Qazaqstanda alǵash ret jatyr moıny qaterli isiginen saýyqqan áıel bosandy. Mundaı jaǵdaıda bala men ananyń ómiri úshin alysqan otandyq onkologııa qyzmeti qandaı qoshemetke bolsa da laıyq der edik.
Osydan 10 jyl buryn naýqas N-ge gınekologııalyq qaterli isik dıagnozy qoıylǵan bolatyn. Sol kezde Almatydaǵy «Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty» AQ-nyń mamandary naýqasqa aǵzany saqtap qalý úshin kúrdeli ota jasaı otyryp, ana bolý múmkindigin de saqtap qalǵan.
«Osynshama jyldar boıy naýqas júkti bolýdan úmitin úzgen emes. Kóp uzamaı tańǵajaıyp jaǵdaı oryn aldy. Aqpan aıynda pasıent qońyraý shalyp, júkti ekeni týraly qýanyshty jańalyǵyn aıtty. Aıaǵy aýyr pasıentti júktiliginiń erte merziminen bastap bosanǵanǵa deıin kezeńde áıelder konsýltasııasynyń dárigerleri, IRM, Perınatologııa jáne balalar kardıohırýrgııasy ortalyǵynyń dárigerleri men biz – onkologtar baqylaýda ustadyq. Naýqasta túsik tastaý jáne merziminen buryn bosaný qaýpi bar bolǵandyqtan, IJMJ (ıstmıko-jatyr moıny jetkiliksizdigi, ıaǵnı ıstmýs pen jatyr moınynyń sátsizdigi) túzetýi jasaldy. Bıyl 19 tamyzda áıel kópten kútken ulyn bosandy.
Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda jańa tehnologııalardy, onyń ishinde gınekologııalyq qaterli isik kezinde aǵzany saqtaý otalaryn engizý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan», deıdi ınstıtýttyń onkogınekologııa ortalyǵynyń basshysy Erlan Kýkýbasov.
Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty ana men balanyń densaýlyǵynyń durystyǵyna kóz jetkizgende ǵana, elden súıinshi surap otyrǵan jaıy bar. Osylaısha júkti áıelge kesar tiligi jasaldy. Sábıdiń salmaǵy – 2430 gramm, boıy – 46 santımetr. Sheshesi men balanyń jaǵdaıy jaqsy bolǵandyqtan úıge shyǵaryldy.
Osy arada gınekologııalyq obyrdyń, onyń ishinde jatyr moıny obyrynyń aldyn alý úshin áıelderge jyl saıyn gınekologtan tekserý usynylatynyn kezekti ret qaperge sala ketelik. Sondaı-aq, 30 jastan 70 jasqa deıingi Qazaqstan áıelderine jatyr moıny obyryna tegin skrınıngten ótýge bolady. Skrınıng turǵylyqty (tirkelgen) jeri boıynsha emhanalarda júrgiziledi.
«Qazaqstanda 10 jyldan astam ýaqyt boıy jatyr moıny patologııasyn erte anyqtaý úshin tegin onkoskrınıng júrgizilýde. Iаǵnı 30 jastan bastap ár áıel jyl saıyn onkosıtologııaǵa (pap-test) jaǵyndy tapsyrýy kerek. Bul kez kelgen emhanada tegin jasalady. Sondaı-aq jatyr moıny obyrynyń aldyn alý maqsatynda gınekologtyń qaraý kabınetinde kásibı tekserýden ótýge bolady. Muny únemi jasap otyrý kerek», deıdi «Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty» AQ basqarma tóraıymy, elimizdiń bas onkology Dılıara Qaıdarova.
Sondaı-aq Qazaqstannyń vaksınasııa kúntizbesine áıelderdiń jatyr moıny obyryn týdyratyn adamnyń papıllomavırýsyna (HPV) qarsy egý engizilgen. Vaksınalaý jynystyq belsendiliktiń aldynda jasalýy kerek. HPV vaksınalary adamnyń qalaýyna qaraı erikti jáne tegin jasalady.
Osy oqıǵaǵa oraılas, Dılıara Radıkqyzy bylaı deıdi: «Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna Joldaýynda densaýlyq saqtaý júıesin damytý jónindegi mindetterdi atap ótti. Dárigerler qaýymy Memleket basshysynyń medısına qyzmetkerlerine yntalandyrý ústemeaqylaryn tóleý týraly tapsyrmasyn zor yntamen qabyldady. Bul maqsatqa memlekettik bıýdjetten 150 mlrd teńge bólinedi. Prezıdent 2023 jyly medısına qyzmetkerleriniń jalaqysy el boıynsha ortasha jalaqydan 2 esege jýyq ósetinin atap ótti. Medısına qyzmetkerleriniń materıaldyq ál-aýqatyn arttyrý medısınalyq qyzmet kórsetý sapasyna oń áser etedi, olardyń biliktiligin arttyrýǵa degen umtylysyn arttyrady jáne erteńgi kúnge degen senimin nyǵaıtady dep úmittenemiz», deıdi.
Búgingi tańda Qazaqstanda aýyr naýqastarǵa onkologııalyq kómek kórsetetin 19 mekeme jumys isteıdi. Onkologııalyq aýrýlarmen kúres jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar sheńberinde óńirlik onkologııalyq ortalyqtardy qajetti zamanaýı jabdyqtarmen jaraqtandyrý, radıologııalyq apparattar parkin jańartý kózdelgen.
Sonymen qatar Qazaqstannyń onkologııalyq qyzmeti jas kadrlardy, onkolog dárigerlerdi daıarlaýǵa, sondaı-aq jumys istep turǵan medısınalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa múddeli.
– Dári-dármekterdi jetkizýge «SQ-Farmasııa» qurylymy jaýap beredi. Onkologııalyq naýqastar dári-dármektermen tegin qamtamasyz etiledi, ony memleket esebinen satyp alady. Biraq, ókinishke qaraı, keıde sheteldik, ómirlik mańyzdy dári-dármekterdi jetkizýde irkilister bolady, al onkologııany emdeýde naýqas úshin ár mınýt mańyzdy. Prezıdenttiń Qazaqstanda farmasevtıkalyq óndiristi damytý týraly tapsyrmasy der kezinde aıtyldy jáne jaqyn arada onkologııalyq naýqastarǵa ómirlik mańyzy bar dári-dármekterdi uzaq ýaqyt kútýdiń qajeti joq, el ishinde árdaıym qoljetimdi bolady dep úmittenemiz. Prezıdent óz sózinde jańa kópsalaly aýrýhanalardyń qurylysy týraly atap ótti. Buǵan deıin Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasy boıynsha elordada eń ozyq halyqaralyq tájirıbe negizinde onkologııalyq naýqastarǵa joǵary tıimdi medısınalyq kómek kórsetý úshin jańa Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyqtyń qurylysy bastaldy. Jaqynda jańa jabdyqtarmen jasaqtalǵan Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyq Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen kelgen aýyr naýqastarǵa tegin onkologııalyq kómek kórsetetin bolady. Instıtýtta mamandardyń biliktiligin arttyrý boıynsha úlken jumys júrgizilýde, sheteldik mamandarmen oqytý konferensııalary, sheberlik-klastar, týmorbordtar únemi ótkizilip turady. Biz joǵary bilikti kadrlardy daıarlaýǵa múddelimiz. Sońǵy birneshe jylda rezıdentýrada ondaǵan jas mamandar bilim alyp, oqýdan keıin óńirlik onkologııalyq ortalyqtarǵa jiberildi. Onkologııalyq aýrýlarmen kúres – obyrdy erte dıagnostıkalaý, emdeý, onkologııalyq naýqastardyń ómir súrý sapasyn arttyrý – Qazaqstannyń áleýmettik saıasaty men densaýlyq saqtaý salasynyń basym mindetteri bolyp tabylady. «Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty» AQ ujymy Memleket basshysynyń aıtylǵan barlyq bastamalaryn qoldaıdy. Biz memleketimiz ben qazaqstandyqtardyń densaýlyǵy úshin jumys isteımiz, – deıdi elimizdiń bas onkology.
ALMATY
