Dóńgelek ústelge «Rýhanı jańǵyrý» QQDI sarapshylary, sondaı-aq osy taqyrypta zertteý júrgizip júrgen qazaqstandyq jáne sheteldik mamandar qatysty. «Rýhanı jańǵyrý» QQDI tóraǵasynyń orynbasary Ásem Qaıdarovanyń aıtýynsha, adam ómirindegi basty qundylyqtardyń biri otbasy ekenin eskersek, erte jastaǵy neke búginde qoǵam úshin óte aýyr ári ózekti problema bolyp tur.
«Erte jastaǵy neke búgingi qoǵam úshin óte úlken problema. Statıstıkanyń ózi de erte jastaǵy nekelerdiń 90 paıyzynyń bolashaǵy joq ekenin, arty ajyrasýǵa aparyp soǵatynyn kórsetip otyr. Osy saladaǵy sarapshylardyń pikirinshe, otbasynyń buzylýy da kóp jaǵdaıda erte shańyraq kótergennen bolady. О́ıtkeni otbasylyq ómirge psıhologııalyq turǵyda daıyn bolmaǵan bozbalalar men boıjetkender arasynda alǵashqy jartyjyldyqta 15-18 jasynda aıaǵy aýyr bolǵan 3398 jaǵdaı tirkelipti. Onyń 552-si túsik tastaýǵa júgingen. Zertteý barysynda erte jastaǵy nekelerdiń kóbi turaqsyzdyqqa ákeletinin jáne arty ajyrasýǵa aparyp soqtyratynyn anyqtadyq. О́ıtkeni eki jas arasynda ózara túsinispeýshilik týyndap, bir-birin kesh tanı bastaıdy. Sonymen qatar jas kelinniń otbasylyq róli shektelip, úı sharýasy men bala tárbıesinen ári asa almaıdy. Erte jastaǵy nekelerdiń ártúrli faktorlaryn zerttep, Qazaqstandaǵy genderlik kemsitýshilik pen margınaldyqtyń deńgeıin anyqtaýǵa bolady», dedi Áıgerim Áshimova.
Jalpy, erte jastaǵy nekelerdiń sebebin zerttegen sarapshylar kóp jaǵdaıda jastyq maksımalızmniń áserinen jastardyń otbasyn qurýǵa asyǵatynyn aıtady. Budan bólek, erte eseıip, otbasylyq ómirdiń dámin tatýǵa asyǵý da jastardyń erte shańyraq kóterýine sebep bolady eken. Al qyzdar úshin otbasylyq jaǵdaıǵa baılanysty áke-sheshesiniń úıinen ketýge asyǵýy da erte turmys qurýǵa aparyp soqtyratynyn joqqa shyǵarmaıdy. Osy oraıda sarapshylar erte jastaǵy nekeniń zııanyn da tizip ótip, solardyń qataryna jynystyq jolmen keletin aýrýlar jaıly bilmestiktiń kesirinen bolatyn zardaptardy da jatqyzdy. Sondaı-aq bala tárbıesine durys kóńil bóle almaý, áıelderdiń ári qaraı bilimderin jetildire almaýy, sodan týatyn zorlyqtar men kemsitýshilikter de bar. Osynyń bári jáne alyp qashý, aıaǵy aýyr bolyp qalý syndy máselelerden keıingi májbúrli neke qurýdyń kóbi ajyrasýǵa aparyp soqtyrady eken.
«Saıyp kelgende, áleýmettik zertteýge qatysqan respondentterdiń barlyǵy derligi neke qurý úshin eń ońtaıly jas – 25 jáne odan joǵary degendi atap ótti. Iаǵnı aldymen bilim alyp, odan keıin mansap quryp, ómirlik tájirıbe alǵan soń ǵana kótergen shańyraqtyń baıandy bolatynyn meńzeıdi», dedi Ásem Qaıdarova.
Áleýmettik zertteýdiń qorytyndysymen Otbasy ınstıtýtyn zertteý ortalyǵynyń jetekshisi Áıgerim Áshimova tanystyrdy. Sarapshynyń aıtýynsha, 2019 jyly 984 qyz kámelettik jasqa tolmaı neke qıǵan. Salystyrmaly túrde aıtar bolsaq, kámelettik jasqa tolmaı úılengen bozbalalardyń sany byltyr 70 bolǵan. Sondaı-aq sarapshy erte aıaǵy aýyr bolǵan áıelderdiń de kestesin usyndy. Soǵan súıener bolsaq, bıyldyń ózinde kámelettik jasqa tolmaǵandar arasynda jylyna orta eseppen 33 myń neke tirkelip otyrady degen sóz.
«Sondyqtan mundaı problema búkil álemde bar. IýNISEF-tiń anyqtamasy boıynsha shańyraq kótergen eki adamnyń biri kámelettik jasqa tolmaǵan bolsa, muny «Balalar nekesi» deıdi. Iаǵnı bizge de ár nárseni óz atymen ataýymyz kerek jáne munymen birlese kúresip, aldyn alýǵa mindettimiz», deıdi Nora Súıinálıeva.
Dóńgelek ústeldiń qorytyndysy boıynsha «Rýhanı jańǵyrý» QQDI sarapshylary boıjetken qyzdardyń bilimine, jynystyq tárbıesine, jalpy jan-jaqty damýyna otbasy, qoǵam jáne memleket bolyp birge ınvestısııa quıý qajet degen toqtamǵa keldi. Iаǵnı qyzdardyń bilim deńgeıin arttyryp, erte jastaǵy nekeden keletin kesapattar jóninde, kámelettik jasqa jetpeı jynystyq qatynasqa túsýdiń zııany jaıynda jan-jaqty aqparattandyrý men úgit-nasıhatty kúsheıtý qajet.
