О́limdi mazaq etý

Jýyrda atalǵan qazaqstandyq fılm XXIX «Kınoshok» ashyq kınofestıvalinde bas júlde ıele­nip, «Úzdik ssenarıı» ataly­myna jáne baspasóz júldesine laıyq dep tanylǵan edi. Kóktemde úlken ekranǵa jol tartqan fılm tusaýkeseri karantın ýaǵyna tap kelip, kóbimiz kórip úlgermeı qal­ǵanbyz. Qara komedııa janryn­da bas-aıaǵy bútin, al­ǵash ret tú­sirilgen fılm qazaq kıno­syn­­daǵy jańa beles retinde baǵa­lanyp otyr.

Art Dealers shyǵarmashylyq tobynyń qatysýymen túsirilgen fılmniń rejısseri Ernar Nur­ǵalıev, operatory Azamat Dýla­tov, prodıýserleri Tımýr Shev­chenko men Jandos Aıbasov.

Sıýjet jelisi boıynsha tuń­ǵysh balasyn kútip júrgen erli-zaıyptylardyń ádepki ómir saltynan bastalady. Bas keıipker Dastan (Danııar Alshynov) áıe­linen (Ásel Qalıeva) bir kúnge bol­sa da qashyp ketýdi oılap, dos­tarymen balyqqa ketedi. Aıaq astynan pálege ushyramaǵanda, bálkim, keremet demalyp ta kelgen bolar ma edi. Mine, biz kútken shıelenis osy tustan bastalady.

Kartına qara komedııanyń ta­bıǵatyna tán ańqaý, ańǵal, ur­da-jyq keıipkerler modelinen al­shaqtamaıdy. Karıkatýralyq beı­nelerdiń juldyzyn jaqqan akterlik quram rejısser talabynan tolyq shyqqan deýge negiz bar. Buǵan deıin tarıhı fılmderde, dramalyq beınelerde kórinip kelgen Dýlyǵa Aqmoldanyń nanymdy oıynymen qazaq kınosynda jańa keıipkerdiń tusaýy kesildi. Buǵan deıin qazaq fılmderin­de kezdespeıtin manıak obrazy qanisherlik minez-qulqymen erekshelenedi. Árıne, bul álem kıno tarıhynda úırenshikti shema bolǵanymen, ózimizdiń qazaqtan shyqqan manıakpen «qorqytý» da belgili bir deńgeıde áserli shyq­qan. Buǵan deıin qazaq kıno ekranynan kóp kórinip júrgen Danııar Alshynov, Erkebulan Daıyrov, Rústem Janyamanov, Erlan Pirim­betov, Ásel Qalıevalar oıy­ny bul fılmde kútpegen ról­de erekshelenedi ári kúresker keıip­kerler qataryn úzdik alyp shyqqan.

Elimizde keıingi on jyldyqta ko­medııa janryndaǵy fılmder qarqyndy túsi­rilip jatyr. Dese de qazaq kınosyna ortaq másele – mazmun ju­tańdyǵy men keıipker mine­zin kórsetýdegi qasańdyq áli de sheshimin tappaı keledi. Má­­selen, atalǵan fılmdegi áıel beınesi ashýshań, kúıeýine kún kórsetpeıtin beımaza jan re­tinde sýretteledi. Qaıtalana be­re­tin taptaýryn kórinisten ary­lý, mádenı qubylystarǵa or­taq adamzattyq qundylyqtar tur­ǵysynan qaraý – búgingi ýaqyt talaby. Shyǵarmashylyq top alǵashqy jumysyn «tájirıbe ese­bindegi dúnıe» dep baǵalap otyr. Kommersııalyq fılmder zań­dylyǵyn basshylyqqa alǵan bul týyndyda da taptaýryn shablondar kezdespeı qoımaıdy. Belgili kınotanýshy Moldııar Ergebekov qoǵamnyń negizgi psıhologııa­lyq háli ónerge áser etetin bol­ǵandyqtan, arzan ázilderge júginýden aýlaq bolǵandy jón sanaıdy. «Qara ıýmordyń qoǵam­dyq, áleýmettik ómirimizben tikeleı baılanysy bar. Shıelenisten tý­ǵan oqıǵany kúlkige aınaldyra­myz. Bir jaǵynan úreı býsa, ekinshi jaǵynan kúlki qysady. Qara komedııanyń negizgi maqsaty – ólimniń mazaqqa aınalýy, bul da sonyń bir kórsetkishi tárizdi», deıdi ol.

Iá, kúlki men ólim qaqtyǵy­synda kúlkiniń jeńiske jetýi shy­ǵarmanyń jalpy tegeýrinin kórsetedi. Máselen, komıks pen tragedııanyń birligi retinde ta­nylǵan Chehovtiń «Sheneýniktiń ólimi» áńgimesinde de bolyp jat­­­qan oqıǵalar beıtarap sýret­telip, qorytyndy jasaý­dy oqyr­man­nyń enshisine qal­dy­ratyn. «Janym, sen senbeısiń!» fılminde de ajaldy mazaqtaý ıdeıasy álsiz ben kúshti keıipker arasynda tar­tysqa túsedi. Oqıǵa mazmuny men keıipkerler kóńil-kúıine jaıdary, jarqyn boıaý engizgen komedııa avtorlarynyń jańa deń­geıge degen talpynysy anyq baıqalady. Sondyqtan kúl­kili, kútpegen bet bu­rystarǵa toly fılmdi kórińiz, qazaq kınosynyń búgingi tynysyna kýá bolyńyz!