Suhbat • 22 Qazan, 2020

Pandemııa BAQ salasyna da ózgeris ákeledi

69 ret kórsetildi

Álemde beleń alǵan pandemııanyń jahandyq medıabızneske áseri qandaı bolaryn boljaýǵa áli erterek. Al kórshiles Reseı ekonomıkasynyń barlyq salasyna áser etip úlgergen COVID-19 medıa ındýstrııaǵa da keri yqpalyn tıgizdi. Reseıde 148 myń medıa agenttik tirkelgen. Olardyń úshten eki bóligin gazetter men jýrnaldar quraıdy. Pandemııa saldarynan eldegi medıa alpaýyttardyń ózi jyldyń sońyna deıin tabystyń 50%-ǵa deıin tómendeıtinin boljap otyr. Osy oraıda M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti jýrnalıstıka fakýltetiniń dekany, professor Elena Leonıdovna VARTANOVAMEN tildesip, pandemııanyń Reseı medıalandshaftyna tıgizgen keri áseri jaıynda áńgimelesken edik.

– COVID-19 pandemııasy Reseı ekonomıkasyna da keri áserin tıgizdi. О́z kezeginde  halyqtyń ómir súrý daǵdysyna da, aqparat qabyl­daý úrdisine de ózgeris engizdi. Osy jóninde ne aıtasyz?

– Pandemııa kezinde sıfrly medıa­kommýnıkasııaǵa suranys arta tústi.  Muny COVID-19 indeti men vırýstyń saldaryna qatysty aq­paratqa degen qajettiliktiń týyn­daýy­men baılanystyrýǵa bolady. Oǵan qosa osy ýaqyt aralyǵynda reseı­likterdiń «bos ýaqyt jáne kóńil kóterý ındýstrııasy» naryǵyna sura­nysy ósti. Tek teledıdar ǵana emes, sondaı-aq onlaın qyzmetter, vıdeo­hostıng, onlaın kınoteatrlardy qoldanýshylardyń artqany baıqaldy. Medıaskoptyń málimetinshe, karantın kezinde telebaǵdarlamalardyń reıtıngi de joǵary bolǵan. Atap aıtar bolsaq, 55-64 jas aralyǵyndaǵy kórermender 27%-ǵa, al 12-17 jastaǵy jasóspirimder 49%-ǵa ulǵaıdy. Tipti efırdi toltyrý tásili de ózgergen. Máselen, qazir Skype nemese Zoom arqyly telearnalarǵa suhbat berý qalypty jaǵdaıǵa aınalǵan. 

Reseı jýrnalıstıkasyna jańa mindet júkteldi. Endigi kezekte medıa álemdi alańdatqan máselelerge saraptamalyq túsinik berip, aýdıtorııany pandemııa jaǵdaıynda ómir súrýge úıretýdi óz mıssııasynyń qataryna qosty. Pandemııa týraly senimdi, naqty ári qoljetimdi aqparat taratý vırýs juqtyrý qaýpin azaı̆tý, halyqty ábigerge salatyn dezınformasııadan qorǵaý úshin mańyzdy. Qoǵam úkimettiń pandemııamen kúresý úshin ne istep jatqanynan habardar bolsa, senimi nyǵaı̆yp, ınstıtýttarmen ózara dıalog ornatady. Nátıjesinde, qoǵamnyń kóńil kúıi  jaqsarady. Bul asa mańyzdy. Sebebi júrip-turý, top bolyp jınalýdy, qoǵamdyq is-sharalardy shekteý boı̆ynsha qabyldanǵan qatań sharalar naqty jáne ýaqtyly túsindirilmegen jaǵdaı̆da kópshilik olardy tıisti deńgeıde qabyldaı qoımaı̆dy.

– Osy tusta sarapshylar buqara­­lyq aqparat quraldary da zardap shekken salalar tiziminde ekenin alǵa tartady. Bul pikir qansha­lyqty shyndyqqa janasady?

– Eń aldymen, buqaralyq aqpa­rat quraldary koronavırýstyq ınfek­sııanyń taralýy nátıjesinde eń kóp zardap shekken salalardyń qataryna engenin moıyndaýymyz kerek. Sebebi Reseıdiń medıa salasy, rasymen-aq, qıyn jaǵdaıǵa tap boldy. Bıylǵy jyldyń qorytyndysy boıynsha, medıabıznes shyǵyny 100 mlrd rýbldi quraǵan.

Osy oraıda Reseı Jýrnalıster odaǵy pandemııaǵa baılanysty aımaq­tyq BAQ aldynda turǵan másele­lerdi anyqtaý maqsatynda aýqym­dy zertteý júrgizdi. Oǵan Reseıdiń  barlyq sýbektisinen aımaqtyq, aýdandyq jáne jergilikti buqaralyq aqparat quraldarynyń 85 ókili qatysty. Solardyń ishinde merzimdi basylymdar qyzmetkerleriniń úlesi – 66,4%. Olardyń 37,5%-y pandemııa kezinde taralym men efır sanynyń qysqartylǵanyn alǵa tartty. Kóp redaksııa qyzmetkerleriniń jalaqysyn tómendetýge májbúr boldy, 19,2%-y qyzmetkerler shtatyn qysqartty. Bul rette saýalnamaǵa qatysýshylardyń 25,4%-y burynǵy rejimde jumys isteýdi jalǵastyrýda. Redaksııalardyń 38,4%-y jalaqyny 20%-ǵa tómendetti.

Medıadaǵy mańyzdy baǵyttar­dyń biri – jarnamalyq kirister aı­tar­lyq­taı tómendedi. Buqaralyq aq­parat quraldarynyń kóbi jarnama berýshilerdiń bir bóligi seriktes­tikti toqtatatynyn málimdedi. Zert­teý nátıjesi buqaralyq aqpa­rat quraldaryn COVID-19 koronavı­rýstyq pandemııasyna baılanysty eń kóp zardap shekken salalar tizimine qosý qajettiligin kórsetip otyr.

– Álem 2022 jylǵa deıin pandemııamen kúresedi degen boljam bar. Osy kezeńde BAQ salasynda qandaı ózgerister bolýy múmkin?

– Jalpy, qazirgi jaǵdaıda álemdik BAQ aldynda turǵan mańyz­dy mindet­terdiń biri – jalǵan aqparat­pen kúresý. Qoǵamdyq kommý­nıka­torlardyń rólin eskere otyryp, reseılik jýrnalıster koronavırýstyq ınfeksııa týraly jalǵan aqparat aǵymyna qarsy tura bildi. Osy oraıda ınfodemııany jeńýde kásibı jýrnalıstik etıka qaǵıdalaryn saqtaý úlken ról atqarýy tıis. Ásirese, jýrnalıst úshin jańalyqtardy tekserý (faktchekıng), derekkózdermen jumys isteý, ashyq oılaý, mátinniń áserin túsiný sııaqty kásibı standarttar pandemııa jaǵdaıynda asa mańyzdy bolǵanyn baıqadyq.

Pandemııa men ınfodemııa jaǵ­daıynda dástúrli BAQ pen jańa medıaǵa suranys reıtıngi joǵary bo­latyny sózsiz. Degenmen biz ınfo­­demııanyń pandemııa kezinde saqta­latynyn túsinýimiz qajet.

Sonymen qatar BAQ bıznes retinde quldyraýy múmkin. Jalpy, qazirgi tańda bıznes-modeldi ózgertý máselesi ótkir máselelerdiń biri bolyp otyr. Daǵdarystyń qanshalyqty uzaqqa sozylatynyn jáne COVID-19 indetiniń áli qansha tolqyny bolatynyn eshkim de bilmeıdi. Sondyqtan ekonomıster medıaekonomıkany qalpyna keltirýdiń ártúrli joldaryn usynýda. Ásirese, telemedısına damýy múmkin degen boljam aıtady mamandar. Bul bizdiń dárigerge jeke kelýge nemese onymen onlaın rejimde sóılesýge degen nıetimizge baılanys­ty. Osyndaı qıyn kezeńde sheshim izdegende jańa múmkindikter ashylady. Medıaholdıngterdiń bir bóligi onlaın rejimge kóship, qashyqtan jumys isteı alatynyn dáleldedi. Bul tendensııa saqtalatynyna kúmá­nim joq. Osylaısha, ǵımarattyń  jal­ger­lik aqysynan qutylyp, qarajat únemdeýge bolady. Twitter-diń sheshimi týraly bári estigen shyǵar: kompanııa óziniń qyzmetkerleri aldaǵy ýaqytta qashyqtan jumys isteıtinin málimdedi. Sonymen qatar Goldman Sachs sarapshylary barlyq iskerlik kezdesýler men konferensııalar onlaın rejimde qalsa, bul munaı tutynýdy táýligine 2-3 mıllıon barrelge azaıtatynyn habarlady. Saıyp kelgende, indet bizdiń qatyp qalǵan qaǵıdalardy buzýǵa kómektesetin túri bar...

– Áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Dana SÚLEIMENOVA,

arnaıy «Egemen Qazaqstan» úshin

Sońǵy jańalyqtar

Elimizde taǵy 839 adam koronavırýstan jazyldy

Koronavırýs • Búgin, 09:02

Pnevmonııadan 1 adam qaıtys boldy

Koronavırýs • Keshe

Bıatlonshylardyń baǵy janbady

Sport • 22 Qańtar, 2021

Konor Makgregordyń tabysy qansha?

Sport • 22 Qańtar, 2021

Elbasy Beıbit Atamqulovty qabyldady

Elbasy • 22 Qańtar, 2021

Almatynyń AT-arhıtektýra jospary bekitildi

Aımaqtar • 22 Qańtar, 2021

Memleket basshysy Alekseı Soıdy qabyldady

Prezıdent • 22 Qańtar, 2021

Atyraýda 35 jastaǵy azamatshany tonap ketti

Aımaqtar • 22 Qańtar, 2021

Maqtaralda kóktemgi egis jumystary bastaldy

Aımaqtar • 22 Qańtar, 2021

Birneshe oblysta jol jabyldy

Qazaqstan • 22 Qańtar, 2021

Aqsý qalasyna jańa ákim taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • 22 Qańtar, 2021

Uqsas jańalyqtar