynasyn damytýǵa da kóp kóńil bólinedi.
Balalar turyp jatqan úı jalǵa alynǵandyqtan, joba bıýdjetiniń biraz bóligi baspana aqysyna jumsalady. Qalǵan qarjyǵa turmysqa qajet zattar satyp alynǵan. Tárbıeshiler ár balanyń kúndik kestesin quryp, jeke jospar jasap qoıǵan. Bala ózine mindettelgen kúndik júktemeni osy jospar boıynsha atqarady.
– Kóbine kómektesip, bir kórsetkendi birneshe qaıtara kórsetip, túsindirýge týra keledi. О́ıtkeni erekshe balalar bir nárseni birden eske saqtap alsa, ekinshi bir nárselerdi eleń qylmaı, tez umytyp ketip jatady. Qaısybir balalarǵa qarapaıym ǵana qyzanaq týraýdyń ózi asa qıynǵa soǵady. Mundaı jaǵdaıda tek qaıtalaý arqyly ǵana nátıjege qol jetkizemiz. Sondaı-aq máselen kartop arshýdy sýqany súımeıtin balalar bar. Mundaı sátte kartopty basqa balaǵa bere qoıamyz. Ol bala domalatyp arshı bastaǵannan-aq, ony kórip turǵan alǵashqy balanyń qyzyǵýshylyǵy oıanady. Osyndaı názik ádisterdi paıdalaný arqyly balalarǵa kóp nárse úırettik. Áıteýir ár kúnimiz zaıa ketken joq, – deıdi ortalyq tálimgerleri.
«Amanat» ortalyǵyndaǵy balalar, eń bastysy, bir-birine súıenish bolýdy úırenipti. Tárbıeshilerdiń aıtýynsha, biriniń qolynan is kelmeı jatsa, ekinshisi kelip kómektesip, qolushyn sozyp jatady eken.
Bıyl ortalyq mamandary óz qamqorlyǵyndaǵy balalardyń ishinen arnaıy top quryp, kásibı beıimdeý kýrstaryn ótkizbek. Uıymdastyrýshylar osy maqsatta balalarǵa qoldaý kórsetetin úlken ortalyq ashýdy kózdep otyr. Qazirgi ortalyq ǵımaratynyń aýdany 100 sharshy metrdeı bolsa, jańa ortalyq aýdany kem degende myń sharshy metr bolýy tıis eken.
– Bir jerde toqtap qalǵymyz kelmeıdi. Aımaqta aýtızmge shaldyqqan balalar kóp. Olardy tolyq qamtyp, qamqorlyǵymyzǵa alaıyq desek, qazirgi ǵımaratymyz tarshylyq etip otyr. Al kózdegen maqsatymyz júzege asatyn bolsa, mektep jasyna deıingi balǵyndardan bastap, eresek balalarǵa deıin qamtylatyn bolady. Kópten kókeıde júrgen taǵy bir másele – daýn belgisi bar balalardy da erekshe qamqorlyqqa alý, – deıdi A.Kúzenbaeva.
Qazir ortalyqta daýn belgisi bar 1-2 bala ǵana bar. Olarmen júrgiziletin pedagogıkalyq jumys ta, turmysqa beıimdeý ádisteri de ózgeshe. Sondyqtan «amanattyqtar» aldaǵy ýaqytta bul sanattaǵy balalarǵa arnap jeke top ashýdy josparlap qoıǵan.
Qostanaı oblysy
