“URPAQ ATAR SEKSEN MEN JÚZDIGIMDI, TARIHTYŃ TÚKPIRINEN SО́Z KELGENDE!..”

Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyn toılaýǵa da sanaýly kúnder qaldy. Búginde qatarlary seldirep qalǵan kózi tiri maıdangerler osy bir mereıli kúnge aman-esen jetsek dep asyqsa, búgingi urpaq ókilderi – soǵysqa qatysy bar ár otbasy, ár mekeme, ujym osy aıtýly merekeni qalaı atap ótip, qalaı qurmet kórsetsek dep óz daıyndyǵyn jasaýda. Sondaı bir úlken sharany bolashaq ustaz-analardy daıyndap otyrǵan qazaq qyzdarynyń qasıetti bilim shańyraǵy – Qazaq mem­lekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti uıym­dastyryp, kúngeıdegi bas qalanyń bas sahnasy – Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik opera jáne balet teatrynda dúıim el-jurtty jınap, Uly Otan soǵysy Jeńisiniń 65 jyldyǵy men Keńes Odaǵy­nyń Batyry, kórnekti qalamger Baýyrjan Momyshuly­nyń 100 jyldyq mereıtoıy aıasynda “Urpaq atar seksen men júzdigimdi, tarıhtyń túkpirinen sóz kelgende!..” atty ádebı-sazdy keshti dúrkiretip ótkizdi. Merekelik is-sharaǵa Bilim jáne ǵylym mınıstri J.Túımebaev, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri, elimizdiń zııaly qaýym ókilderi, belgili aqyn-jazýshylar, batyrdyń uly, jazýshy Baqytjan Momyshuly men kelini Zeınep Ahmetova qatysyp, ǵıbratqa toly taǵylymy mol keshtiń kýási bolyp qaıtty. Taý tulǵaly dara batyrymyzǵa arnalǵan keshtiń betasharyn qoǵam jáne memleket qaıratkeri, ýnıver­sıtet rektory Shámsha Berkimbaeva aıtyp, Baýyrjan Momyshulynyń kózi tirisinde artyndaǵy urpaǵyna amanat etip ketken osy bir aýyz sózine adaldyq tanytqan qara orman qazaǵy batyrdyń júz jyldyq mereıtoıyn asta-tók yqylaspen, erekshe qurmetpen toılap jatqanyn jetkizdi. – Shúkirshilik, halqymyzdyń batyr­lary da az emes, jazýshylary da barshylyq. Alaıda, Baýyrjan syndy qudiretti tulǵaǵa, uly esimge halyqtyń sheksiz súıispenshiliginiń syry, qupııasy nede? – deı kele Shámsha Kópbaıqyzy onyń syryn da ashyp berdi. Ol – “О́z ultyn syılamaý, ony maqtanysh etpeý – satqyndyq” dep, ultyn ólermen­dikpen súıgendiginde, ólim men ómir betpe-bet kelgende, eline qorǵan bolǵandyǵynda, “Adamzatqa ómir­den ar qymbat, ólimnen uıat kúshti” dep, pánılik saparǵa ary da, jany da taza attanǵanynda, qyzyl ım­pe­rııa­nyń yzǵarynan taısalmaı, sura­­pyl soǵys jyldarynda da ana tilimizdiń múshkil halin baıandap, Ortalyq komıtetke janaıqaı hat joldaǵan erliginde, ózine zııany tıip jatsa da, shyndyqty shyryl­datyp aıta alatyn týrashyldyǵynda. – Endeshe Baýyrjan Momysh­uly – eń bastysy qazaq degen halyqtyń bar qundy­lyq­tarynyń izdeýshisi, saqtaý­shysy, janashyry, ıaǵnı týǵan halqynyń jadynda búkil qazaq bolmysynyń shyraq­shy­sy retinde qalady. Uly tulǵa halqynyń asqaq rýhyna aınalǵan, ulttyq namysymyzdyń tólqujaty ispetti. Sondyqtan “Esimi el júre­ginde saqtalǵan er ǵana baqytty” dep ózi aıtqandaı, ol kózden ketse de, ár qazaqtyń kóńiliniń tórinde tur. Batyrdyń 80 jyldyǵy qarsańynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı qoldaýymen Baýyrjan Momysh­uly­na Sovet Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. Nagrada tapsyrarda Elbasynyń “Baýkeń juldyzdy bolǵan kún – qazaqtyń juldyzy janǵan kún” degeni, búkil jurtshy­lyq súıispenshiliginiń saltanaty boldy, – dedi ol. Odan keıin sóz alǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Janseıit Túımebaev ótip otyrǵan jıyn bizdiń halqymyz, jastarymyz úshin ónege tutatyn partıottyq, ulttyq negizdegi tárbıelik úlken máni bar shara, eleýli oqıǵa ekenine ekpin túsire aıtty. – Bıylǵy jyly Jeńis kúniniń orny bólek. Oǵan 65 jyl tolyp, búkil TMD aıasynda keń kólemde atap ótilmek. Mine, osy data aınalyp kelgen saıyn elimizdiń tarıhyndaǵy eleýli tulǵalar, ardager aǵalar men apalarymyz, Uly Otan soǵysynyń qaharman batyrlary oıǵa oralady. Solardyń ishinde shoqtyǵy bıigi ári biregeıi – jyl ótken saıyn eldik pen erliktiń kıesindeı, batyldyq pen batyrlyqtyń ıesindeı, asyldyq pen jasyndyqtyń úlgisindeı aty ańyzǵa aınalyp jatqan bahadúr batyr Baýkeńniń alyp tulǵasy. Baýkeń adamgershiliktiń, azamattyq­tyń, patrıottyqtyń sımvoly, kórkem beınesi, – dedi elimizdiń bas ustazy. Baýkeń jaıly Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Nurlan Orazalın tereńnen, júrekten tebirene baıandaı kele, Batyrdyń kózin kórgen, onyń ótkir janarynan súrinip, qoly dirildep sálemin alǵan keshegi bozókpe jigitterdiń qatarynan ekendigin, batyr tulǵamen Almaty jurtshy­ly­ǵy Qyzdar pedagogıka ýnıversı­tetiniń aq júreginen, adal kóńili­nen uıymdastyrǵan keshinde qaıtadan tabysyp otyrǵanyn, júz jyldyqtyń uly jıyndary áli bola jatar, áli eldiktiń, qazaqtyń namysyn qaıraıtyn, jigerine qanat bitiretin talaı-talaı jıyn­dar ótkenimen, myna basqosýdyń jóni bólek ekenine, ony uıymdas­tyryp otyrǵan oqý ornynyń basshysyna, ujymǵa, at arytyp jıynǵa Astanadan arnaıy kelip otyrǵan mınıstr myrzaǵa rahmetin bildirdi. – Esimizde, Baýkeń dúnıeden ótkende sibirlep jańbyr jaýdy. Ǵ.Músirepov atyndaǵy teatrǵa qoshtasýǵa kelgen halyq ta, tabıǵat ta jylap turdy. Biz Keńsaıdyń basyna barǵanda jaýyn basyldy. Qaraly jıynda Baýyrjan feno­meni týraly tolassyz teńeýler aıty­lyp jatty, biraq, sol kezde bárimizdiń janymyzda qalyp qoı­ǵan bir sóz bar edi. Sonda qazaq­tyń talantty qalamgeriniń biri Tahaýı Ahtanov: “...Standartty zamandaǵy standartsyz tulǵa ótti ómirden” degen edi. Keıin osy sózdi Sherhan aǵamyz qazaqylandyrdy. Sóıtip, “Noqtaǵa basy syımaǵan” degen pesa jazdy, – dedi aqyn. Búginde bahadúr batyrdyń 100 jyldyq mereıtoıyna oraı jasa­lyp jatqan syı-sııapattyń qomaq­ty­sy kórnekti ǵalym, baýyrjan­tanýshy Mekemtas Myrzahmetov bastaǵan bir qaýym qalamger shyǵarǵan Baýkeń­niń 30 tomdyq tańdamaly shyǵar­malar jınaǵy bolmaq. Keshte sóz alǵan Mekemtas aǵamyz Baýkeń­niń aqjal tolqyn ómirinde qııanat­ty da, qıyndyqty da kóp kórgen biregeı qazaq eken­digin, onyń qoly­men jazylǵan murasy halyq­tyń qolyna túgel tımeı otyrǵanyn, qazir daıyndal­ǵan 30 tomdyq shyǵarma­larynyń tolyq jınaǵy dep aıtqan­men, biraq ol tolyq emestigin, akademııa­lyq deńgeıge áli de kóterile almaǵanyn alǵa tartty. – Baýkeńniń Máskeýdegi mura­ǵaty qolymyzǵa tımedi, tıgizbedi. Kýbadaǵy dúnıeler de jatyr. Ol kisiniń aralasqan ádebı ortasy óte keń. Sibirden bastap Máskeý, Peter­bor, taǵy basqa TMD elderin­degi eń mańdaı aldy zııalylarymen aralasty, solarmen jazysqan hattary, sýretteri, daýysy bar, olardyń bárine úlgere almadyq. Al eń qıyn murasy – áskerı murasy. Ol tutas tur. Batyr jaıly jazylǵan eńbekter qanshama. Baýkeńdi tolyq kórsetý úshin búkil dúnıe júzine jaıylǵan derekterdiń bárin jınaýymyz kerek. Menińshe, Baýkeń ózinshe jatqan ilim, tereń muhıt. Sonyń bárin jınaqtar bol­saq, 100 tomdyǵy qınalmaı shyǵa­dy. Sonda ǵana ony barlyq qyry­nan tanıtyn bolamyz. Mine, bul kele jatqan urpaqtyń aldyn­daǵy paryz, – dedi ǵalym. Árıne, kesh barysynda batyr­dyń aıbyndy, gúrildegen daýysyn, qatýly qabaǵyn saǵynǵan qaýym B.Momyshuly týraly túsirilgen derekti fılmdi kórip, úntaspa­daǵy únin estip, ózimen qaýyshqan­daı boldy. Sonymen qatar Batyr­dyń óleńderinen kompozısııa qurylyp, soǵys jyldaryndaǵy áskerı ánder, horeografııalyq qoıylymdar oryndalyp, Álııa men Mánshúk beıneleri somdaldy. Keshti júrgizgen talantty jas akterler Aıgúl Imanbaeva men Erlan Bilál “Ushqan uıa”, “Aqıqat pen ańyz” kitaptarynan, Zeınep Ah­metovanyń “Shýaqty kúnderi­nen”, 1 kýrs stýdentteri D.Taı­jenova, M.Qaıt­baevalar Baqytjan Mo­mysh­uly­nyń “Vo ımıa otsa” kitabynan úzindiler oqydy. Sahna ajaryn ashyp, jınalǵan qaýymdy jelpin­dir­gen ýnıversıtettiń halyq aspap­tar orkestriniń oryndaýyn­daǵy S.Muhamedjanovtyń “Shat­tyq Otany”, Qurmanǵazynyń “Sary­arqa­sy”, aqyn G.Qurman­baı­dyń sózine án jazyp, oryndaǵan, atal­mysh oqý ornynyń túlegi, daryndy ánshi, QR mádenıet qaı­ratkeri, ánshi-sazger Gúlnur О́mir­baevanyń júrekke jetken “Nur dıdarly Nurılási” barsha analarǵa degen qurmet bolsa, qaı­ratqa qaırat, jigerge jiger qosa­tyn­daı batyr aǵasyna arnaǵan “Batyr Baýyr­jan” áni de sátti shyqqan dúnıe der edik. Mýzyka­lyq bilim jáne mádenıet fakýl­tetiniń stýdent­terinen quralǵan hordyń oryn­daýyn­daǵy “Kóger­shin­der”, “Eh, dorogı”, “Den Pobedy” ánderi de sonaý alys jyl­dardy jaqyndat­qandaı. Osy­laısha, eki jarym saǵat­qa sozylǵan keshtiń bir dem­men qalaı ótkenin baıqamaı qalyppyz. Syrtqa nemeresin jetektep shyqqan, Batyrdyń urpa­ǵy, ózi bolmasa da kózi – Baqytjan aǵamyz ben Zeınep jeńgeıge áserlerimen bólisýdi ótindik. – Kesh oıly, tereń maǵynada, keremet ótti. Qyzdarymyzǵa úlken rahmet. Bul Almatydaǵy tórtinshi kesh, – dedi Baqytjan aǵamyz. – Buǵan deıin Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti, Júrgenov atyndaǵy óner akademııasy, №9 qalalyq lıseıi ótkizdi, árqaısysy úlken áser qaldyrdy. Jańa Mekem­tas aǵa aıtty ǵoı, ákemizdiń tulǵasy sarqylmaıtyn muhıt dep. Sonyń shet jaǵasynan tamshyla­typ tanýǵa, túsinýge tyrysýdamyz. Ol kisini tolyq bilemiz deı almaı­myz, ol múmkin de emes. Biraq, kúnde bir jańalyq estımiz. Oǵan kómek­tesetin halyq bar, ǵalymdar, jastar bar, solarǵa rahmet aıtqym keledi. Iá, qashanda erlik umytyl­maı­dy, erlik ólmeıdi. Osy kesh sonyń bir parasyndaı... Gúlzeınep SÁDIRQYZY.