Sıfrly maınıng (Qazaqstan krıptovalıýta óndirý oshaǵyna aınala ma?)

Úzdik bestikke kiredi

Prezıdenttiń bul baǵytqa kóńil aýdarýy tegin emes. О́ıt­keni sıfrly qazbalardy ıgerý­de ınvestorlardyń Qa­zaq­stan­ǵa qyzyǵýshylyǵy basym. Inves­tı­­sııalyq klımattyń jaqsarýy­na energe­tıkalyq ınfraqury­lym­nyń arzan­dyǵy áser etse kerek. Máselen, krıptovalıýta óndirisiniń álemdik reıtınginde Qazaqstan úzdik bestikke kiredi. Atap aıtqanda, dúnıejúzilik hesh­reıttiń (krıptovalıýtany óndi­retin qondyrǵynyń esepteý qýatynyń ólshemi) shamamen 6,17%-y respýblıka aýmaǵynda jumys isteıtin sıfrly ferma­larǵa tıesili. Bul kórsetkish únemi ósip keledi. Birinshi orynǵa ón­diris kólemi 65%-ǵa jetken Qy­taı eli jaıǵasqan. Kelesi satyǵa AQSh – 7,24% pen Reseı – 6,9% mejelik kórsetkishpen ornalasqan. Sáıkesinshe Qazaq­stan (6,17%,), Malaızııa (4,33%,) jáne Iran (3,82%) úzdik­ter qataryn túıindep tur. Sarap­shy­lardyń aıtýynsha, osy belsen­dilik munymen toqtamaı ári qaraı údeı tússe, taıaý jyldary elimiz álemdik kóshbasshylardyń aldyna shyǵýy múmkin.

«Qazaqstan elektr energııa­sy baǵasy eń arzan elderdiń qa­taryna jatady. My­saly, Ekibas­tuzdaǵy Memlekettik aımaq­tyq elektr stansasy elektr qýatynyń bir kılovatt-saǵatyn 3 teńgege óndiredi. Respýblıka aýmaǵynda onyń quny shamamen 8 teńgege jýyq. Basqa elderde ol 3 esege qymbat.

Sáıkesinshe, derekterdi óńdeý orta­lyq­tary jáne maınıngtik fermalar jóninde aıtylǵanda elektr energııasy tarıfiniń ma­ńyz­dylyǵy arta túsedi. Iаǵnı óndirilgen elektr qýatyn maınerler bıtkoın jáne basqa da krıpto­valıýtalar óndirisine jumsaı­dy. Osylaısha, sıfrly aktıvter qalyptasady. Demek, derek­terdi óńdeý ortalyqtary men maı­nıngtik fermalardyń energe­tıkalyq oshaqtarǵa neǵurlym jaqyn ornalasqany tıimdi.

Búginde Qazaqstan álemdik hesh­reıt­tiń úzdik bestigine kiredi. Bul baǵytta áleýetimiz zor. Eger halyqaralyq táji­rı­beni alyp qarasaq, basqa elderde derek­ter ortalyǵy bıik taýlardyń mańynda, elektr energııasyn óndiretin nysan­darǵa jaqyn ornalasqanyn baıqaı­syz.

Nege deseńiz, jasandy salqyn­dat­qyshtardy ornatýdyń qajeti shamaly, sondaı-aq óndiriske kerek qýatty tasymaldaýǵa shyǵyndanbaısyz. Bul osy naryqty damytýǵa minsiz jaǵ­daı. Bizdiń elimizde de osyndaı múmkin­dik­ter qarastyrylǵan. Sol sebepti ın­ves­torlar Qazaqstanǵa kelip, óz qara­­jaty esebinen derekter ortaly­ǵyn salyp berýge jáne uzaq merzimdi kelisim­shartqa otyrýǵa daıyn», dedi «Zerde» ulttyq aqparattyq kommýnıkasııa holdıngi» AQ basqarma tóraǵasy Arman Abdrasılov.

Qazir elimizde krıptovalıýtany óndi­rýmen 15-ke jýyq ferma aınalysady. Olarǵa shamamen 201,7 mln dollar kóle­minde ınvestısııa quıylǵan.

Zańnyń joqtyǵy kóleńkeli júıege jol ashty

Ekonomısterdiń pikirine súıensek, Qazaqstannyń maınıngtik óndiristegi jetistikteri oń bolǵanymen, bul salany retteıtin zań joqtyń qasy. Tıisti reforma bolmaǵan soń osy segmentte tabys taýyp júrgen azamattar kiristerin jasyryp, «kóleńkeli» júıeniń qalyptasýyna jol ashyp otyr.

«Qazaqstan krıptovalıýta baǵytyn­daǵy izdenisterdi qolǵa almasa, álemdik kóshten qalyp qalýy múmkin. Sondyq­tan bul máselege de kóńil bólinýi tıis. Árıne, efırıým, laıtkoın jáne bıt­koın syndy krıptovalıýtardyń ósimi men túsimi arasyndaǵy aıyrmashylyq úlken bolyp tur. Osy jaǵynan qarastyrǵanda halyqqa bul tıimsiz. Osydan bir-eki jyl buryn bıtkoınnyń baǵasy 20 myń dollarǵa jetkende keıbir azamattar úıin 100 myń dollarǵa satyp, artynan bıtkoın 6 myń dollarǵa deıin túsip ketken edi. Mine, osyndaı faktorlardy eskerý qajet. Endi bizde bul másele zańnamalyq turǵyda áli sheshilmegen. Ulttyq bank buǵan baılanysty naqty ustanymyn aıtty. Dálirek aıtqanda, bas qarjy retteýshi organ krıptovalıýta­nyń qoldanylýyna qarsy ekendigin, azamattar tabystarynan aıyrylsa, bul olardyń ózderiniń jaýapkershiligi­ne júkteletinin jetkizgen edi. Soǵan qaramastan osyny retteıtin naqty zań bolýy kerek dep esepteımin. О́ıtkeni bizde bul salada tabys taýyp júrgender bar. Ferma ashyp nemese sheteldegi krıp­to­valıýtaǵa ınvestısııa salyp, kiri­sin eseleıtin azamattar joq emes. Tabys taýyp otyrǵannan keıin olar salyq tóleýi kerek. Biraq bul kásip zańdas­tyrylmaǵandyqtan, olar tabys saly­ǵyn tólemeı, aqsha aınalymynda «kóleń­keli» júıe qalyptasyp otyr. Son­dyqtan da memleket tarapynan al­daǵy bir jyldyń ishinde naqty osy máse­leni jan-jaqty qarastyratyn, son­daı-aq saladaǵy oıynshylarǵa ortaq ere­jeni qalyptastyratyn jáne shetelderden ınvestısııa tartýǵa múmkindik bere­tin jaǵ­daılar jasalýy qajet», dedi GSB UIB dırektory, ekonomıst Maqsat Halyq.

«Málimetter Shveısarııasyna» aınalýǵa tolyq múmkindik bar

Alaıda bul pikirmen otandyq IT mamandary kelispeıdi. Olardyń aı­týynsha, bul kásipkerlik qyzmetten góri, tek tehnologııalyq prosess retin­de qarastyrylatyndyqtan, qandaı da bir reformalyq saıasat júrgizý artyq bolady. Sebebi munda arnaıy kompıýterlik qondyrǵylar esepteý prosesin oryndaıdy. Hakerlik jáne basqa da kıberqaýip týyndamaǵan soń reformalyq kedergiler tek sharýanyń shatqaıaqtaýyna alyp keledi degen oıda sarapshylar.

«Sıfrly maınıng otandyq energe­tıkalyq júıege artyq júk túsirmeıdi. О́ıtkeni bizde energetıkalyq profısıt baıqalýda. Onyń kólemi arta túsedi degen boljam bar. Dese de, sıfrly qazba­ny ıgerý strategııasyn ekologııalyq máse­le­lermen birge qarastyrǵan abzal. Máselen, kómir jaǵyp krıptovalıýta óndirýge jol berip almaýymyz qajet. Iаǵnı bul prosess tabıǵı elektr qýat kózderimen baılanysty bolǵany lázim. Jalpy alǵanda maınıngtik qon­dyrǵylardyń derekterdi óńdeıtin orta­lyqtardan esh aıyrmashylyǵy joq. Osyndaı arzan elektr energııasymen birge qolaıly ınvestısııalyq klımat arqyly Qazaqstan «málimetter qorynyń Shveısarııasyna» aınala alady», dedi A.Abdrasılov.

Maınıng óndirisinde Qytaı AQSh-tan ozdy

Ripple krıptovalıýtalyq jobasynyń negizin qalaýshylardyń biri jáne burynǵy basshysy – Krıs Larsen The Hill basylymyna bergen suhbatynda tehnologııalyq jarysta AQSh Qytaıdan utylyp jatqany týraly aıtty.

Onyń aıtýynsha, bıtkoın-maınıng­tiń kem degende 65%-y Qytaıda shoǵyr­lanǵan. Bul degenińiz qytaılyq bıliktiń álemdik sıfrly ken óndirisin ýysynda ustap turǵanyn ańǵartady deıdi Larsen.

Sonymen birge ol resmı Beıjiń bıt­koın blokcheıninen bólek, basqa da sıfrl­y aktıvterdi basqaryp tur dep sanaıdy.

Ripple-diń eks-basshysy Qytaı bıligi bıtkoın óndirisindegi kóshbasshylyǵyn saqtaý úshin «aýqymdy energııa» jumsap jatqanyn alǵa tartyp, maınerlerdiń energetıkalyq shyǵyndaryna sýbsıdııa bólip otyrǵanyn jetkizdi.

Áıtse de, krıptovalıýta naryǵynyń taǵy bir sarapshysy – Djeıson Lopptyń piki­­rine súıensek, Qytaı úkimetiniń myń­daǵan maınerlerdi baqylaýy múmkin emes.

Buǵan qosa Larsen óz suhbatynda sıfrly valıýtanyń ózektiligi kún sanap artyp kele jatqanyn aıta kele, amerıkalyq kongressmenderdi elektron­dy dollardy ázirleýge shaqyrdy. Sebebi qytaı­lyqtardyń sıfrly ıýandi shyǵa­ratyn kúni alys emes dedi amerı­kalyq krıptoınvestor.

Sońynda ol Qurama Shtattarda blok­­­­­cheın men krıptovalıýtalarǵa kóz­qa­­ras­­­­ty túbegeıli ózgertip, jergilikti kom­­­­­panııalardyń osy baǵyttaǵy ınno­va­sııa­lyq bastamalaryn yntalan­dyrýdyń tetik­terin engizý kerektigin aıtty.