Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Soltústikke 563 otbasy qonys aýdardy
Soltústik Qazaqstan oblysy ákimdiginiń jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń bólim basshysy Alma Mahmetovanyń aıtýynsha, aımaqta Almaty, Jambyl, Qyzylorda, Mańǵystaý, Túrkistan oblystarynan, Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalarynan azamattardy kóshirý jáne olardy qonys aýdarýshylardy qabyldaý jónindegi óńirlik kvotaǵa engizý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr.
– Jyl basynan beri oblysqa Almaty, Jambyl, Qyzylorda, Mańǵystaý, Túrkistan oblystarynan, Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalarynan quramynda 1720 adam bar 563 otbasy qonys aýdardy. Ol otbasylar oblystyń barlyq aýdandary men Petropavl qalasyna ornalasty, – deıdi Alma Mahmetova.
Kóship kelgen 1720 adamnyń 879-y – eńbekke qabiletti. Bul kelýshilerdiń 51 paıyzy degen sóz. Jumyspen qamtý sharalarymen 708 adam qamtylyp, onyń ishinde 603 adam turaqty jumys tapqan. Oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń bizge bergen deregine súıensek, dál qazir aımaqta 1000-nan astam bos jumys orny bar.
– Onyń ishinde mal dárigeri, agronom, muǵalim, dáriger, zootehnık, joǵary ónimdi tehnıkanyń júrgizýshisi men mehanızatorlar bar. Al bıýdjet qarajaty esebinen jańa mamandyqtar alǵysy keletin adamdar «Eńbek» baǵdarlamasy boıynsha daıarlaý jáne qaıta daıarlaý kýrstarynan óte alady. «Bastaý bıznes» kýrstarynda kásipkerlik negizderine oqýǵa múmkindik bar. Kásipkerlikpen, baý-baqsha ósirýmen aınalysqysy keletinder úshin jer telimderin bólý jáne qaıtarymsyz granttar rásimdeý, sondaı-aq kásipkerlik negizderine oqytý sııaqty qajetti jaǵdaılar jasalady. Atalǵan sharalar nátıjesinde 100 adam óz isin ashyp, kásipkerlikpen aınalysyp jatyr, – dedi bólim basshysy.
Syn aıtpaı turyp, jaǵdaıdy bilgeni jón
Almaty oblysynyń týmasy Aıbol Nurlybek «Serpin» baǵdarlamasymen Petropavldaǵy Manash Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetin bitirip, qazir Ekibastuzdaǵy Bilim-ınnovasııa lıseıinde qazaq tili men ádebıeti páninen sabaq berip júr. Soltústik Qazaqstandy ádeıi tańdadym, elge qyzmet etý úshin geografııalyq mekenjaı mańyzdy emes deıdi jas maman.
– Qoǵamda aıtylyp júrgen patrıotızmniń kóbi – pafos. XXI ǵasyrda ózimizdi sózben emes, naqty istermen dáleldeýimiz kerek. Sol jaǵynan alǵanda soltústik halqynyń iske kóbirek mán beretinin baıqadym. Ádette ońtústik qazaqsha jaqsy sóıleıdi, soltústik tilge shorqaq degen uǵym qalyptasqan ǵoı. Munda kelip jergilikti halyqtyń ana tilde táp-táýir sóıleıtinin baıqadym. Kerek bolsa jergilikti jýrnalıster sıngarmonızm zańdylyǵyn buzbaı sóıleıdi. Árıne, oryssha sóıleıtin jastar barshylyq. Biraq ondaı jastar qaı oblystan da tabylady. Sondyqtan jastar soltústikke kelse tez sińisedi, ári jańasha óris tabady dep senimmen aıta alamyn, – deıdi Aıbol.
Aıboldyń qaryndasy Arýjan da aǵasynyń aqylymen Petropavlǵa oqýǵa túsken. Qazir qazaq tili jáne ádebıeti mamandyǵy boıynsha bilim alyp jatyr.
Keıipkerimiz el aǵalary soltústikke moıyn burmaıdy, kóbi mundaǵy jaǵdaıdy kózben kórmeı-aq syrttaı ton pishýge qumar, deıdi.
– О́zim osynda ómir súrgen 5-6 jylda birde-bir el zııalysy osynda kelip, jastarmen kezdesip, dáris oqyǵan emes. О́zin elge, ultqa qyzmet etip júrmiz deıtin sondaı adamdar ózine naǵyz muqtaj jerge baryp, aqylyn berip, kómektesýi kerek dep oılaımyn. О́kinishke qaraı, birazy ortalyqtan uzaǵysy, jyly-jumsaǵynan alshaqtaǵysy kelmeıtin sııaqty. Sóıte tura teledıdarda, ınternette kózimen kórmegen ólke jaıly ońdy-soldy syn aıtýǵa qumar. Dál qazir soltústik oblystarǵa mundaı bıik deńgeıli azamattardyń kómegi asa qajet, – deıdi Aıbol Nurlybek.
«Aýylǵa jedel járdem kelmeıdi»
Jambyl oblysynyń týmasy Gúlmıra Serikbaeva da jyl basynda Soltústik Qazaqstandaǵy Kovylnoe aýylyna otbasymen kóship kelgen. Mamandyǵy – býhgalter-ekonomıst. Ekibastuz qalasy unamaǵan soń, áleýmettik qorǵaý bóliminiń keńesimen osy aýyldy tańdaǵan.
– Qańtar aıynda aýylǵa kelip, el-jurttyń turmysymen, basshylarymen tanysyp, kóńilden shyqqan soń, kóshemiz dep sheshtik. Qonys aýdarý qıyndyq týdyrǵan joq. Úkimetten tıisti qarjylaı kómekti aldyq. Jańa úı berildi. Kommýnaldyq jaǵdaıy jaqsy. Qysta ystyq. Úlken qaladaǵy úsh bólmeli páterlerden kem túspeıdi. Qazir joldasym ekeýmiz aýyldaǵy «Aqseleý» JShS-da jumys istep jatyrmyz. Men – esep bóliminde, kúıeýim avtoparkte kólik júrgizýshi, – deıdi Gúlmıra.
Eki uly mektepte oqysa, kenjesi balabaqshaǵa barady eken. Alaıda qazaq mektebiniń joqtyǵy otbasy úshin qıynǵa soǵyp tur.
– Olar Jambylda júrgende qazaq mektebinde oqydy ǵoı. Endi munda kelip orys mektebine baryp sabaqtaǵy termınderdi, erejelerdi túsine almaı qınalyp júr. Úırenisip keter dep oılaǵanbyz. Alaıda ońaı bolyp jatqan joq. Mektep qazaq tilinde bolsa degen tilegimiz bar. Al basqa jaǵynan soltústik pen ońtústiktiń asa bir aıyrmashylyǵy joq. Turmys jaǵdaıy teń. Aıyrmashylyq – tek kókónis baǵasy men aýa raıynda ǵana. Soltústiktiń qysy bizge qatty unady, tabıǵaty keremet, – dedi keıipkerimiz.
Qonys aýdarýshyny taǵy bir alańdatqan jaǵdaı – medısına máselesi. Mınıstr A.Soıdyń ádemi málimdemelerin, bıik minberlerden aıtylatyn ǵajaıyp baıandamalardy bir sát umyta turaıyq: Qazaqstanda áli kúnge jedel járdem barmaıtyn aýyldar da bar...
– О́zimiz osy aýylǵa kelgeli birneshe ret medısınalyq kómekke muqtaj boldyq. Ulym qolyn syndyryp aldy. Sosyn soqyr ishek boldy. Al medısınalyq kómek beretin jalǵyz feldsher ǵana bar eken. Ol kisi travmatolog emes, ota jasaı almaıdy. Bul aýylǵa jedel járdem brıgadasy da kelmeıdi. Jaqyn arada bul másele sheshile qoımas, – dedi Gúlmıra.
Sheshilmegen máseleler de kóp
– Jubaıym, eki balam bar. Kelinshegim osy jerdegi qazaq mektepteriniń birine jumysqa ornalasty. Balam mektepke, qyzym balabaqshaǵa barady. Kelgen kezde úkimet tarapynan otbasy múshelerine 86 myń teńgeden bergen. Alaıda jubaıym men qyzymnyń turaqty tirkeýi Qaraǵandyda bolýyna baılanysty, kómekti tek ulym ekeýmiz ǵana aldyq. Úıdiń arendasyn bir jylǵa deıin memleket tólep berdi, – deıdi kelesi keıipkerimiz Ǵanı Qaldybekov.
Mamandyǵy – dánekerleýshi. Qaraǵandyda on jyldaı «Imstalkon» kompanııasynda jumys istep, 2016 jyly issapar negizinde kompanııasymen merdiger retinde kelip Aqsýdaǵy ferroqorytpa zaýytyna pesh qondyrýmen aınalysqan. Sóıtip, úsh jyl ótken. Sodan soń memlekettik baǵdarlamamen 2018 jyly Aqsýǵa otbasyn da kóshirip ákeledi. Bul kezde ol merdiger kompanııadan jumystan shyǵyp ketken. Ákimdikke kólik júrgizýshi bolyp jumysqa ornalasady. Alaıda jalaqysy az bolýy sebepti ol jumystan da shyqqan. «Ákimdikte kólik júrgizýshisi bolyp istep júrgen kezimde sol kezdegi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Berdibek Saparbaev keldi óńirge. Ol kisiniń aldynda sóz sóılep, problemalardy aıtyp edim. Alaıda esh qaıran bolmady» deıdi Ǵanı.
Biraz ýaqyt buryn ol Aqsý ferroqorytpa zaýytyna dánekerleýshi bolyp jumysqa kirýge ótinish bildirgen. Synaqtan da sátti ótken. Tıisti medısınalyq qujattaryn da túgel ázirlegen. Biraq zaýyt naqty sebepsiz jumysqa alý máselesin keıinge ysyryp jatqan kórinedi.
– Úsh apta ótti. Áli eshqandaı jaýap joq. Kadr bólimine habarlassam, «siz jumysqa qabyldandyńyz, bizdiń qońyraýymyzdy kútińiz» deıdi. Ne oılaǵandary baryn túsinbeı dalmyn. Dál qazir páter jaldap turyp jatyrmyz. Tabys tómen bolǵan soń balalardyń kıim-keshegin alyp berý de, úıge azyq-túlik alý da qıynǵa soǵyp tur. Kelisimshart boıynsha 5 jylǵa deıin bul jerden kete almaımyz. Ákimniń aldyna kire almaı júrgenime biraz ýaqyt boldy. Ne ary emes, ne beri emes, osylaısha sendelip qaldyq. Meniń izimnen erip baýyrym men kelinim de kelgen. Qoldarynda dıplomy bar. Olar da qazir páterde júr. Negizi munda baspana máselesin sheshemiz, jaqsy jumys tabamyz dep kelip edik. Biraq onyń oryndalatyn syńaıy baıqalmaıdy, – deıdi Ǵanı.
Ǵanıdyń aıtýynsha, ońtústikten kelgenderge beriletin úıler áli salynyp jatyr. Barǵandardyń kóbi jaldamaly jumys istep, taksıst bolyp, áreń kúneltip júr. «Baǵdarlama dárigerler men muǵalimder úshin qolaıly shyǵar, biz sııaqty kásiptik bilim ıgergen azamattarǵa biraz qıyn tıip tur» dedi keıipkerimiz.
* * *
Oblystyq ákimdik ókiliniń sózinshe, qazir Soltústik Qazaqstan oblysynda qonys aýdarýshylarǵa arnalǵan úıler salý boıynsha qanatqaqty joba iske asyrylýda. 2019-2022 jyldar aralyǵynda 2142 úı salynbaq.
2013 jyly qabyldanǵan «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy júzege asqaly beri 19 myń adam soltústikke qonys aýdarypty. Olarǵa 5,4 myń qyzmettik páter men jataqhana berilgen. Jalpy, 2018-2022 jyldary 59 myń otbasyny soltústikke kóshirý kózdelipti.
Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev soltústikke kóship baryp jatqan azamattarǵa jaıly jaǵdaı jasaý kerek degendi aıtty. Olardy yntalandyrý maqsatynda járdemaqy mólsherin 35 AEK-ten 70 AEK-ke kóbeıtýdi tapsyrdy.
Bizde ózi jaqsy jobalar bar... Jazylǵanda, aıtylǵanda ón boıynan bir min tappaı máz bolasyń. Iske asa bastaǵanda shodyraıyp shıkiligi shyǵa bastaıdy. Kim biledi, qaǵaz júzinde Gúlmıra turatyn Kovylnoe aýylyna jedel járdem kún emes, «saǵat saıyn baryp turǵan» shyǵar. Kim biledi, qaǵaz júzinde Ǵanı Qaldybekov birneshe aı buryn-aq «jumysqa turyp qoıǵan» bolar. Bizde bári múmkin...
Abaı AIMAǴAMBET,
«Egemen Qazaqstan»
