Qazaq jáne Eýropa kınosy: Negizgi tendensııalar men ortaq paıym

Festıvaldyń ashylý saltanatyna Eýropa Odaǵynyń Qazaqstandaǵy elshisi Sven-Olov Karlsson, Italııa elshiliginiń mádenıet jáne kommersııa máseleleri boıynsha attashesi Emılıo Sessa jáne festıvaldyń arnaıy qo­naqtary rejısserlar Karlo D’Ýrsı (Italııa), Reın Ranný (Estonııa), Eýropa kınoakademııasynyń múshesi Ádilhan Erjanov (Qazaqstan) jáne kınosynshy Gúlnar Ábikeeva qatysty.

Festıvaldyń maqsaty – qazaq­stan­dyq kórermenderdi eýropalyq kınomen tanystyrý, kınematografııalyq óner­ge qoǵamnyń qyzyǵýshylyǵyn art­ty­rý, sondaı-aq halyqaralyq ynty­maq­tas­tyqty nyǵaıtýdy kózdeıdi.

«Bıyl biz alǵash ret Eýropalyq kı­nofestıvaldy onlaın formatta ótkizip jatyrmyz, bul eýropalyq kınony qazaq­standyq kórermenge odan da jaqyn jáne qoljetimdi etýge múmkindik beredi. Fes­tıval baǵdarlamasy drama men komedııadan bastap anımasııalyq jáne derekti fılmder syndy túrli janrdy qamtıdy. Eýropa kınosy eshkimdi beıjaı qaldyrmaıtynyna senimdimin, óıtkeni ol qoǵamnyń ótkir áleýmettik máselelerin kórsetedi, adamdardyń tereń sezimderine qozǵaý salady. Bul – biz jaıly, barlyǵymyz jaıly kıno. Sondaı-aq qazaqstandyq kınematografııanyń qarqyndy damyp kele jatqany jáne eýropalyq kınofestıvaldarda bedeldi marapattarǵa ıe bolyp otyrǵandyǵy meni qýantady. Bul bizge tájirıbe alma­sýǵa jáne eýropalyq kórermenderge qa­zaqstandyqtardyń ómir-oqıǵalaryn kórsetýge múmkindik beredi», dep atap ótti Eýropa Odaǵynyń Qazaqstandaǵy elshisi Sven-Olov Karlsson.

Kınoteatrlar keleshegi

Al paneldik talqylaý barysynda búgingi kıno men kórermen úshin bıyl túrli qaıshylyq týyndaǵanyn, soǵan qaramastan jumysyn jalǵastyryp jatqan óndiristik jaǵdaıdyń keleshegi týraly sóz qozǵaldy. Máselen estonııalyq rejısser Reın Rannýdyń aıtýynsha, onlaın tusaýkeserlerdiń artyqshylyǵymen qatar, kemshin tus­tary da bar.

«Meniń oıymsha, barlyǵy onlaın rejimde bolmaıdy. Biz jaqyn kúnderi Estonııada taǵy bir fılmniń pre­merasyn ótkizemiz, bul – pandemııa jaǵdaıyndaǵy óndiristik joba. Kóp jaǵdaıda onlaınnan góri oflaın fılm qaraýdyń ońtaıly tustary basym. Munda eń birinshi qarym-qatynas aldyńǵy orynǵa shyǵady», deıdi ol. Kıno mamandarynyń paıymdaýynsha, strımıng platformalar men onlaın kınoteatrlarǵa degen qyzyǵýshylyq basym bolǵanymen, kınoteatrlyq prokat qurdymǵa ketedi deýge negiz joq.

Yntymaqtasý men iskerlik kezeńi

Ashyq talqylaý barysynda elder arasyndaǵy kınematografııalyq baı­lanys pen qatynasty nyǵaıtý, kásibı mamandardy prodıýserlerge bir­lesken óndiris ashatyn jańa seriktestik múmkindikterimen tanystyrý, sondaı-aq kásibı qoǵamdastyqqa birige iske asyrý baǵyttary boıynsha tájirıbeler men múmkindikter jaıy aıtyldy. Bul ret­te belgili rejısser Karlo D’Ýrsı bir­les­ken kınoóndiristiń mádenı ynty­maqtastyqtan bólek, qarjylyq serik­testikke ákeletin oń tusyn nazarǵa alý keregin aıtady. Karlo D’Ýrsı – rejısser, prodıýser, akter, kınoındýs­trııada on jyldyq tájirıbesi bar jáne 400-den astam túrli kınosyılyqtardyń ıegeri. Ol Kann, Ve­nesııa, Malaga, Monreal jáne ózge de kınofestıvalderdi nasıhattaıtyn Potenza Producciones prodıýserlik kompanııasyn basqarady.

«Barlyq keıipkerler, sıýjet, kom­pozısııalyq qurylym turǵysynan ózge elderdiń talǵamynan shyǵýy tıis. Iаǵnı, tabıǵı birlesken óndiris qa­jet bolsa, sizdiń elińizdi ózge memle­ketpen birik­tiretin berik baılanys bolǵany jón. Meniń oıymsha, jas rejıs­serlerge, prodıýserlerge birlesken ón­di­risti qandaı qurylymda qurastyrý kerek­tigin túsiný mańyzdy. Mysaly bizdiń jaǵdaıda Latyn Amerıkasy el­derimen aralyq kelisimder bar. Osy­ǵan baılanysty belgilengen naqty ere­jeler jumys isteıdi», degen ol mun­daı yntymaqtastyq sharalaryna Amerıka Qurama Shtattaryna nemese Azııa elderine qaraǵanda Eýropada mem­lekettik turǵyda qoldaý basym eke­­nin atap ótti. Al dıskýssııa modera­tory Gúlnar Ábikeeva birlesken ón­diristiń bul tusy Qazaqstanda bir jolǵa qoıylmaǵanyn, dese de qazaq kıno­ger­leriniń eýropalyq qorlardyń jarystaryna jıi qatysatynyn jetkizdi.

Qaıtalanbas aıryqsha qoltańbasymen esimi Eýropa kınofestıvalderinde jıi atalatyn, óziniń shyǵarmashylyq áleýetin jan-jaqty tanytyp júr­gen rejısser Ádilhan Erjanov kıno­fes­tıvaldardyń jas kınogerlerdiń shyǵar­ma­shylyǵyna yqpalyna toqtaldy.

«Kez kelgen festıvaldyń belgili bir fılmder naryǵy bolady. Kishi­girim aımaqtyq festıval bola ma, ha­lyq­aralyq doda ma, mańyzdy emes, bastysy kommýnıkasııa men iskerlik baı­lanystardy nyǵaıta túsedi. Sizdiń jobańyzdy áldeqalaı baıqap qalyp, qandaı da bir jańa múmkindikterge jol ashylar», degen qazaqstandyq rejısser festıvaldyń halyqaralyq alań ekenin, jahandyq fılm túsirýge kómek­tesetinin aıtady.

Qazaq kınosy jańa kezeńde

О́z aldyna derbes salaǵa aınalǵan kıno óndiristi bıznes retinde damytý, bul memleket ekonomıkasynyń negizgi qozǵaýshy kúshterine aınalyp úlgerdi. Fılmdi tutynýdyń álemdik jáne jergilikti sıkl­dary, sondaı-aq onyń ósýine áser etetin faktorlar da búgingi talqydan tysqary qalmady. «Kıno mádenı damý, dál solaı ekonomıkalyq damý ekenin túsinýimiz qajet. Eýro­pada kınoındýstrııaǵa arnalǵan ekono­mıkalyq shema retinde Úkimet qoldaý kórsetedi ári bul memleket qorjynyna salyq retinde qaıtarylady, deıdi Karlo D’Ýrsı. Atalǵan pikirdi Qazaqstan jaǵdaıymen sabaqtastyrǵan kınotanýshy Gúlnar Ábikeeva sońǵy jyldary eldegi ulttyq kınematografııany qol­daý, onyń básekege qabilettiligin arttyrý, ulttyq múddege saı keletin sapaly fılm­der shyǵarý úshin jaǵdaı jasalyp jat­qanyn tilge tıek etti.

«Úkimet aldyndaǵy kınematograf­tar­­dyń jaýapkershiligi Fransııada qalaı júrip jatqanyna kýámiz. Sońǵy eki jylda bizde de mundaı ózgeris baı­qa­lady. Ulttyq kınony qoldaý orta­lyǵy ashylyp, otandyq fılmderdi tek Qazaqstanda ǵana emes, búkil álem­de tanymal etý boıynsha jekelegen óndirýshilerdi de qamtyp otyr. Ashyq pıtchıng, kıno ındýstrııasyna ın­ves­tısııa tartý, qoldaý kórsetý – qazaqstandyq kıno salasy úshin aıtar­lyqtaı demokratııalyq ózgeris bolyp otyr», deıdi ol.

Jastar kınosynyń baǵyttary, kór­kemdik deńgeıi jáne jańa tenden­sııalarǵa boı úıretý týrasynda sóz alǵan Reın Ranný shaǵyn bıýdjetpen fılm túsirýdiń oń tustaryna toqtalyp ótti.

«Bıýdjet sizdiń aýdıtorııańyzǵa yqpal etedi. Jas kınematografıster 5-10 jylda kómek kórsetip qalady-aý dep qandaı da bir qorǵa qarap otyrmaı, esh­teńege qaramaı jumys isteı ber­geni durys. Kınony túsirip qana qoımaı, jumys barysynan tájirıbe jınaq­taýdyń ózi kóp nárse úıretedi. Maǵan bul qadam unaıdy. Siz belgili bir deńgeıge jet­kende qarjylyq múmkindikterdiń de oraıy kelip qalady», deıdi ol.

Qarashanyń sońyna deıin jalǵasatyn festıval aıasynda kórermen nazaryna Eýropa elderiniń 18 fılmi kór­setiledi. Odan bólek eksklıýzıvti pikir­ta­las­tar, sheberlik synyptar jáne eýro­­palyq, qazaqstandyq rejısserlar­men kezdesýler ótkizý josparlanyp otyr. Uıymdastyrýshylardyń aı­týyn­sha, kınofestıvaldaǵy fılm­der­diń deni – bedeldi halyqaralyq kıno­fes­tıvaldardyń júldegeri bolyp ta­nyl­ǵan úzdik týyndylar. Kann kıno­fes­tıvaliniń «Syn aptalyǵynyń» Gran-prı ıegeri – «Dıamantıno», Venesııa kınofestıvali syılyqtarynyń laýreaty – «Tel-Avıv otta», «Áýlıe Georgıı», sondaı-aq úzdik rejıssýra jáne úzdik akter sanatyndaǵy nemis kınosynshylary qaýymdastyǵy syılyǵynyń laý­reaty – «Vestern», Florensııa kıno­festıvaliniń jeńimpazy – «Sawah», derekti fılmderdiń Amsterdam jáne Madrıd halyqaralyq kınofestıvaliniń jeńimpazy – «Beıtanys jánnatta», Kıev kınofestıvaliniń jasóspirimderge arnalǵan fılm baǵdarlamasynyń bas júldesiniń ıegeri – «Tym alys» syndy kórkem týyndylar kórsetilmek.

Festıval baǵdarlamasyn 70-shi Kann kınofestıvalinde álemdik pre­me­rasy bolǵan ıtalııalyq rejısser­ Ionas Karpınıanonyń «Chambra» fılmi ashty. Kannda bul kınotaspa úz­dik Eýropa fılmi úshin «Europa Labels» júl­desine taǵaıyndalyp, keıinirek Ita­lııanyń ulttyq «Devıd dı Donatello» kınosyılyǵynyń eki syılyǵyna ıe bolǵan edi. Sondaı-aq fılm 90-shy «Oskar» saltanatynda «Úzdik shetel tilindegi fılm» nomınasııasy boıynsha Italııadan tańdalǵany taǵy bar. «Chambra» – Italııanyń ońtústigindegi Kalabrııada turatyn syǵandar qaýymynan shyqqan jasóspirimniń qalyptasýy men jetilý tarıhyn baıan etedi.

Festıval shymyldyǵy 28 qa­ra­shada estonııalyq kınorejısser Reın Rannýdyń «Jalǵyz múıizdi qýý» kór­kem fılmimen jabylmaq. Fılm esto­nııalyq eko-startaptardyń shynaıy oqı­ǵalaryna negizdelgen jáne Estonııadan Kremnıı alqabyna deıingi biryńǵaı erler basqaratyn tehnologııalar álemin baǵyndyrýǵa tyrysqan áıeldiń ómir jolynan syr shertedi. Atalǵan fılmderdiń barlyǵy túpnusqa tilde kórsetilip, orys jáne aǵylshyn tilindegi sýbtıtri qosa beriledi. Fılmderdi tegin kórý tek Qazaqstan aýmaǵynda www.festivalscope.com veb-saıtynda 2020 jyldyń 9 – 29 qarasha aralyǵynda tirkelgennen keıin qoljetimdi bolmaq. Aıtpaqshy, festıval aıasynda apta saıyn ózińizge unaı­tyn fılm týraly úzdik pikirge ar­nalǵan baıqaý ótedi. Jeńimpazdarǵa kı­no­festıvaldyń logotıpi bar arnaıy fır­malyq syılyqtar beriledi.