Osydan segiz jyl buryn Býrabaı baýraıyndaǵy Qoıandy aýylyna Shyǵys Qazaqstan oblysynan kóship kelgen Qazbek Ahmetov búginde tórt qubylasy teń, órisi malǵa tolǵan, bosaǵasyna bereke baılanǵan otbasy. Kýrortty aımaqtaǵy Qoıandy aýyly ótpeli kezeńniń ókpek jeline shydaı almaı, sońǵy qazyǵyn sýyrýǵa shaq qalǵan. Aldymen kásip izdep jastar ketti, keıin týǵan jerin qımaı-qımaı egde adamdar da kósh basyn oblys ortalyǵy men Nur-Sultan qalasyna burǵan. Túgin tartsa maıy shyǵatyn jerdiń ıgiligin kórý úshin belsendi jumys isteýi kerek edi. Bálkim, osy bir qasıet kemdik etken shyǵar. Al jańa qonysty jatyrqamaǵan Qazbek Nursaıynuly bolsa, 2018 jyly «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha 50 mln teńge nesıe alyp, sonaý Chehııadan ónimdiligi mol, asyl tuqymdy iri qara mal satyp ákeldi.
Qunarly topyraqta jaıqalǵan jasyl shalǵyn Chehııadan artyq bolmasa kem emes shyǵar. Taza qandy, asyl tuqymdy mal kirpııaz, kinámshil bolady dep estigen. Mal túgil adamnyń ózi kórgende kórkine kózi toımaıtyn Býrabaı baýraıy nege jaqpasyn, jaqty. Bul kúnde táp-táýir jersinip ketti. Túlikti óz tóli esebinen ósirýdi murat tutty. Áýeli mal basyn birshama kóbeıtip baryp, bıyl taýarly sút fermasyn ashty. Asyl tuqymdy sıyrlardyń súti bulaqtaı eken. Jergilikti, tuqymy azǵan maldyń jelinine munsha sút bitpes edi. Sheteldik iri qara mal qymbat bolǵanymen, malsaq qaýymnyń beınetin aqtaıtyn túri bar. Bir jaqsysy, mal azyǵyn satyp almaıdy, ózderi egedi, ózderi shabady. Eger satyp alsa, súttiń ózindik quny qymbattap ketýi kádik. Bir dátke qýaty, taý eteginde shabyndyq jer kólemi shaǵyndaý bolǵanymen, ózge óńirlerge qaraǵanda ónimi kól-kósir.
«Qoıandy» agrosharýashylyǵynyń basshysy Qazbek Ahmetovtiń endigi armany – mal basyn 250-ge jetkizý. Kúsh-qýaty qaptal jetip tur. Jetpeıtini jaıylym ǵana. Ishteı eseptep kórse, 2 myń gektarǵa jýyq shabyndyq jáne jaıylymdyq jer kerek eken.
Qısynǵa kelmeıtin bir gáp, jaıylym men shabyndyq jerdiń azdyǵy. Bylaı qarasańyz, oblysta jer jetkilikti. Jer qory 14 mln 600 myń gektardy quraıdy, onyń 10 mln 800 myń gektaryn aýyl sharýashylyǵy maqsatynda paıdalanýǵa ábden bolady. Bylaısha aıtqanda, oblys aýmaǵynyń 74 paıyzy eginshilik pen jaıylymǵa jaramdy. Endi myna bir jaıǵa nazar aýdaryńyz, jyl basynda ǵaryshtyq monıtorıng arqyly aýyl sharýashylyǵyna paıdalanýǵa jaramdy jerdiń 1 mln 500 myń gektary bos jatqandyǵy anyqtalǵan. Al Qazbek Nursaıynuly tárizdi sharýa qojalyqtary mal basyn kóbeıtý úshin toqymdaı jer taba almaı júr.
Sál kóńil tarazysyna salyp topshylasaq, onyń bir sebebi, ótpeli kezeńde burynǵy astyqty alqaptardy ıgere almaı, tozdyryp alýymyzǵa baılanysty syńaıly. Aramshóp basqan astyqty alqaptar da, kópjyldyq ekpe shóp te kútimsizdiktiń saldarynan qulazyp qaldy. Sharýashylyq basshylary endigi arada az jerden kóp ónim alýǵa umtylýda. Ol alqaptardy burynǵy deńgeıine jetkizý úshin, odan da jaqsartý úshin tyńaıtqysh qajet.
– Topyraqtyń qunarlylyǵy – basty másele. Tyńaıtqysh baǵasy qymbat, – deıdi Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń akademıgi Ábiljan Qusaıynov, – biz jergilikti jerde qaldyqtardy tyńaıtqysh retinde paıdalanýdy oılastyrdyq. Máselen, kómir kúli negizinde jańa tyńaıtqysh shyǵaryp, ony agrobıonat dep atadyq. Úsh birdeı patentimiz bar. Biraq ókinishke qaraı, óndiriske engize almaı otyrmyz.
Osyndaı qadaý-qadaý, tıimdi is ońynan oralmaǵan soń tozǵan jerdiń topyraǵyn tolyq qunarlandyra almaı otyrmyz. Bul eń aldymen aq adal eńbegimen órisin malǵa toltyrǵysy kelip otyrǵan Qazbek Nursaıynuly tárizdi sharýalardyń qolyn baılaýda.
Qazir sharýashylyqta 15 aýyl turǵyny jumys istep, nápaqa taýyp otyr. Syrttan kelip jumys isteıtinder úshin qustyń uıasyndaı jyp-jyly jataqhana salyp bergen. Tóńirektegi aýyldardan qatynap jumysqa ornalasýǵa tilek bildirgender de az emes. О́ıtkeni munda eńbekaqy tolymdy ári turaqty, jumysshylardyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıy jasalǵan. Kásipkerdiń ózi bolsa, áli de jumys kóziniń bar ekenin, ásirese maýsymdyq jumys kezinde adam qolynyń jetpeı jatatyndyǵyn aıtyp qynjylady.
Aqmola oblysy
