Arasy kirpishpen bólinbegenmen qazaqtyń kıiz úıinde árkimniń orny, terrıtorııasy bar. Otaǵasy týra qazan jaq bosaǵasynyń tusyndaǵy tórge otyrady. Qonaq oń jaq bosaǵanyń tusyndaǵy tórge otyrady. Al qazan jaq terrıtorııaǵa bóten qonaq ótpeıdi. Qazirgi ýaqyttyń túsinigimen aıtsaq, esikten kirgen qonaq birden as úıińe ótip ketkendeı ábestik ol. Tek úı ıesin ózimsinip, alystan ańsap kelgen jaqyny, ıá basqadaı jaǵdaıda úı ıesine ózin etene kórsetkisi kelgen adam ǵana eger úılesimdi bolsa, úıdiń qazan jaq bóligine ótedi eken. Atasy baýyryna salyp alyp áke-sheshesine sýyq tartyp erjetken bir bala keıin ákesiniń úıine kelip, qazan jaqtaǵy sheshesiniń tóseginiń aldyna baryp jata ketipti. Sonda anasy «jaryǵym-aı, aqyry jaqyn tarttyń-aý» dep bas salyp jylap jibergen eken. Ondaı názik te bıik, jyly da uly qarym-qatynas endigi qazaqqa arman ǵana shyǵar, kim bilsin...
Sonymen oń jaq qonaqtyń orny eken. Qazaq jasy jetip uzatylmaı otyrǵan qyzdy «oń jaqta otyryp qalypty» deıdi. Ol degenińiz ýaqytynda uzatylmaǵan qyz óz úıiniń ishinde bótenniń ornynda otyr, óz úıinde qonaqqa aınaldy degen sóz ǵoı. Bul árıne eń aldymen ómirdiń óz zańdylyǵy. Sol úshin de «oń jaqta otyryp qalypty» deıdi eken. Mine, bul burynǵynyń tilsiz qatynasy men únsiz túsinistigi. Qazirgimiz ózimizge málim...
Kelin tórdi baspaıdy degen qaǵıdanyń oryndalǵanyn da kózimizben kórip edik, Qudaıǵa shúkir. Qus qanatynan jasalǵan jelpýish sypyrǵyny qolymyzǵa ustatyp «tórdi sypyryp bershi, aqysyna kámpıt berem» degen jeńgelerimizdiń de talaı kámpıtin jep edik. Ondaıdy qazir tórdi qadirleý emes, kelindi kemsitý dep túsinetin nebir shetel kórgen oqymystylar ıt tartqan terideı eterine de kóz úırenip, kóńil jasyǵan.
Shyqqan qyz nege shıden tysqary?
«Shyqqan qyz shıden ary», «shyqqan qyz shıden tysqary» degen uǵymnyń is júzinde joǵalýynan qazir qanshama otbasy ajyrasyp jatyr deseıshi.
Shı – keregeniń syrtynan ustalatyn buıym. Iаǵnı, úıdiń syrty. Uzatylǵan qyz barǵan jerine tastaı batyp, sýdaı sińip, tolyqtaı sol áýlettiń múshesine aınalýy úshin aıtylǵan sóz, qalyptasqan uǵym ǵoı bul. Uzatylǵan qyz endi bul úıdiń múshesi emes, eger qyz ony tolyq sezinse ol mindetti túrde barǵan áýlettiń tolyqtaı múshesi bola almaq eken. Tanymaıtyn áýletke baryp, tolyqtaı sińgeni óz aldyna, sol jerde parasatyn kórsetip, áýletti bılep «el anasy» atanǵan, rýly eldiń aty atymen atalǵan qanshama analarymyz boldy tarıhta. Solardyń bári barǵan jeriniń baǵyn jandyryp sondaı bıikke kóterilgen-tuǵyn. Al tórkinine qamqor bolý, tórkinin umytpaý ol óz aldyna bólek áńgime. Iаǵnı shıden ishkeri emes, tysqary uǵymda turyp jasalatyn qazaq qyzynyń ǵana qolynan kelgen uly qamqorlyq! Ony bir-eki aýyz sózben, tipti tilmen jetkize qoıý qıyn dúnıe.
Sóıtip esiktegi jaryqtyń týra túsýine, kartınanyń ádemi shyǵýyna baılanysty eki kisi eki jaqqa jarylyp otyrdy. «Aıtqanyńyz jón, biraq sony qazir kim bilip jatyr?» dedi álgi jigit. Ras-aý ony kim bilip jatyr?.. «Onda turǵan ne bar?» dedi endi biri. Oparator jigit sheberlikpen bilindirmeı jiberdi, kartına da ádemi shyqty. Másele onda emes, jalpy biz qazir burynǵymyzǵa osylaı qaraıtyn jurt ekenbiz.
Ularbek NURǴALYMULY
