Árıne, adamǵa basqa parazıtterdiń jabysyp ómir súrýin túsinýge bolady, alaıda adamnyń adamǵa parazıt retinde selbesýin birden qabyldaı qoıý qıyn. Biraq ókinishke qaraı bul qubylys kún ótken saıyn adam sanasyna dendegen ústine dendep barady. Siz biletin parazıt kim? Bolmasa siz kimniń parazıtisiz?
Byltyr «Oskar» júldesin jeńip alǵan ońtústikkoreıalyq kınorejısser Pon Chjýn Honyń «Parazıtter» kıno kartınasy bizdi osy oılarǵa jetelep áketti. Búginde adamnyń kóleńkesinde adamnyń kún kórýi qalypty jaǵdaıǵa aınalyp barady. Bul eń aldymen adamdyq rýhanı qundylyqtardyń quldyraýyna, qoǵamnyń irip-shirýine ákelip soqtyrady. Adamzattyq apattyń eń qaýiptisi – adamnyń qunsyzdanýy. Atalǵan fılm de osy týraly, qoǵamdaǵy adam qunynyń jándikten de jaman baǵalanýy jaıly baıandaıdy. Ony kıno bastalǵan bette baıqaý qıyn emes. Seýldiń kedeı aýdandarynyń birindegi sasyq jertólede jan baǵyp, ólmestiń kúnin keship jatqan Kımniń otbasyndaǵy jupyny kórinister kórermendi birden jıirkendiredi. Rejısserdiń sheberligi de shyǵar, siz adamǵa emes, álgilerge quddy bir jándikterden jıirkengendeı murnyńyzdy eriksiz tyjyrasyz. Tyjyrmaǵanda she? Aspaly shamǵa shulyq jaıylyp turǵan qýyqtaı bólmede otyrǵan topty jannyń ashanasy qaısy, dárethanasy qaısy, bári aıadaı ǵana tórt qabyrǵada tyǵylyp alǵan. Biz adam quny jándikten de arzan dep beker aıtpadyq. Álgi kórinister biter-bitpesten áldebir jumyskerler kelip jańaǵy jertólelerge ýly gaz shasha bastaıdy, tańdanatyn eshteńesi joq, qurt-qumyrsqa, shybyn-shirkeı, taraqan-tyshqandardy ýlaıtyn dári seýip ótedi. Bitti. Adam degen qasıetti sóz kóz aldyńyzda ýly gazǵa tunshyǵyp, betterin tumshalaı jan-jaqqa qasha bastaıdy. Týra, taraqandar sııaqty.
Fılm «Úzdik fılm», «Úzdik shetel tilindegi fılm», «Úzdik rejısser», «Úzdik túpnusqa ssenarıı» degen tórt atalym boıynsha top jardy. Báıgeni berse bergendeı. Baıqaǵan adamǵa biz aıtqan álgi kórinisterde rejısser kamerasy únemi tómendi joǵarydan túsirip otyrady. Jertóleniń ózi teńiz deńgeıinen tómendegi turaq. Jaǵdaıy tómen jandar.
Alaıda kelesi kadrda baǵanadan beri qysylyp-qymtyrylyp otyrǵan qý janyńyz kenet erkindikke shyqqandaı keńip sala beredi. Onyń sebebi, rejısser kamerasy kenet úlken formatqa kóship, Seýldiń eń baı aýdandarynyń birindegi záýlim kottedjdiń tynys-tirshiligin kórsete bastaıdy. Jap-jasyl quraq, jyly jekejaı, atshaptyrym aýla, ishkeni aldynda, ishpegeni artynda baqýatty Pak áýleti.
Alǵashynda kıno osy eki áýletti parallel ustap otyryp qoǵamnyń qotyryn baıaǵysha qasıdy dep oılaýyńyz múmkin. Biraq rejısser kórermenniń sanasyn kenet burylǵan kólikteı tóńkeredi de tastaıdy.
Álgi sińiri shyqqan kedeı Kımniń balalary, uly men qyzy siz ben biz oılaǵandaı áljýaz emes. Ul balasy Kı Ý aǵylshyn tilin jetik biletin maman retinde aýqatty Pak áýletine jalǵan qujatpen repetıtor bolyp jumysqa ornalasady. Sáıkesinshe jalǵan qujatty kompıýterdiń qulaǵynda oınaıtyn onyń ápkesi Kıdjon jasap beredi. Keıin Kıdjon da álgi úıge psıholog bolyp jumysqa kiredi. Repetıtor Paktyń úlken qyzyna, al psıholog kenje ulyna kerek bolady. Bylaısha aıtqanda kedeıler baılardy oqyta bastaıdy. Alaıda fılmniń kýlmınasııasy bul emes. Eki bala nebir quıturqy áreketterge kóshe júrip Paktyń úıine ákesi men sheshesin de jumysqa ornalastyrady. Álbette tórteýi bir-birin tanymaıtyn adamdardyń rólderin oınaı júrip nebir zymııan áreketterge barady.
Kúnder óte beredi. Eshkim eshteńeden seziktenbeıdi. Paktyń áıeli de ańqaý, aqkóńil bireý. Alaıda tańerteń búkil qylmystyń betin Paktyń kishkentaı uly ashyp qala jazdaıdy. Jas bala ákesine: – Osy meniń psıholog muǵalimim men seniń kóligińdi júrgizýshi aǵaıdyń, úı qyzmetshisi men aǵylshyn tili repetıtorynyń ústerinen shyǵatyn sasyq ıis birdeı, – dep qoıyp qalady. Ony ákesi de qoshtaı ketedi. Shynymen de júrgizýshiniń ıisi óte jaǵymsyz bolatyn. Sasyq jertóledegi kógergen zattardyń ısi sııaqty sasyq ıis olardyń ústerinen múńkip turatyn. Biraq eń qyzyǵy bul ıisti kedeı Kımniń áýleti ózderi sezbeıdi, bálkim úırenip ketken.
Aýqatty Pak taǵy mynany aıtady: burynǵy júrgizýshimdeı emes, myna júrgizýshi kóp áńgimege aralasady, alaıda óziniń shekarasyn biledi, tek onyń ıisi ǵana shekarany bilmeıdi, kóligimniń salonyn onyń ıisi alyp ketedi dep tyjyrynady. Tórteýi bir-birin tanymaıtyn beıtanys bireýlerdiń rólin oınasa da, jaǵymsyz ıis olardyń bir tap ókilderi ekenin, tipti bir otbasynyń adamdary ekenin áshkereleı jazdaıdy.
Baı men kedeıdiń arasyn bólip turǵan ıis – úlken detal. Paktyń kóligindegi ıis birte-birte fransýz átiriniń hosh ıisi ańqyp turǵan úı ishin túgel jaılaı bastaıdy. Isi ózdiginen qalaı jaılasyn, ıis dep otyrǵanymyz sol ıistiń ıeleri, kedeı Kımniń otbasy.
Parazıtterdiń kimder ekenin baǵamdap otyrǵan bolarsyzdar. Baı áýlettiń úıine túrli maman ıeleri bolyp jumysqa kirip, olardyń as-sýyna ortaqtasyp, jalaqy alyp, aýqatty adamdardy tespeı sorýǵa kirisken Kımniń otbasy naǵyz parazıtter. Biraq rejısser bul kartınada taǵy birneshe parazıt jasyryp otyrǵanyn keıin kórsetedi. Fılm shym-shytyryq oqıǵamen ári qaraı jalǵasady.
Kım Paktyń úıindegi jalǵyz parazıt emes eken. Onyń áıeli, balalarynan da basqa parazıtter bar.
Jalpy Paktyń úıi kishigirim memleket sııaqty. Sóıtsek Kım men Paktyń áýletinen bólek, bul úıde eshkim bilmeıtin úshinshi otbasy da ómir súrip jatqanyn bilgende shalqańnan túse jazdaısyń.
Olar kim desek, Kımniń uly men qyzy arandatyp, ótirik ósek tasyp, istep júrgen jumysynan shyǵartyp jibergen úı qyzmetshisi (áıel) de kúıeýi ekeýi sol úıdiń eshkim bilmeıtin esigi arqyly jertólesinde kúneltip, qanshama jyl jasyrynyp kelgen jarly-jaqybaılar eken. Mine, sizderge taǵy parazıt kerek bolsa?!
Áıelin sol úıdiń jumysyna salyp qoıyp, ara-arasynda tamaq tasytyp, ózi jertólede birneshe jyl ómir súrip jatqan álgi erkekten asqan parazıt joq dersiz? Biraq báribir suraq týady, baı áýlette jumys isteý úshin munda kúnin kórip júrgenderdi qýlyq-sumdyqpen qýyp shyqqan Kım be, álde qaryzǵa belshesinen batyp, áıeliniń kóleńkesinde kún kórip jatqan jertóledegi keıingi erkek pe? Bálkim kedeı-kepshiktiń bilimin, jumysyn, tyǵyryqqa tirelgen jaǵdaılaryn, kúsh-qýatyn paıdalanyp ómir súrip jatqan aýqatty Paktyń ózi parazıt pa?
Suraq óte aýqymdy sııaqty. Biraq bizdiń alǵashqy tanyǵanymyz Kımniń otbasyndaǵy parazıtter. Paktyń úıi jalpy kóp dúnıeni eske túsiredi. Onyń ishindegi parazıtter de kóptegen tıpterdi kóz aldyńa ákeledi. Bireýdiń baılyǵyn tespeı sorýǵa esh arlanbaıtyn, óz kúni úshin ózgeniń taǵdyryn taban astynda qıyp jiberetin adamnyń ashkózdigin ashyq kórsetken kınokartına kez kelgen qoǵamda ózekti bolsa kerek.
Kınonyń shyrqaý shegi qaıǵyly aıaqtalady. Paktyń kishkentaı ulynyń týǵan kúninde kottedjdiń jertólesinde birneshe jyl kúneltip kelgeni áshkerelenip, sol kıkiljińderdiń arasynda áıeli opat bolǵan álgi erkek týǵan kún ústinde Kımniń qyzyna júgirip kelip pyshaq suǵady. Ony Kımniń áıeli káýáptiń shybyǵymen túırep óltiredi. Qyzy men áıelin qutqarmaq bolyp jatqan Kım kenet qolyna pyshaq ala salyp Pakty jaryp tastaıdy. Oǵan sebep, Pak sol bir alasapyran arasynda Kımniń ústindegi ıisten jerkenip murynyn basa qalady. Soǵan únemi namystanyp júrgen kedeı Kım Pakty pyshaqtaıdy da, eshkimge bildirtpeı záýlim úıdiń álgi jertólesine kirip, esikti ishinen jaýyp máńgi sonda qalady. Árıne, ólmeıdi. Ara-arasynda shyǵyp, keıinnen úıdi satyp alǵan basqa qojaıyndardyń muzdatqyshynan taǵam alyp jep júredi. Parazıttik panalaýdy óziniń ómir yrǵaǵyna aınaldyrady. Uly men áıeli ony óldige sanaıdy. Ol shynymen de ólgen bolatyn. Moraldyq turǵydan ony tiri aǵza dep qana qaraǵan durys. Balasy keıin ákesiniń jertólede ekenin uǵady. Ishteı ózine ákemdi qutqaryp alam dep sert beredi.
Já, ol ul baıyp ta keter, úıdi de satyp alar, ákesin de bostandyqqa shyǵarar, biraq ıisti qaıtpek? Iis kete me? Jertóledegi jaǵymsyz ıis olardyń kıimine ǵana sińdi me?
Másele sonda...
