Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń uıymdastyrýymen qolǵa alynǵan jumystyń maqsaty – orta ǵasyrlyq sáýlet óneriniń kórnekti eskertkishi Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesiniń qabyrǵalary men qurylys materıaldaryn jáne Orta Azııadaǵy teńdessiz jádigerlerdiń biregeıi, ári kirpishten órgen eń úlken kúmbezdiń tehnıkalyq jaǵdaıyn saraptaýdan ótkizip, san ǵasyrlyq nysannyń qurylys jaǵdaıyna baqylaý júrgizý, tabıǵattyń tosyn áserleri men túrli faktorlardan bolǵan kemshilikterdi anyqtaý, keseneni saqtap qalý.
Osy oraıda, Qazaq qurylys jáne sáýlet ǵylymı-zertteý ınstıtýty janynan ǵalymdar men ǵylymı mamandardan quralǵan sarapshylar toby qurylyp, kesene irgetasynan bastap kúmbezge deıin saraptaý jumystaryn júrgizýde.
"Qazirgi tańda tańdaýly ǵalymdar men mamandar Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesiniń qurylys materıaldarynyń jaramdylyǵy men tózimdiligin, túrli ishki jáne syrtqy áserlerdiń saldarynan zııan kelgen nemese jumys júrgizilýi tıis aımaqtardy anyqtap, óz usynystaryn daıarlaıdy. Qazirgi anyqtaýymyz boıynsha keseneniń irgetasy berik, óz qalpyn myqtap saqtap tur. Bul baǵytta júrgizilgen restavrasııa jumystary da óziniń oń nátıjesin bergenin aıtýǵa bolady. Al qurylys ǵımaratynyń qabyrǵalary men túrli bólikteriniń seısmıkaǵa jáne ózge de jaǵdaılarǵa tózimdiligin arnaıy qurylǵylar arqyly anyqtaý ústindemiz. Alynǵan taldamalardyń naqty sheshimi Almaty qalasyndaǵy ortalyqta tıisti ǵalymdardyń bas qosýynan keıin qabyldanyp, nátıjesi belgili bolady. Keseneniń qurylys tózimdiligi týraly qazir aıtý erte", dedi Qazaq qurylys jáne sáýlet ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ókili Syrymbek Erjanov.
Al "Áziret Sultan" memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń dırektory Nurbolat Ahmetjanovtyń aıtýynsha, Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesin kútip-saqtaý maqsatynda túrli sharalar atqarylyp keledi. Byltyr IýNESKO Halyqaralyq uıymynyń mamandary da keseneniń qurylys jaǵdaıyna taldaý júrgizgen. Bıyl da álem murajaılarynda 1 000-nan astam tarıh jáne mádenıet, ejelgi qoldanbaly óner eskertkishterin qalpyna keltirgen belgili restavrator Qyrym Altynbekov, "Qazaq qurylys jáne sáýlet ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýty" aksıonerlik qoǵamy bas dırektorynyń keńesshisi, ǵalymdar keńesiniń tóraǵasy Syrymǵalı Erjanov, ózge de ǵalym-mamandar saraptaý jumystaryn júrgizip jatqanyn atap ótti.
"Adam balasy da dárigerlik tekserýden ótip turmasa, qaı jeriniń syrqaty baryn sezbeýi de múmkin. Sol sekildi tarıhı ǵımaratymyzdy da tolyqtaı zertteýden ótkizip turýdyń mańyzy zor", dedi "Áziret Sultan" memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń dırektory Nurbolat Ahmetjanov.
Qazqaıtajańartý" kásipornynyń dırektory Qanat Tuıaqbaevtyń aıtýynsha atalǵan mamandarmen júrgizilgen jumys jalǵasa beredi. Aldaǵy ýaqytta kesenege zııandy áser beretin jer terbelisi, túrli silkinisterdiń kórsetkishin baqylaıtyn qurylǵylar Qazaq qurylys jáne sáýlet ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýty arqyly da baqylanatyn bolady.
Aıta keterligi, Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi — asa úlken portaldy kúmbezdi qurylys. Onyń eni — 46,5 m, uzyndyǵy — 65 m. Ǵımarattyń orasan zor portaly (eni — 50 metrge jýyq, portaldyq arkasynyń uzyndyǵy — 18,2 m) jáne birneshe kúmbezi bar. Onyń ortalyq zalynyń tóńiregine túrli maqsatqa arnalǵan 35 bólme salynǵan. Jamaǵathana kúmbeziniń ushar basyna deıin eseptegendegi ǵımarattyń bıiktigi — 37,5 metr. Syrtqy qabyrǵalardyń qalyndyǵy — 1,8—2 m, qazandyq qabyrǵalarynyń qalyndyǵy — 3 metr. Jalpy turqy sımmetrııaly, jeke bólshekteri — assımetrııaly bolyp keletin bul záýlim ǵımarat 8 túrli bólmeler tobynan turady.
