«Álippeni» ázirleýge baǵyttalǵan jumys toby qorytyndysyn shyǵardy. Osy ýaqytqa deıin baǵdarlama, oqýlyq jasap júrgen naqty avtorlardan quralǵan bul top 20-dan asa otyrys ótkizdi. Bul týraly Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Sholpan Karınova keńinen aıtyp berdi.
Onyń aıtýynsha, «Álippeni» oqý baǵdarlamasyna daıyndaý jumystary bastaldy. Bul jumystyń sońy retinde 2021 jyldyń qańtar aıynan bastap oqýlyqtar aprobasııaǵa engiziledi. Bul úshin mınıstrlik aprobasııa ótkizetin pılottyq mektepterdiń tizimin bekitti. Osy bekitilgen mektepterde «Álippe» baǵdarlamasy zerdelenedi. Sodan keıin oqýlyq daıarlaýdyń barlyq kezeńinen tolyq ótedi. Saraptamadan ótken oqýlyqtar jańa oqý jylynda engiziledi. Jalpy, «Álippeni» engizý 2021-2022 jylǵa josparlanyp otyr.
– «Álippeni» oqytýdyń úsh kezeńi qamtylǵan. Olar – «Álippege» deıingi kezeń, «Álippe» kezeńi, sondaı-aq «Álippeden» keıingi kezeń. Osynyń eki kezeńi «Álippe» oqýlyǵy arqyly iske asyrylady. Al keıingi kezeń mektepterde «Ana tili» oqýlyǵy boıynsha júrgiziledi. Burynǵy oqýlyqta «Álippege» deıingi kezeńge kóp kóńil bólingen. Qazirgi oqytylyp jatqan pánniń ishinde de osy erekshelikterge toqtalǵan, biraq óz erekshelikteri naqty oqýǵa baılanysty berilgen. Sodan keıin ata-analardyń túsinispeýshiligin týdyryp jatqan tustary bar. Onyń bári qaperge alynyp, qazirgi oqýlyq balanyń fızılogııalyq jas ereksheligin eskere otyryp daıyndalýda. Eń mańyzdysy – «Álippe» kezeńi. Onda árip, dybys pen býyndar úıretiledi. Sondyqtan osy kezeńge basa nazar aýdarylǵan, – dedi Sh.Karınova.
Buryn «Álippemen» qoshtasý jeltoqsan aıynda ótetin. Qazirgi prınsıp te osyǵan negizdeldi. Odan ári qaraı «Ana tili» oqýlyǵyna kóship, oqýshynyń sóz talǵamy, sózjasamyn damytý osy kezeńde júrgiziledi.
«Álippe» 105 jyldan keıin, ıaǵnı 2016 jyldan bastap mektep tabyldyryǵyn attaıtyn oqýshylarǵa oqytylmaıtyn bolyp, onyń ornyna «Saýat ashý» oqýlyǵy engizilgen edi. Osyny eske salǵan Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń orta bilim ortalyǵynyń dırektory Manara Adamova endigi oqýlyqtyń qalaı oqytylatynyn atap ótti.
– Ata-analar tarapynan «Álippeni» izdegender kóp boldy. «Saýat ashý» men «Álippeniń» aıyrmashylyǵyna toqtalsaq, «Álippe» men «Ana tili» oqýlyqtary «Saýat ashýdyń» ishine kiriktirilgen edi. Endi qazir ázirlenip jatqan oqý baǵdarlamasyna sáıkes shyǵarylatyn «Álippe» oqýlyǵy men «Ana tili» bólek bolady. «Álippe» 96-98 saǵat kóleminde birinshi jartjyldyqta oqytylady. «Álippege» deıingi kezeńge 2 apta ýaqyt bólinedi. Odan keıin «Álippe» oqýlyǵy boıynsha oqytý jalǵastyrylady. Qańtar aıynan bastap, ıaǵnı úshinshi toqsanǵa kóshken kezeńnen oqý men jazýdy jetildirý úshin «Ana tili» oqýlyǵynyń aıasynda oqytý jalǵastyrylady, – dedi M.Adamova.
Buǵan qosa basqa da «Álippe» jańa oqý baǵdarlamasyna qatysty oılaryn ortaǵa saldy. Abaı atyndaǵy QazUPÝ «Bastaýyshta oqytý pedagogıkasy men ádistemesi» kafedrasynyń meńgerýshisi Azııa Jumabaeva «Álippedegi» dybyspen jattyǵý ádistemesine toqtaldy.
– «Álippe» jańa oqý baǵdarlamasy A.Baıtursynulynyń ustanymdary negizinde jasaldy. Sol ustanymdardyń biri – dybyspen jattyǵý. Iаǵnı dybyspen jattyǵý «Álippege» deıingi kezeńde tikeleı basshylyqqa alyndy. A.Baıtursynuly balalarǵa aldymen árip kórsetpeı turyp, dybyspen jattyqtyrý qajet deıdi. Sebebi oqýǵa kelgen balalar sóıleýdi bilgenimen, olar óz sózderiniń dybystan turatynyn bilmeıdi. Osy oraıda dybysty bilmeı turyp, sózdiń ishindegi dybystardy tizbeı turyp, oqý men jazýǵa úıretý qıyn. Sondyqtan dybyspen jattyqtyrý qajettigi eskerilip otyr, – A.Jumabaeva.
A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory Anar Fazyljanova «Álippeni» jasaý barysynda balanyń tildik erekshelikteri, qazirgi qazaq balasy eń jıi qoldanatyn sózder eskerilgenin alǵa tartty.
– «Álippede» qaı áripti birinshi úıretemiz, odan keıin qaı áripterdi qoıamyz? Osy máseleler barynsha obektıvti túrde qaraldy. Áripterdiń retin anyqtaý kezinde onyń A.Baıtursynovtyń «Álipbıindegi» áripter retine birshama uqsas bolyp shyqty. Iаǵnı qazaq tiliniń zańdylyǵy boıynsha áripterdiń reti qazirgi «Álippede» de ázirlendi. Bizdiń ınstıtýt qazaq áripteriniń qazirgi zamanaýı mátinderdegi jıiligin anyqtaý maqsatynda jumystar atqardy. Nátıjesinde, «Qazaq áripteriniń jıilik sózdigi» ázirlendi. Sózdiktiń negizinde qazaq mátinderinde jıi kezdesetin áripterdiń jáne árip tirkesteriniń reti kórsetildi. Biz anyqtaǵan áripter jıiligi qazirgi qazaq mátinderinen alyp otyr. Iаǵnı bala ómirinde kúndelikti kezdesetin mátinderden ǵana emes, jalpy 5 stıldegi mátinderden alynyp otyr. Mundaı jaǵdaıda lıngvıstıkalyq bilimderge túzetý qajet boldy. Biz ony jasadyq. Bul sózdik taza lıngvıstıkalyq málimetter alý úshin ǵana emes, sonymen qatar túrli ádistemelik quraldar ázirleý úshin de qajetti bilim beredi, – dedi A.Fazyljanova.
О́z kezeginde M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Kenjehan Matyjanov «Álippe» uǵymy qazaq halqynyń túsinigi men dúnıetanymynda qasterli pán retinde qalyptasyp qalǵanyn atap ótti.
– Eger árbir azamat alǵashqy muǵalimin qanshalyqty qadirleıtin bolsa, qazaq azamaty «Álippeni» de sondaı qadir tutatyn bolǵan. Sondyqtan «Álippe» kún tártibinen túsip qalǵan kezde búkil halyq bolyp osy oqýlyqty izdedi. Al endi «Álippeni» qaıtarý qazaqtyń rýhanı álemindegi jańa oqıǵa sııaqty kórinip otyr. Osynyń barlyǵy ulttyq rýhymyzdy kóterýge erekshe áser etedi. Alǵash oqýlyqty «a» árpinen bastaǵannan balanyń júreginde ulttyq rýh qalyptasatyn bolsa, ol azamat erteń óz eliniń úlken patrıoty bolatyny aıdan anyq. Sondyqtan áripterdiń, dybystardyń rettiliginiń bári Ahmet Baıtursynuly anyqtaǵan ustanymdarmen sáıkes kelýi bul jańa «Álippeniń» úlken ulttyq rýhtaǵy jańalyǵy dep aıtýǵa bolady, – dedi K.Matyjanov.
Sondaı-aq kópshilikti «Álippe» oqýlyǵyn jańartýǵa qatysty qansha qarajat bólingeni jáne qaı basylymda basylyp shyǵatyny qyzyqtyrdy. Buǵan vıse-mınıstr Sh. Karınovanyń jaýabyn usynamyz.
– Birinshiden, oqýlyq shyǵarýǵa memleket tarapynan qarajat jumsalmaıdy. О́ıtkeni qazirgi kezde jalpy oqýlyq jasaý baǵyty básekelestik ortaǵa berilgen. Qazirgi kelip túsip jatqan oqýlyqtardyń barlyǵy shamamen 15 baspadan jiberiledi. «Álippege» baılanysty jasalyp jatqan jobalar bar. Sondyqtan bul turǵyda Úkimet qarajaty jumsalmaıdy. Al oqýlyq satyp alý máselesine kelsek, bul – bólek jaǵdaı. Oqýlyq daıyndalyp, shyǵarylǵannan soń, oqýlyqty tańdaý kezinde árbir jergilikti atqarýshy organnyń kóleminde belgilenetin josparly qarajat bar. Ol bes jylda bir oqýlyqtardyń jańartylýyna qarastyrylady jáne ózgergen baǵdarlamaǵa baılanysty bolady. Osy oraıda tıisti qarajat bekitilip, jergilikti organdarda eskeriledi. Aldaǵy oqý jylynda «Álippeni» satyp alý jumysyn josparǵa saı jergilikti ákimdikter, bilim basqarmalary júrgizedi, – dedi vedomstvo ókili.
Sonymen, kópten kútken jańa «Álippeniń» mazmuny bekitilip, ony oqý baǵdarlamasyna engizý jumystary josparǵa sáıkes júrgiziledi. Sondaı-aq «Álippe» ázirleý kezeńinde orys tildi jumys toby da jumys istegenin atap ótken jón. Iаǵnı orys tilinde oqytatyn mektepterdiń jaıy da eskerildi. «Álippe» men «Býkvar» – biryńǵaı oqýlyqtar. Jumys toptary osy eki oqýlyqty, eń aldymen, mazmundyq jaǵynan úılestirýge baǵyttalǵan. Oqýlyqtardyń mazmuny boıynsha Qazaqstan bizdiń ortaq Otanymyz ekeni aıtylyp, qazirgi zamanǵy ómir shyndyǵyn qamtýǵa tıis. «Álippe» men «Býkvar» áripteri men dybystarynyń reti, qoldaný jıiligi eskeriledi. Belgilengen kezeńder eki oqýlyqta da birdeı.
