«Zor zorǵa qulaıdy, ańǵyrt orǵa qulaıdy, ańǵal torǵa qulaıdy» demekshi, azarda-bezer bolyp júrgen jurttyń qarasy kóp-aq. Alaıda ebin taýyp, aılakerlerdiń jolyn kesip júrgender de bar. Osyndaı jaıttardyń biri aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynda Almaty oblysynda boldy. Oblystyq polıseıler turǵyn úı salasyndaǵy alaıaqtardan zardap shekken jandardy izdestirgen bolatyn. Sóıtip, úsh kúnniń ishinde Taldyqorǵan qalasynyń polısııasyna jábirlenýshiler aryzdanady. О́zin Irına esimimen tanystyrǵan áıel jalpy somasy 340 myń teńgeni qoldy etken eken.
Aılaker ózine tıesili emes páterlerdiń mekenjaıyn aıtyp, 2-3 kúnnen keıin qonystanýdy usynady. Arzan baǵaǵa razy bolǵan jalǵa alýshylar kórsetilgen mekenjaıǵa kelgende, úıdiń naqty ıesi kútip alǵanda ǵana aldanǵandaryn túsingen. Irına qurbandaryn áleýmettik jelidegi habarlamalar arqyly tapqan. Atalǵan derekter boıynsha oǵan QR QK 190-baby «Alaıaqtyq» boıynsha is qozǵaldy. Qalalyq PB Shyǵys qalalyq polısııa bóliminiń krımınaldyq polısııa qyzmetkerleri atalǵan qylmystarǵa qatysy bar degen kúdikpen 1977 jylǵy Irına Kım esimdi azamatshany qolǵa túsiredi.
Kúdikti buǵan deıin de osyǵan uqsas qylmys istegeni úshin jaýapkershilikke tartylǵan-dy.
Statıstıka komıtetiniń málimetinshe, 2020 jylǵy qańtar-qyrkúıektegi turǵyn úıdi satyp alý-satý mámileleriniń sany 212 986-ny qurasa, jalpy qyrkúıek aıy boıynsha 35 359-ǵa jetken. Ol ótken aımen salystyrǵanda 17,2%-ǵa artqan. Bular tek zańdy túrde tirkelgenderi, al zańsyz paıda kórip, kásibin dóńgeletip otyrǵandar qanshama.
Osyǵan oraı IIM Nur-Sultan qalalyq Polısııa departamentiniń baspasóz ókilderinen birqatar aqparat legin alýdyń sáti tústi.
«Arzan dúnıelerdiń baǵasyna qarap qyzyqpaý kerek. Qyzyqqan jaǵdaıda da túrli jarnamanyń, ýáde etilip jatqan dúnıeniń ras ıakı jalǵan ekenine barynsha kóz jetkizgen durys. Bul degenimiz − kez kelgen zańdy atqarylatyn jumystardyń barlyǵy arnaıy uıymnyń resmı saıtynda kórsetilýi tıis. Kóbinese alaıaqtar qoǵam ortasynda abyroı-ataǵy bar adamdardy óz ýysyna aldap túsirip, sol adamdy paıdalana otyryp, ári qaraı onyń tanys, týystaryna da óziniń alaıaqtyq josparyn iske asyryp jatady. Sol sebepti qandaı jaǵdaı bolsyn barlyq is-áreketterdi zańdy túrde qarastyrý qajet», deıdi elordalyq Polısııa departamentiniń baspasóz qyzmeti.
Sondaı-aq departamenttiń resmı derekterine súıensek, Nur-Sultan qalasynyń ózinde Polısııa departamenti Tergeý bóliminiń óndirisinde turǵyn úıdi satyp alý-satý jáne jalǵa berý boıynsha 13 qylmystyq is qozǵalǵan. Al sonyń 2-eýi osy jyly bolyp otyr. Dál osy 2 qylmystyq is boıynsha 335 jábirlenýshi aryzdanyp, shaǵym túsirgen.
«Úıi joqtyń kóńilinde altyn saraı júredi» degen bar. Elimizde baspana izdep, sendelip júrgenderdiń bar armany da – osy. Semeı qalasy boıynsha Turǵyn úı-qurylys jınaq bankiniń aǵa keńesshisi Aıdar Hasenuly Turymbekov adamdarǵa turǵyn úıdi satyp alarda kelesideı keńesterge júgingenin qalaıdy.
«Eń aldymen, turǵyn úıdi tek onyń ıesi nemese murageri ǵana sata alady. Satýshynyń naqty páter ıesi ekenin anyqtap alý úshin onyń Jyljymaıtyn múlikti tirkeý qorynda málimetteri bar-joqtyǵyn anyqtap, tekserip alý qajet. Sonymen birge ótinishte páter ıesi nekede turǵan bolsa, jubaıynyń kelisimi kerek. Keı jaǵdaıda páterdiń birneshe murageri bolady. Munda da olardyń kelisiminsiz eshnárse júzege aspaıdy. Sebebi aldyńǵy páter ıeleriniń biri turǵyn úı satylǵan soń óz quqyǵyn talap etetin jaıttar da kezdesedi. Sot mundaı kelisimdi jaramsyz dep tanıdy. Budan bólek, satyp alýshy eskeretin basty qaǵıdalar: alý-satý, syıǵa (muragerlikke) berý, jekeshelendirý jáne aıyrbastaý kelisimsharttary, páterdiń tehnıkalyq qujaty, sondaı-aq HQO-dan «Forma-2» sekildi qujattardy resimdep alý mindetti», deıdi Aıdar Hasenuly.
Alaıaqtar páter ıesi issaparda nemese shetel asyp ketken kezde de jalǵan senimhat jasap, páterdi satyp jiberedi. Osyndaı keleńsizdikke tap bolmas úshin senimhattaǵy qoldy úıdiń kelisim-shartymen tekserip alǵan abzal. Al keıde toqsan toǵyz aılasy bar alaıaqtar múmkindigi shekteýli jandardyń atynan da páter satady. Sot ol kezde úı ıesiniń densaýlyǵyna sáıkes satylym shartyn jaramsyz dep tanıdy. Atalǵan jaıttarǵa jol bermes buryn, páter ıesimen habarlasyp, odan narkologııa jáne psıhıatr mamannyń anyqtamasyn suratqan jón.
Kóbine-kóp alaıaqtar ózin rıeltorlyq ortalyqtan keldik dep tanystyryp, satyp alýshynyń senimine kiredi. Rıeltorlar men alaıaqtardyń turǵyn úı satýdaǵy jumys tásilinde aıyrmashylyqtar bar. Osy turǵyda Nur-Sultan qalalyq Polısııa departamentiniń baspasóz ókili tómendegi aqparatqa basa nazar aýdarý kerektigin alǵa tartady.
«Alaıaqtar óziniń qylmystyq is-áreketin aldyn ala ekshep-tekshep alady. Ol isti bastamas buryn kez kelgen úı alyp berý máselesinde zańdy túrde jasalý tártibin úırenip, arbaýyndaǵy adamǵa qujatty zańdy etip kórsetý úshin barlyq aıla-tásilge barady. О́zara aıyrmashylyqtary zańdy túrde jeke kásipkerliktiń nemese JShS-niń atymen tirkelip, zańdy turǵyda jumysshylar shtaty jáne mór men buıryq negizinde qyzmet atqara beredi. Zańdy tulǵalardyń atyn jamylý arqyly da jymysqy oılaryn iske asyrýda», deıdi baspasóz ókili.
Elimizde rıeltorlar óziniń qyzmeti úshin syıaqy somasyn mámileniń jalpy somasynan paıyzben esepteý ádetke aınalǵan. Máselen, ol 1%-dan 10%-ǵa deıin túrlenip turady. Almaty qalasynda rıeltorlar satýshydan da, satyp alýshydan komıssııa shyǵynyn alady. Shetelderdiń tájirıbesin eskersek, olardyń kópshiliginde qyzmetter úshin tólem tek satýshydan alynady jáne ol ortasha eseppen nebári 5%-dy quraıdy.
Saıyp kelgende, syıaqy mólsheri agenttiktiń mámile jasaý barysynda istegen jumysyna baılanysty. Mysaly, eger klıent páterdi satqan kezde, barlyq qujaty birizdi bolsa, eshqandaı túzetýler engizýdiń qajeti joq. Onda belgili bir sharalar kesheni qarastyrylady, al nysan jaı satylymǵa shyǵarylady jáne satýshydan rıeltordyń qyzmetteri úshin meılinshe az paıyz alynady. Kerisinshe qujattarda belgili bir máseleler týyndap jatsa, sáıkesinshe klıentten tranzaksııanyń jalpy somasynan múlde basqasha paıyz óndirip alynady.
Qandaı jaǵdaı bolsyn kelisimshartty saqtandyryńyz. Saqtandyrý kompanııalary satyp alý kezinde birden barlyq qujattardy saqtandyrýdy usynady. Bul kez kelgen jaǵdaıda tıimdi ári qaýipsiz. Eger satyp alý kezinde qujat durys resimdelmese, aqshańyzdy qaıtaryp alýǵa múmkindigińiz mol. «О́z basyna is túspegen, ózgeniń qaıǵysyn bilmeıdi» dep qarap otyrmaı, saq bolaıyq aǵaıyn.
