Onyń boljamy boıynsha «júrek» júrip egý, «súıek» súıip egý degen eki túbirdiń birigýi arqyly ortaq uǵym qalyptastyrǵan birikken sózder. Iаkı kóshpeli qazaq júrgen saıyn jan-jaǵyna, izgilik pen syılastyqty egip júretindikten, eń qadirli músheni júrek dep ataǵan, al ultymyzdyń boıyndaǵy urpaǵyn súıip, ósıetin egetin ejelgi qasıetiniń qurmetine súıek sózi qalyptasqan. Meıli deıik, tóreligin til mamandary bere jatar. Biraq keı kezde qııaldyń da qısyny bolady. Eger osy boljamǵa boı aldyrsaq, «tilek» sózi de tildi egýdi, ósirip-óndirýdi, órkendetýge tilekshi bolatyn uǵymǵa saıar edi.
Iá, til – tiri aǵza. Oǵan da tilekshi, tirekshi, qamqorshy kerek. Til máýesin jaıý úshin mápeleý kerek, tunyq sý, qunarly topyraq qajet. Al tildiń basty tilekshisi – halyq. О́siretin de, óshiretin de, kóshiretin de – sol tildi tutynatyn qalyń áleýmet. Alystan jaý izdemeı-aq, ana tilimde sóıleý, arym, namysym, paryzym, qaryzym, eldigim, egemendigim dep uqqan ulttyń tili de ómirsheń, órshil bolmaq. Aıtpaqshy, eldik, memlekettilik degen uǵym – shegendelgen shekara, saptaǵy sarbaz, tuǵyrly tý, áýelegen ánuran, en-tańbaly eltańbamen qatar tiregi nyq tilimen de ólshenetini aqıqat. Ahmet Baıtursynulynyń sózimen aıtsaq, «óz tilimen sóılesken, óz tilimen jazǵan jurttyń ulttyǵy – esh ýaqytta adamy qurymaı joǵalmaıdy».
Qazirgi ýaqytta qazaq tiliniń búkil halyq qoldanatyn ultaralyq mártebege ıe bolýyna yqpal etetin birden-bir qural – qazaq álipbıin latyn grafıkasyna kóshirý sharalary ekeni belgili. Bul – strategııalyq reforma. Biraq bul reformany iske asyrǵanda, memlekettik tildiń mártebesin nyǵaıtý baǵytynda teńqatar júretin tegeýrindi qadamdar da qajet etiletinin eskerýimiz kerek. Ol memlekettik til mártebesiniń odan ári ústem bolýyn qarastyratyn normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń qabyldanýyn nemese qoldanystaǵy zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi qajet etpek. Sonda ǵana eger qazaq mektepteri latyn álipbıine kóshse, balalarymyzdy orys mektebine beremiz dep baıbalam salýshy ata-analardyń da qatary azaımaq.
Jalpy alǵanda, bastapqyda úlken serpilispen, erekshe yqylaspen qabyldanǵan qazaq álipbıin latyn grafıkasyna kóshirý isiniń birshama baıaýlap qalǵanyn baıqaǵan jurtshylyq basqasha baılam jasaı bastaǵany da túsinikti. Biraq bul álipbıdi qaıta retteýge baılanysty jasalǵan taım-aýt ekenin túsinýimiz kerek.
Bizdiń oıymyzsha, bolashaqta latynnegizdi álipbıige kóshý isinde jalpyulttyq baǵyttaǵy ıdeologııalyq baza berýdiń tetikterin anyqtaý kerek. Mysaly, HH ǵasyrdyń basynda Túrkııa latyn álipbıine kóshkende, arab grafıkasymen jazý ıslamnyń kanony bola tursa da, meshitterde latynnyń paıdasy týraly ýaǵyzdar júrgizilgen. Bul strategııalyq sharany ıdeologııalyq messedj deńgeıine kóterip, halyq kóp tartylatyn rýhanı-mádenı ortalarda nasıhat sharalaryn jandandyryp, oǵan qoǵamdyq ınstıtýttardyń belsendiligin qamtamasyz etýge kúsh salynǵan. Keleshekte bizde de latyndandyrýdy úlken ulttyq ıdeıamen baılaýly túrde, ıaǵnı myqty ıdeologııalyq messedjimen júzege asyrý qajettigi týmaq. Máselen, bul tek qana álipbı aýystyrý emes, ultty, memleketti nyǵaıtý, ulttyń, memlekettiń irgesin bekitý, jańa álipbımen jańa ómirge bastaý alý, alys bolashaqta emes, osy jaqyn bolashaqta jemisin kóretin, kreatıvti jazý ıesi bolý, jańa kreatıvti sana qalyptastyrý degen messedjder barlyq osy reforma operatorlary men menedjerleriniń nasıhattaıtyn isine aınalýǵa tıis.
Aldaǵy ýaqytta qoǵamnyń negizgi qozǵaýshy kúshi sanalatyn ekonomıkalyq jáne qarjy sektorynyń kommýnıkasııalyq keńistigi, ulttyq kompanııalar jáne jalpy bıznes qaýymdastyǵy bul reformanyń mańyzynan shet qalyp qoımaǵany abzal. Buǵan qosa, eger reforma erterek jemisin bersin desek, medıa keńistikti, onyń ishinde telebaǵdarlamalardyń attary men sýbtıtrlerdi, respýblıkalyq gazetterdiń maqala taqyryptaryn latynmen berýdi qaıta qolǵa alyp, respýblıka boıynsha vızýaldy grafıkalyq keńistikti latyndandyrýǵa, mekeme, kóshe, dúkender ataýlary, kórneki aqparattar, mańdaıshalar men jarnamalyq bılbordttardy, taýar attaryn, zatbelgilerdi qazaq tilinde latynmen jazýdy talap etetin mehanızmder men normatıvterdi engizýge meılinshe jol ashý kerek. Sonda ǵana bul reforma qazaq tiliniń qanat jaıýynyń, ıakı ultaralyq tilge aınalýynyń katalızatoryna aınalady dep oılaımyz.
Sózimizdiń sońyn el bolyp tilimizdi egeıik degen tilekpen túıindesek.
