– Arkadıı, boksshy bolý bala kezińizdegi arman ba edi? Jalpy, boksty tańdaýyńyzǵa ne sebep boldy?
– Men buǵan bylaısha jaýap berer edim: meni boksqa alyp kelgen 1980 jylǵy Máskeý Olımpıadasyndaǵy Serik Qonaqbaevtyń óneri edi. Ol kezde aýylda tórt-bes úıde ǵana «Vesna» degen aq-qara tústi teledıdar bolatyn. Sol temir jáshikke telmirip, Serik aǵamyzdyń jekpe-jekterin júregimiz týlaı otyryp tamashalaǵanymyz esimde. Boıymdaǵy boks ónerine degen súıispenshilik sol kezde paıda boldy dep senimmen aıta alamyn. Onyń ústine, dál sol kezderi aýylymyzdaǵy mektepke Serǵazy Bákeev degen jas muǵalim kelip, boks seksııasyn ashqan bolatyn. Sol úıirmege alǵashqylardyń biri bolyp jazylǵan men edim. Bokstyń álipbıimen tanysqannan keıin, 1984 jyly Serǵazy aǵamyz meni Qaraǵandyǵa, Álııa Moldaǵulova atyndaǵy sport mektebine alyp kelip, Qanat Jaqsybaevtaı bilikti bapkerge tabystaǵan bolatyn. Mine, meniń boksqa kelýimniń qysqasha tarıhy osyndaı...
– Demek, sizdiń boıyńyzdaǵy boksqa degen ıkemdilik bala kezińizde baıqalǵan ǵoı...
– Rasyn aıtqanda, bala kezimde tentek boldym. Mektepte, dalada kóp nárseni búldirip júrdim. Tóbeleske jaqyn bolatynmyn. Al eger, shyndap kelsem, arǵy atam Mataq degen kisi óńirge aty máshhúr, batyr bolǵan adam eken. Kenjebı degen atam da Arqadaǵy ataqty bılerdiń biri bolypty.
– Bokstaǵy eń alǵashqy qol jetkizgen tabysyńyz esińizde me?
– 1984 jyldyń jazynda Petropavl qalasynda ótken Qazaqstan chempıonatyna qatystym. Sol jarysta bes kezdesý ótkizip, onyń tórteýinde aıqyn jeńiske jetip, chempıon atandym. Meniń jeńisti jolym osy Qyzyljar qalasynan bastaý alǵan edi.
– Úlken sportta júrgen kezińizde ózińizdi joly bolǵysh boksshy retinde sezindińiz be? Jalpy, fortýna degenniń sportshy úshin qanshalyqty mańyzy bar?
– Álbette, sáttilik, fortýna degenińizdiń sportshynyń ómirinde aıtarlyqtaı ról oınaıtyny ras. Bir ǵana jerebe máselesin alsańyz da kóp jaıtqa qanyǵasyz. Sondyqtan da buǵan atústi qaraýǵa bolmaıdy. Jalpy, ár sportshynyń mańdaıǵa jazylǵan taǵdyry bar. Odan qashyp qutyla almaısyń. Al óz basyma kelsem, úlken sporttaǵy taǵdyryma ókinbeımin.
– Sharshy alańda óner kórsetip júrgen kezińizde el ishindegi basty qarsylastaryńyz kimder boldy?
– Qanat Shaǵataev pen Vasılıı Jırov edi. Qanat óte myqty boksshy boldy. Ekeýmiz rıngte tórt ret qolǵap túıistirdik. Sonyń bárinde de men basym túsip júrdim.
– Vasılıı Jırovty nokaýtqa túsirgenińiz ras pa?
– Iá. Jattyǵý kezindegi sparrıng jekpe-jegi bolatyn. Bastan tıgen soqqydan keıin Vasıa 12 sekýndtaı «uıyqtap» jatty...
– Jalpy, Arkadıı Topaev qandaı mánerdegi boksshy edi?
– Meniń rıngtegi basty taktıkam – aldap urý bolatyn. Birinshi raýndta qarsylasymnyń álsiz tustaryn izdeıtinmin. Jekpe-jek kezinde ol shirkin kózge birden túsetin. Sonan keıin «Qasqyrdy aıaǵy asyraıdy» degen máteldi sál ózgertip aıtar bolsaq, boksshyny da aıaǵy asyraıdy. Iаǵnı sharshy alańda boksshynyń aıaǵy jeńil bolyp, lypyp turýy kerek. Meniń qolaıyma osyndaı boks jaǵatyn.
– Qazirgi bokstyń tilimen aıtqanda, siz pancher boldyńyz ba?
– О́zimniń sporttyq kareramda nokaýtty kóp jasaǵanym ras.
– О́zińizdiń nokaýtqa túsken kezińiz boldy ma?
– Ondaıdan qudaı saqtady. Al nokdaýn alǵan kezim boldy. Rıngte mundaı jaǵdaıdy bastan keshpeıtin boksshy bolmaıdy.
– Endi 1992 jylǵy Barselona Olımpıadasyndaǵy alǵashqy jáne sońǵy jekpe-jegińizdi eske alsaq...
– Barselona Olımpıadasynyń aldynda Sergeı Samoılov, ataqty Israel Akopkohıandy jeńdim. Al Olımpıadadaǵy alǵashqy jekpe-jegimde kýbalyq boksshy, álem chempıony Hýan Karlos Lemýsqa tap boldym. Ol meni tóreshiniń «Toqta!» degen komandasynan keıin urdy. Shynyn aıtqanda, osy soqqydan keıin óz-ózime kele almadym. Sol jekpe-jekte jeńgende, júldegerler qatarynda bolatynym anyq edi...
– Sol soqqyny alǵannan keıin jekpe-jek bitkenshe es-tússiz júrip, avtomatty túrde judyryqtasa beripsiz. Sol ras pa?
– Soqqynyń óte joıqyn bolǵany ras. Sonda bir ǵana oı – qanshama qazaq qarap otyr, qulap qalmaý kerek degen oı sanamdy aıaýsyz osqylaǵan edi! Namystyń kúshimen jekpe-jektiń sońyna deıin aıqasyp shyqqanym da sodan dep oılaımyn.
Negizi, zań boıynsha erejeni óreskel buzǵany úshin kýbalyq boksshy jarystan shettetilýi kerek edi. Biraq ol kezde KSRO ydyrap, onyń ornynda paıda bolǵan TMD-men eshkim eseptespeıtin zaman boldy. Sózińdi sóıleıtin adam bolmaǵan soń, bul jaǵdaı jabýly qazan jabýly kúıinde qala bergen bolatyn.
– Búgingi kúnde álemdik deńgeıdegi dodalarda top jarǵan sportshylarymyz mol syı-sııapattan kende bolmaıdy. Siz óz zamanyńyzǵa saı mundaı qoshemet-qurmetti kórdińiz be?
– Táýbe deý kerek, osy sporttyń arqasynda qaladan úı aldym. 1992 jyly Olımpıadaǵa barar aldynda sol kezdegi oblys ákimi Petr Nefedov pen Qaraǵandydaǵy Sovet aýdanynyń ákimi bolǵan Serik Áshlıaev aǵamyzdyń kómegimen úsh bólmeli páterge ıe boldym.
– Kásibı boksqa talaı márte shaqyrtý alypsyz. Oǵan ne sebepti aýyspadyńyz?
– 1994 jyly Álem kýbogyn jeńip alǵannan keıin Amerıkadan kásibı bokstyń promoýterleri birneshe ret telefon shalyp, kelisimshart usyndy. Biraq ol kezde men 1996 jylǵy Olımpıadany kútip júrgenmin. Tórt jyl tynbaı ter tógip, Atlanta Olımpıadasynyń qarsańynda naǵyz sporttyq babyma engen bolatynmyn. Sol kezdegi álemdik reıtıngtegi myqty degen boksshylardy jeńip, TMD boıynsha birinshi nómirli bolyp turǵanmyn. Biraq amal qansha, týra Olımpıadanyń aldynda aýyryp qaldym...
– Osy jaıynda neshe túrli qańqý sóz bar. Anyq-qanyǵyn aıtpaısyz ba?
– Bul jerde áńgime degen kóp. Ony qazir byqsytyp jatýdyń qajeti de joq dep oılaımyn. Buıryq bolmaǵan soń Olımpıadaǵa jol túspedi. Taǵdyr degen osy shyǵar...
– Arkadıı, úlken sportta «Jaqsy sportshydan jaqsy bapker shyqpaıdy» degen uǵym bar... Osyny siz burynǵy boksshy, búgingi bapker retinde joqqa shyǵara alasyz ba?
– Sportta júrgen kezde kóp nárseni bapkerdiń aıtqanymen isteısiń. Al bapkerlik qyzmettiń qamytyn kıgende bári de kerisinshe. Iаǵnı bul jerde sheshimdi óziń qabyldap, jaýapkershilikti de óz moınyńa alasyń. Odan bólek, bapkerler ujymymen, aınalańdaǵy kóptegen adamdarmen til tabysa jumys isteýiń kerek. Qysqasha aıtqanda, sportshy bolý men bapkerlik qyzmettiń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Sportta uzaq ýaqyt júrip, álemdik bıik deńgeıde óner kórsetken sportshy keıin bapker bolǵanynda, óziniń bar bilgenin shákirtine berýge mindetti. Menińshe, bapkerlik qyzmetke júreginiń qalaýymen kelgen sportshydan jaqsy bapker shyǵady dep oılaımyn.
– Bapkerlik qyzmetke kelýińizge ne túrtki boldy?
– Bul salaǵa kelýime sebepshi bolǵan adam – ózimniń jeke bapkerim Qanat Qamaıuly Jaqsybaev.
Jasyratyny joq, úlken sportpen qoshtasqannan keıingi ýaqytta men úshin jumysqa ornalasý ońaıǵa túspedi. Jumys surap barǵan kezderimde sol kezde oblystyń sportyn basqaryp otyrǵan kisiler túrli syltaý aıtyp, sypaıy shyǵaryp salyp júrdi. Sóıtip júrgende, 2005 jyly jattyqtyrýshym Qanat Jaqsybaev shetelge bapkerlik qyzmetke ketetin bolyp, óziniń ornyn maǵan usyndy. Basynda bas tartqanymmen, Qanat aǵa taqymdap qoımady. Sodan Álııa Moldaǵulova atyndaǵy sport ınternatyna jumysqa turý baqyty buıyrǵan edi.
Bapkerim Qanat Qamaıulynyń sol kezdegi aıtqan sózderi áli esimde. «Arkadıı, – degen bolatyn ol kisi, – sen kezinde elge tanymal sportshy boldyń, tájirıbeń de jetkilikti. Endigi seniń mindetiń – óz bilgenińdi ortaǵa salyp, boksty óner dep tanyǵan órenderdi tárbıeleý. Eger osy údeden shyǵa bilseń – ómirde ókinbeısiń».
– Úlken sportta júrgen kezińizde qandaı boksshyny úlgi tuttyńyz? Al bapkerlik qyzmette kimge uqsaǵyńyz keledi?
– Bul áńgime talaı jazylyp, aıtylǵan da, qazir de aıtamyn: meniń úlgi tutqan boksshym – Serik Qonaqbaev. Internetti ashyp, bul kisiniń kezindegi jekpe-jekterin áli kúnge deıin demimdi ishime tartyp, qyzyǵa tamashalaımyn. Qaraı bergim keledi, kózim toımaıdy. Bir sózben aıtqanda, Serik aǵamyz qazaqtyń batyry ǵoı!
Al bapkerlik qyzmette ózimniń jattyqtyrýshym Qanat Jaqsybaevty úlgi tutamyn. Sol kisiniń jolyn berse, men ómirde ózimdi baǵy janǵan bapker retinde sanar edim.
Osy oraıda Qaraǵandy oblysynyń sportyna Temirhan Abylaev syndy jańa basshy kelgeli sportshylar men bapkerlerge jaqsy jaǵdaı jasalyp jatqanyn aıtqym keledi. Jetekshi sportshylardyń stıpendııasy men jattyqtyrýshylardyń eńbekaqysy kóterildi. Al bizdiń Álııa Moldaǵulova atyndaǵy sport mektep-ınternaty kolledjge aınalyp, órisin keńitti. Osy sharýanyń basy-qasynda júrgen basshymyz Erden Halılınniń biliktiligi men uıymdastyrýshylyq qabiletin atap ótkenniń de artyqtyǵy joq dep oılaımyn.
– Bapker retindegi basty maqsatyńyz qandaı?
– Bir ǵana maqsat bar, ol – Olımpıada chempıonyn daıarlap shyǵarý. Bizdiń mektepte 60-tan astam bala bokspen aınalysady. Munyń bárinen Olımpıada chempıonyn shyǵaram deý bos áńgime, árıne. Alaıda osylardyń arasynan bir-ekeýi Serik Sápıev sııaqty olımptiń shyńyn baǵyndyryp jatsa, biz úshin bul úlken mártebe bolar edi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
